Sary ózennen kespe mýzeıine deıin: Lanchjoýda qaıda saıahattaýǵa bolady

Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy áýe reısteriniń kóbeıýi jáne eki el azamattary úshin engizilgen 30 kúndik vızasyz rejım kórshi elge saıahattaıtyn týrısterdiń sanyn kóbeıtip jatyr. Sonyń ishinde Qytaıdyń soltústik-batysyndaǵy Gansý provıntsııasynyń ákimshilik ortalyǵy — Lanchjoý qalasy jańa ári qyzyqty baǵyttardyń birine aınalyp otyr. Hýanhe ózeniniń boıynda ornalasqan shahar álemge áıgili sıyr eti qosylǵan kespesimen tanylǵanymen, onyń myńdaǵan jyldarǵa sozylǵan mádenı murasy, kóne eskertkishteri, tabıǵı landshafttary men zamanaýı týrıstik oryndary da saıahatshylardyń nazaryn aýdarady.

Kıeli ózen jaǵasyndaǵy qala

Lanchjoýdyń basty sımvoly — Hýanhe ózeni. Qytaıdaǵy ekinshi eń uzyn ózen sanalatyn Sary ózenniń uzyndyǵy 5,4 myń shaqyrymnan asady. Ol qalany qaq jaryp ótip, myńdaǵan jyl boıy osy óńirdiń tirshilik kózine aınalǵan. Ejelden Hýanhe boıyndaǵy eldi mekenderdiń damýy, saýda joldarynyń qalyptasýy jáne aýyl sharýashylyǵy osy ózenmen tyǵyz baılanysty boldy. Ásirese Uly Jibek joly kezeńinde Lanchjoý mańyzdy saýda beketi retinde tanyldy.

Búginde ózen jaǵalaýy — qalanyń eń kórikti demalys oryndarynyń biri. Munda serýendeý joldary, mádenı nysandar men baqylaý alańdary ornalasqan.

Lanchjoýdyń eń tanymal oryndarynyń biri — «Hýanhe ana» monýmenti. Qola músinde ózen ana beınesinde beınelenip, onyń janyndaǵy sábı Hýanhe órkenıetinen taraǵan urpaq sabaqtastyǵyn bildiredi. 1986 jyly ornatylǵan bul eskertkish búginde qalanyń basty sımvoldarynyń birine aınalǵan. Týrıster munda ózen kórinisin tamashalap, Lanchjoýdyń erekshe atmosferasyn sezine alady.

Lanchjoýdyń qanatty tulpary

Lanchjoýǵa kelgen saıahatshy baratyn mindetti orynnyń biri — Gansý provıntsııalyq mýzeıi. Munda 350 myńnan astam arheologııalyq jáne tarıhı jádiger saqtalǵan. Ekspozıtsııalar Uly Jibek jolynyń tarıhyn, ejelgi Qytaı órkenıetin, Gansý óńirindegi kóshpeli jáne otyryqshy mádenıetterdiń damýyn tanystyrady.

Mýzeıdiń eń qundy jádigeri — Shyǵys Han dáýirine jatatyn «Ushqan qarlyǵash ústindegi tulpar» qola músini. Qanatty tulpar beınesindegi bul týyndy tepe-teńdik pen qozǵalystyń erekshe úılesimimen erekshelenedi. Jádiger Qytaıdyń týrıstik sımvolyna aınalǵan jáne eldegi eń tanymal arheologııalyq oljalardyń biri sanalady.

Sondaı-aq qalany alǵash ret aralaıtyn týrıster úshin Lanchjoý qalasynyń qurylys kórmesi (Urban Planning Exhibition Hall) eń qolaıly oryndardyń biri sanalady. Munda ejelgi Tszınchennen búgingi Lanchjoýǵa deıingi myńjyldyq tarıhy, qalanyń sáýlettik damýy men Uly Jibek jolyndaǵy róli jan-jaqty kórsetilgen. Ǵımarattyń ózi Sary ózen jaǵalaýyndaǵy tas pishininde salynǵan. Ekspozıtsııalar arqyly kelýshiler qalanyń saýda ortalyǵy retinde qalyptasýyn, kóshpeli jáne otyryqshy órkenıetterdiń toǵysqan mekenine aınalý tarıhyn bile alady.

Lanchjoý kespesi — qalanyń gastronomııalyq brendi

Lanchjoýdy áıgili etken taǵy bir brend — sıyr eti qosylǵan kespe. Qazir bul taǵam álemniń 60-tan astam eline taralyp, myńnan astam meıramhanada usynylady. Osy mádenı murany tanystyrý maqsatynda 2021 jyly qalada Lanchjoý sıyr eti kespesiniń mýzeıi ashylǵan.

Mýzeıde taǵamnyń tarıhy, kóne asúı jabdyqtary, qujattar men turmystyq buıymdar qoıylǵan. Kelýshiler kespeni qoldan sozý ádisin úırenip, dástúrli taǵamnan dám tata alady.

Mýzeı qyzmetkerleriniń aıtýynsha, alǵashqy jyldary munda jylyna 40-50 myń adam kelse, búginde kelýshiler sany 60-70 myńǵa jetken. Lanchjoý kespesiniń basty ereksheligi — móldir sorpasynda, serpimdi qoldan sozylǵan kespesinde jáne arnaıy dámdeýishterinde. Bir tostaǵan taǵam shamamen eki mınýtta daıyndalady ári baǵasy da qoljetimdi.

