Sátti kadr úshin tórt saǵat: petropavldyq fotograf 20 jyl boıy qustardy sýretke túsirip keledi

— Andreı, aldymen ózińizdi tanystyryp ketseńiz. Tabıǵatqa degen qyzyǵýshylyq neden bastaldy?

— Meniń bar ómirim Petropavlmen baılanysty. № 21 orta mektepte oqydym. Qustarǵa degen qyzyǵýshylyǵym balalyq shaqta bastaldy. Ákem ekeýimiz jazda velosıpedpen qaladan Beskól aýylyndaǵy týystarymyzǵa jıi baratynbyz. Sondaı saparlarda jolda jıi toqtap, daladan qustardy baqylaýshy edik. Ákem tabıǵatty jaqsy kóretin.

Úıde keńestik kezeńnen qalǵan qustar týraly eski kitap bolatyn. Onyń sýretterin saǵattap qarap shyǵatynmyn. Odan bólek, «Janýarlar áleminde» baǵdarlamasyn erekshe jaqsy kórdim. Kýsto komandasynyń fılmderin de qyzyǵyp kóretinmin. Munyń bári meniń dúnıetanymymnyń qalyptasýyna áser etti.

2005 jyly men Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetine «Bıologııa» mamandyǵyna oqýǵa tústim. Keıin sol jerde magıstratýrada bilim aldym. Ýnıversıtette ózim sııaqty tabıǵatty súıetin adamdarmen tanystym. Birge qala syrtyna shyǵyp, qustardy baqylaýdy bastadyq. 2007 jyly Qazaqstannyń bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń bastamasymen ýnıversıtette berdvocherler klýby ashyldy. Sol kezden bastap qyzyǵýshylyǵym odan ári kúsheıdi.

Qazir SQO orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynda jumys isteımin. Sondyqtan kásibı qyzmetim men hobbıim bir-birimen tyǵyz baılanysty.

— Qustardy baqylaý bir basqa da, ádemi sátti qalt jibermeı fotoǵa túsirip alý múldem bólek óner. Fotograf retinde qalyptasýyńyzǵa ne áser etti?

— Fotoónerdi arnaıy oqýlyqtarǵa úńilip, oqyp, meńgergen joqpyn. Degenmen bul salada úzdik týyndylardy kóre júrip, sol arqyly ózimdi-ózim úzdiksiz damytyp kelemin. Sondaı-aq bul jolda ustazym ári dosym Stanıslav Gýbınniń yqpaly zor boldy.

Instagram áleýmettik jelisinde týyndylary maǵan erekshe shabyt syılaıtyn naǵyz maıtalmandarǵa jazylǵanmyn. Olar: Danııl Korjonov, Dmıtrıı Dotsenko, Vadım Mahorov, Sergeı Gorshkov jáne Olıve Larreı. Bul sheberlerdiń árqaısysynan jaryqpen jumys isteýdi, kompozıtsııa qurýdy jáne eń bastysy — tózimdilikti úırenýge bolady. Qyzyǵýshylyq tanytqandarǵa YouTube platformasynan «Ostrov Vrangelıa. Zamorojennyı raı» («Vrangel araly. Toń basqan jumaq») atty shaǵyn derekti fılmdi kórýge keńes berer edim. Onda Sergeı Gorshkovtyń jabaıy tabıǵatty taspalaý úshin qanshalyqty orasan zor eńbek sińiretini óte keremet kórsetilgen.

— Nege qustardy sýretke túsiresiz?

— Shyn máninde, qustardy sýretke túsirý sútqorektilerge qaraǵanda ońaıyraq. Qustar kóp, olardy jıi kezdestirýge bolady. Al túlki sııaqty janýarlar kadrǵa iline bermeıdi, óte saq. Eger maǵan fotoǵa túsirýge qusty nemese túlkini tańda dese, túlkini tańdar edim. Óıtkeni ol sırek kezdesedi, ony izdep tabý ári túsirý qıyn. Al qıyndyqtyń ózi adamnyń shabytyn oıatyp, qushtarlyq beredi.

