Qazaqstanda sarlyq súti satylymǵa shyǵýy múmkin
QYTAI. GANЬNANЬ-TIBET. KAZINFORM — Tıbet ústirtiniń etegindegi Gannan óńirinde sarlyq — jaı ǵana tórt túlik emes, myńdaǵan otbasynyń kúnkóris kózi. Al onyń sútinen óndiriletin ónimder búginde Eýropa, AQSh jáne Taıaý Shyǵys elderiniń naryǵyna jóneltiledi. Endi bul tizimge Qazaqstan da qosylýy múmkin. Qytaıdyń Gansu Hualing kompanııasy elimizdiń naryǵyna shyǵý múmkindigin qarastyryp, qazaqstandyq seriktestermen yntymaqtastyq ornatýǵa nıetti ekenin aıtyp otyr.
Kedeılikti azaıtqan joba
Teńiz deńgeıinen 3 myń metr bıiktikte ornalasqan bul kásiporynnyń jetistigi óndirgen ónim kólemimen emes, qansha otbasynyń turmysyn jaqsartqanymen baǵalanady.
— Bizdiń kásiporyn bastapqyda-aq kedeılikti azaıtýǵa baǵyttalǵan memlekettik bastama retinde quryldy. Negizgi maqsat — malshylardyń tabysyn arttyrý edi. Alǵashqy kezde shıkizatty bir kelisi úshin nebári 1,2 ıýannan satyp alatynbyz. Búginde onyń baǵasy 66 ıýanǵa jetti. Jergilikti shıkizattyń quny shamamen 55 ese ósti, — deıdi «Gansu Hualing» AQ bas dırektory Ma Tszysıýe.
Búginde kompanııanyń óndiristik júıesi 147 myń fermer men mal sharýashylyǵyn qamtıdy. Sonyń arqasynda 670 myńǵa jýyq adamnyń turaqty tabys tabýyna múmkindik jasalǵan. Kompanııa shıkizatty satyp alady, kooperatıvtermen jumys isteıdi, ónimdi óńdeıdi jáne halyqaralyq naryqqa shyǵarady. Elý myńnan astam adam turǵylyqty jerine jaqyn mańda jumyspen qamtylǵan.
Mundaı tájirıbe halyqaralyq uıymdardyń da nazaryn aýdarǵan. BUU-nyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy (FAO) kompanııa qalyptastyrǵan modeldi kedeılikti azaıtýdyń álemdegi úzdik tájirıbeleriniń biri dep tanyǵan.
Kompanııanyń málimetinshe, baǵdarlamaǵa qatysatyn sharýashylyqtarǵa jyl saıyn 8 paıyzdyq tabysqa kepildik beriledi. Al Qytaıdaǵy bes Tıbet avtonomııalyq óńirinde malshylardyń ortasha tabysynyń 42 paıyzy dál osy kásiporynǵa ótkiziletin shıkizattan túsedi.
Bızon súti nesimen erekshe
Sarlyq súti sońǵy jyldary álemde joǵary baǵalanatyn tabıǵı ónimderdiń qataryna qosylyp keledi. Mamandar onyń taǵamdyq qundylyǵy kádimgi sıyr sútinen áldeqaıda joǵary ekenin, quramynda aqýyz ben jalpy qurǵaq zattar kóbirek ekenin aıtady.
— Sarlyq súti qanyqpaǵan maı qyshqyldaryna baı jáne adam aǵzasynyń ımmýnıtetin kúsheıtetin ımmýnoglobýlınder kóp. Al mundaı paıdaly komponentter sıyr sútinde óte az nemese múlde kezdespeıdi. Taǵy bir mańyzdy ereksheligi — bızondar tek tabıǵı jaıylymdarda baǵylady. Sondyqtan súttiń quramynda tyńaıtqyshtar men pestıtsıdterdiń qaldyqtary sııaqty hımııalyq zattar is júzinde bolmaıdy. Sonyń arqasynda súttiń qaýipsizdik kórsetkishteri óte joǵary, — deıdi «Gansu Hualing» AQ tehnıkalyq ortalyǵynyń basshysy Sýn Lı.
Kompanııa búginde sarlyq sútinen 50-den astam ónim shyǵarady. Olardyń qatarynda qurǵaq sút, kazeın jáne náresteler taǵamyna arnalǵan ıngredıentter bar. Ónimderdiń barlyǵy halyqaralyq sapa talaptaryna sáıkes sertıfıkattalǵan.
Qazaqstanmen baılanys nyǵaıa ma
Gansu Hualing úshin Qazaqstan beıtanys naryq emes. Mal sharýashylyǵy baǵytynda eki el arasynda ǵylymı yntymaqtastyq qalyptasqan.
— Jyl saıyn bizge Qazaqstannan mal sharýashylyǵy salasyn zertteıtin professorlar men ǵalymdar keledi. Olar ǵylymı konferentsııalar men birlesken zertteý jobalary aıasynda turaqty jumys júrgizedi, — dedi Sýn Lı.
Budan bólek, kompanııa Qazaqstannan sút maıyn da satyp alady. Ol Shyńjańdaǵy óndiristik alań arqyly jetkiziledi. Endigi kezekte qytaılyq kásiporyn Qazaqstanǵa daıyn ónim eksporttaý múmkindigin qarastyryp otyr.
— Qazirgi ýaqytta ónimderimiz Qazaqstanǵa eksporttalmaıdy. Degenmen biz bul múmkindikti qarastyryp jatyrmyz. Kompanııanyń ónimderin shetel naryqtaryna ilgeriletý strategııasy bar, sondyqtan mundaı josparlar bolashaqta júzege asýy múmkin. Biz Mońǵolııa men Qazaqstannan sút maıyn (sarymaı shıkizatyn) ımporttaımyz. Bul eki elge jaqyn ornalasqan Shyńjańdaǵy zaýytymyz arqyly júzege asyrylady, — dedi Sýn Lı.
1994 jyly qurylǵan Hualing búginde Qytaıdaǵy sarlyq sútin óńdeıtin jetekshi kásiporyndardyń birine aınalǵan. Osy ýaqyt ishinde kompanııa bıik taýly óńirlerden shıkizat satyp alýǵa 15 mıllıard ıýan qarjy saldy. Shıkizat jetkizý júıesi Gansý, Tsınhaı, Sychýan, Tıbet avtonomııalyq aýdany jáne ıÝnnan provıntsııalaryndaǵy tıbet óńirlerin qamtıdy. Sonyń nátıjesinde 145 myń fermerlik sharýashylyqtyń, ıaǵnı 730 myńnan astam adamnyń tabysy turaqty ósti.
«Hýalınniń» óndiristi uıymdastyrý tájirıbesi Qytaıdyń joǵary oqý oryndarynyń oqý baǵdarlamalaryna engizilip, aýyl sharýashylyǵyn damytý, ekologııany saqtaý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýdy ushtastyrǵan tıimdi model retinde baǵalanyp otyr. Kompanııanyń Qazaqstan naryǵyna shyǵý jospary júzege assa, qazaqstandyq tutynýshylar sarlyq súti ónimdermen qatar, bıik taýly óńirdegi óndiristik tájirıbemen de jaqynyraq tanysa alady.
Buǵan deıin Kazinform tilshisi Gannan-Tıbet avtonomııalyq okrýginiń týrıstik áleýetine sholý usynǵan edi.