150 mıllıon jyldyq ǵajap taýlar

Tabıǵatty unatatyn saıahatshylar úshin eń áserli baǵyttardyń biri — «Lanchjoý Shýımo Dansıa» ulttyq geoparki. Park shamamen 150 mıllıon jyl buryn qalyptasqan erekshe geologııalyq bederlerimen tanymal.

Qytaı tilindegi «Shýımo Dansıa» ataýy «sııamen salynǵan sýret» degen maǵynany bildiredi. Sebebi mundaǵy túrli tústi jartas qabattary dástúrli qytaı keskindemesindegi sııamen salynǵan peızajdarǵa uqsaıdy.

Geopark Lanchjoý qalasynyń ortalyǵynan nebári 13 shaqyrym jerde ornalasqan. Jalpy josparlanǵan aýmaǵy shamamen 400 sharshy shaqyrymǵa jetedi. Bul – Qytaıdaǵy eń iri qalalardyń birine eń jaqyn ornalasqan tabıǵı landshafttardyń biri. Munda jeti baqylaý alańy, geologııalyq mýzeı, etnografııalyq keshender, kádesyı dúkenderi, kempıngter men túrli oıyn-saýyq oryndary jumys isteıdi.

Ekstremaldy demalysty qalaıtyndar úshin uzyndyǵy 2,5 shaqyrym bolatyn áınek sý syrǵanaǵy, zıplaın, áýe sharymen serýendeý jáne jol talǵamaıtyn kólikpen ekskýrsııalar uıymdastyrylady.

«Dansıanyń bıshi tulparlary» shoýy

Geoparktegi eń tanymal mádenı baǵdarlamalardyń biri — «Dansıanyń bıshi tulparlary» atty qoıylym. Shoý Batys Han dáýirindegi tarıhı oqıǵalarǵa negizdelip, Uly Jibek jolynyń qalyptasý kezeńin, qolbasshy Ho Tsıýıbınniń joryqtaryn jáne ejelgi Qytaıdyń batys óńirlerindegi tarıhty sahnalaıdy.

Qoıylymda 40-qa jýyq jylqy men kásibı shabandozdar óner kórsetedi. At ústindegi kúrdeli trıýkter, jaryq jáne dybys tehnologııalary kórermenge kóne shaıqas kórinisterin áserli jetkizedi. Ártister quramynda Shyńjańnan kelgen qazaqtar, tıbettikter, manchjýrlar jáne basqa da etnostardyń ókilderi bar.

Hekoý kóne qalasy

Lanchjoýdan taǵy bir tarıhı baǵyt — Hekoý kóne qalasy. Bul — ýaqyt tynysyn saqtap qalǵan, Mın jáne Tsın dáýirleriniń sáýletin búginge jetkizgen «tiri mýzeı». Ejelgi zamanda bul Hýanhe ózeniniń joǵarǵy aǵysyndaǵy tórt iri ótkeldiń biri bolǵan. Uly Jibek joly boıyndaǵy mańyzdy strategııalyq beket retinde Hekoý «Tszınchenniń batys qaqpasy» degen ataýǵa ıe bolǵan. Munda saýda kerýenderi ótip, ártúrli órkenıetter toǵysqan.

Búginde Hekoý — Lanchjoý aýmaǵynda Mın jáne Tsın áýletteri dáýirindegi turǵyn úıler kesheni eń jaqsy saqtalǵan tarıhı oryndardyń biri. Munda 30-dan astam kóne aýlaly úıler men dástúrli sáýlet úlgileri saqtalǵan. Kóne kóshelermen serýendegen týrıster birneshe ǵasyr burynǵy qalanyń tynysyn sezinip, ejelgi qurylys erekshelikterimen tanysa alady. Munda jergilikti turǵyndar ómir súrýin jalǵastyryp keledi, sondyqtan týrıster kóne sáýletpen qatar óńirdiń kúndelikti turmysymen de tanysa alady.

Qalada dástúrli mádenı sharalar da jıi uıymdastyrylady. Kelýshiler jergilikti ónerpazdardyń «nýo» rásimdik bıin tamashalap, ejelgi keden beketiniń ornyn aralaı alady. Sonymen qatar Hekoýda aýyl týrızmi, ulttyq taǵamdar usynylatyn qonaq úıler men dástúrli demalys oryndary damyp keledi.

Lanchjoý — áıgili sıyr eti kespesiniń otany ǵana emes, Hýanhe órkenıeti, Uly Jibek joly jáne zamanaýı týrızm toǵysqan qala. Munda kóne tarıh pen tabıǵı sulýlyq, ulttyq taǵam mádenıeti men zamanaýı demalys oryndary úılesim tapqan. Sondyqtan Gansýǵa joly túsken saıahatshylar úshin Lanchjoý birneshe kúndik qyzyqty saıahat jasaýǵa tolyq múmkindik beredi.

Aıta keteıik, Qazaqstan men Qytaı gýmanıtarlyq jáne týrıstik yntymaqtastyqty nyǵaıtyp keledi. Buǵan deıin Kazinform tilshisi Gannan-Tıbet avtonomııalyq okrýginiń týrıstik áleýetine sholý usynǵan edi. 

Sondaı-aq Qytaı 300 jyldyq Labrang ǵıbadathanasyn jańǵyrtyp, mádenı muralardy restavratsııalaýǵa basymdyq berip keledi. 

Buǵan deıin Lanchjoý mańynda ornalasqan álemdegi eń kóne almurt baǵy týraly jazǵan edik.