— Qustardy túsiretin fotograf jumysynyń ereksheligi nede?

— Men úshin bul jumys emes. Eń aldymen — súıikti hobbıim ári tabıǵatqa jaı ǵana boı sergitýge shyqqannan áldeqaıda jaqyn bolý múmkindigi. Fotografta ańshy sııaqty ǵoı. «Ańshylyqtyń» formatyn kóńil-kúıime qaraı tańdaımyn. Eger bir orynda uzaq otyrǵym kelmese, fotoapparatymdy alamyn da, qalalyq saıabaqqa qaraı tartamyn. 

Jol-jónekeı kózime túskenniń bárin túsiremin, biraq kóbine sátsiz shyǵady, óıtkeni qustar óte saq keledi. Al eger tabıǵatpen tutasyp, tolyq ońasha qalǵym kelse — sý qoımasynyń jaǵasyna eleýsiz etip kúrke quryp alamyn. Sóıtip, aınalany tamashalap, úsh-tórt saǵat tapjylmaı jatamyn. Osyndaı sátterde óziń de aınaladaǵy peızajdyń bir bólshegine aınalyp ketesiń. Qustar seniń bar ekenińdi umytyp, tabıǵı qalpynda áreket ete bastaıdy. Eń qyzyǵy da osy.

— Soltústik Qazaqstan oblysynyń qustar álemi nesimen erekshelenedi?

— Bizdiń oblystyń tabıǵaty óte alýan. Dala, orman, egistik, shalǵyn, kólder bar. Sondyqtan qustardyń túri de kóp. Óńirdiń ońtústiginde bezgeldekterdi kezdestirýge bolady, soltústiginde qurlar jıi ushyrasady, batysynda qorym búrkiti bar. Shyǵysynda tyrnanyń tobyn tamashalaýǵa bolady.

Qyzyl kitapqa engen buıra birqazannan bastap Eýrazııadaǵy eń kishkentaı qustardyń biri — sary úrpek shymshyqqa deıin bar. Bizdiń óńirdiń basty erekshelikteriniń biri — geografııalyq ornalasýy. Soltústik Qazaqstan arqyly qustardyń kóktemgi jáne kúzgi kóshi-qon joldary ótedi. Sondyqtan qus baqylaýǵa qyzyǵatyn adam úshin munda múmkindik óte kóp.

— Sizdiń erekshe unatatyn qustaryńyz bar ma?

— Joq, súıikti qusym bar dep bólip-jaryp aıta almaımyn. Men úshin áli sýretke túsire almaǵan nemese dál ózim qalaǵandaı joǵary sapada taspalaýdyń sáti túspegen qus túrleriniń bári qyzyq.

— Tabıǵatty súıetin jáne qustardy baqylaǵysy keletin jandarǵa qaı jerge barýǵa keńes berer edińiz?

— Alysqa barýdyń qajeti joq. Petropavldaǵy qalalyq saıabaqtyń ózinen bastaýǵa bolady. Jyldyń kez kelgen ýaqytynda onda túrli qustardy kezdestirýge bolady. Úlken saryshymshyqtan bastap qyrǵıǵa deıin kórýge múmkindik bar. Eń bastysy — asyqpaý jáne muqııat bolý. Keıde adamdardyń janynan qus ushyp ótedi, biraq oǵan eshkim mán bermeıdi. Tabıǵatty kórý úshin aldymen oǵan nazar aýdarý kerek.

— Siz qustardy kóp jyl boıy baqylap kelesiz. Ózindik bir fılosofııańyz bar ma — qustardan adam balasy ne nárseni úırene alady?

— Meniń bir erekshe kadrym bar. Onda jalǵyz kishkentaı ǵana balshyqshy qus tolqyǵan kóldiń betimen ushyp bara jatyr. Alda ony ne kútip tur? Ony ózi de bilmeıdi. Eń bastysy — qanatynda kúshi bolyp, jemtik taba alsa bolǵany. Oǵan qarap otyryp: «Osy bizdiń, adamdardyń, odan nemiz artyq?» degen oıǵa shomasyń.

Kóbimiz osylaı ómir súremiz ǵoı — erteńgi kúnge aman-esen jetý, bazalyq qajettilikterdi óteý, óziniń «mazasyz kólinde» jan baǵyp aman qalý. Biraq adam balasynyń toqtaı bilý jáne aınalaǵa qarap, osy kishkentaı álemniń sulýlyǵyn baıqaı alatyn qasıeti bar. Kúndelikti kúıbeń tirshilikte baıqamaı ótetin usaq dúnıeler óte kóp. Menińshe, qustardyń adamǵa úıretetin eń basty nársesi — osy sátte ómir súre bilý. ıAǵnı, qustar bizge jaı ǵana ómir súrýdi úıretedi.

— Ózińiz sýretke túsiretin qustardy zertteısiz be? Olar týraly qyzyqty derekter aıtyp berseńiz. Múmkin sizdi qatty tańǵaldyrǵan bir jaıt bolǵan shyǵar?

— Biz keıde qustardy tek ınstınktpen ómir súretin tirshilik ıesi retinde qabyldaımyz. Biraq olardyń minez-qulqyn baqylaı bastaǵanda, olardyń qanshalyqty zerek ekenin kóresiń. Keıbir áreketterinen emotsııany da baıqaýǵa bolady. Birde uıadaǵy balapandaryn qorǵaý úshin saýysqandar ádeıi butaqty syndyryp, maǵan qaraı laqtyra bastady. Sol joly qatty tańǵaldym bul qustardyń tapqyrlyǵyna.

— Qazir fotoǵa túsirý úshin qandaı tehnıka qoldanasyz?

— Nikon D750 tolyq kadrly kamerasymen jáne Nikon AF-S 200-500mm f/5.6 teleobektıvimen túsiremin. Oǵan deıin 2014 jyldan beri Nikon D3200 fotoapparatymen jumys istedim. Ol asa qymbat tehnıka emes, biraq sonyń kómegimen talaı jaqsy kadr túsirdim.

— Jumystaryńyzdy qaıdan kórýge bolady?

— Qazir jumystarymdy negizinen Instagram paraqshamda jarııalaımyn. Sýrettiń astyna qus týraly qurǵaq ǵylymı derek jazǵannan góri, sol kadrdyń tarıhyn, ony túsirgen kezdegi óz áserimdi jazýǵa tyrysamyn. Óıtkeni oqyrmanǵa naqty bir sýrettiń artyndaǵy oqıǵa qyzyǵyraq dep oılaımyn.

Buǵan deıin dostarymmen birge birneshe kórme ótkizdik. Jeke kórme uıymdastyrý josparda bar. Biraq oǵan belgili bir qarajat qajet.

— Tabıǵatty túsirgisi keletin jastarǵa qandaı keńes berer edińiz?

— Birden qymbat tehnıka satyp alýǵa asyqpańyzdar. Qoldanysta bolǵan tehnıkamen de bastaýǵa bolady. Meniń qazirgi obektıvim de qoldanysta bolǵan. Ony National Geographic Qazaqstan fotografy Erbolat Shadrahovtan satyp aldym.

Sondyqtan tehnıkanyń jańa nemese eski bolýy asa mańyzdy emes. Keıde onyń tarıhy mańyzdyraq. Fotoapparat — tek qural. Eń mańyzdysy — qaı sátte túsirý keregin seziný, kóre bilý jáne sol sátti kútý.

Al tabıǵatta jaqsy kadr jasaý úshin asyqpaý kerek. Qus sizdi kútip turmaıdy, onyń óz ómiri bar. Siz sol ómirdiń bir ǵana sátin baıqap, kadrǵa túsirip úlgerýińiz kerek. Álemniń ádemiligin kórý úshin keıde jaı ǵana toqtap, qaraý jetkilikti.