Sarapshy Jańa Konstıtýtsııa jastarǵa qandaı múmkindikter beretinin túsindirdi
ASTANA. KAZINFORM — Jastar — úlken elektoraldyq resýrs, al olardyń saıası belsendiligi jańadan saılanǵan Quryltaıdyń legıtımdiligin arttyrady. Bul týraly Jastar X dıalog alańynda zań ǵylymdarynyń doktory, L. N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń konstıtýtsııalyq jáne azamattyq quqyq kafedrasynyń professory Jamaladen Ibragımov aıtty.
Sarapshynyń aıtýynsha, jastar — búginde qoǵamdyq úderisterge yqpal etetin negizgi kúshterdiń biri.
— Jastar, birinshiden, úlken elektoraldyq resýrs. Ekinshiden, olardyń saıası belsendiligi búgin saılanǵan Quryltaıdyń legıtımdiligin arttyrady. Sondyqtan jastardyń belsendiligi qalypty deńgeıde boldy dep aıtamyz, — dedi Jamaladen Ibragımov.
Onyń sózinshe, jastar saılaýǵa qatysý arqyly memlekettiń aldaǵy birneshe jyldaǵy strategııalyq damýyna qatysty óz tańdaýyn jasady.
— Jastar bul saılaýǵa qatysý arqyly memleketimizdiń aldaǵy birneshe jyldaǵy strategııalyq damýy úshin daýys beredi. Óıtkeni júrgizilip jatqan reformalar men memlekettik deńgeıdegi ózgeristerdiń barlyǵy jastarǵa baǵyttalǵan. Kez kelgen reformanyń nátıjesin belgili bir kezeńnen keıin kóremiz. Ol bes nemese on jyl bolýy múmkin, — dedi professor.
Jamaladen Ibragımov jastardyń saıası naýqanǵa túrli baǵytta qatysqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, jastar volonterlik qozǵalystarǵa atsalysyp, saılaý naýqanyna kómektesti, úgit-nasıhat jumystaryna úles qosty.
Sonymen qatar jastar teledebattardaǵy onlaın daýys berýge qatysyp, onda kóterilgen máselelerge qyzyǵýshylyq tanytqan. Óz pikirleri men usynystaryn bildirip, jekelegen máselelerge synı kózqarasyn da jetkizgen.
— Jastar saıası naýqanǵa túrli baǵytta qatysý arqyly memlekettiń qarqyndy damýyna óz úlesin qosty dep aıtamyz. Ortalyq saılaý komıssııasy tolyq qorytyndysyn jarııalaıdy dep oılaımyn. Degenmen bizdiń paıymdaýymyzsha, jastar bul saılaýda óte belsendi boldy, — dedi sarapshy.
Professor ózi sabaq beretin stýdentterdiń saılaýǵa qatysýyn da mysalǵa keltirdi.
— Ýnıversıtette sabaq beremin. Ózim bilim beretin stýdentterdiń barlyǵy daýys berdi. Zań fakýltetinde sabaq bergendikten, olardan saılaýǵa qatysty kózqarasyn suradym. Olar «Konstıtýtsııanyń 33-babynda azamattardyń saılaý quqyǵy belgilengen. Bul quqyqty kez kelgen azamat óziniń paryzy retinde oryndaýy kerek. Biraq ol mindet emes. Adam ózi sheshedi. Saılaý quqyǵyn júzege asyrý úshin ózi baryp, daýys beredi» dep jaýap berdi. Osy turǵydan alǵanda, jastar jaqsy deńgeıde daýys berdi dep aıta alamyn, — dedi Jamaladen Ibragımov.
Sarapshy 1 shildede kúshine engen jańa Konstıtýtsııada jastardyń quqyqtaryna qatysty birqatar norma bekitilgenine de toqtaldy. Onyń sózinshe, sonyń biri — 21-bapta kózdelgen azamattardyń tsıfrlyq quqyqtaryn qorǵaý.
— Bul — Konstıtýtsııamyzdyń álemdik deńgeıdegi erekshelikteriniń biri. Halyqaralyq sarapshylar bizdiń Konstıtýtsııany ózge elderdiń konstıtýtsııalarymen salystyryp, tsıfrlyq quqyq pen tsıfrlyq normalarǵa qatysty mundaı erejeler álemniń kóptegen memleketinde joq ekenin aıtady. Olar keıde bizge «Jasandy ıntellektini tolyq meńgerip, zerttemeı turyp, bul bapty qalaı qoryqpaı engizip jatyrsyzdar?» dep tańǵalady, — dedi ol.
Professor tsıfrlyq quqyqtardyń jastar úshin mańyzyna da toqtaldy.
— Jastardyń basym bóligi áleýmettik jeliler men tsıfrlyq tehnologııalardy paıdalanady. Osy turǵyda memlekettik ýákiletti organdar olardyń quqyqtaryn qorǵaıdy, ıaǵnı ár azamattyń jeke málimetteri memleket tarapynan qorǵalady. Búginde azamattyń jeke quqyǵy qorǵalyp qana qoımaı, oǵan kepildik te beriledi. Azamat ózi, otbasy jáne jeke ómirine qatysty málimetterdiń jarııalanbaýyn talap ete alady. Belgili bir jaǵdaıda ózi týraly málimetter resmı derekterde jarııalansa, olardy óshirtýge quqyǵy bar, — dedi sarapshy.
Jamaladen Ibragımov jastardyń saılaý quqyǵy men qoǵamdyq-saıası ómirge aralasý múmkindikteri týraly da aıtty.
— 18 jasqa tolǵan kez kelgen jas saılaý quqyǵyna ıe bolady. Sondaı-aq 18 jastan memleketimizde qurylǵan jańa organ — Halyq keńesine múshe bola alady. Halyq keńesi — Konstıtýtsııada kózdelgen jańa konsýltatıvtik organ. Ol halyqtyń, aımaqtyń, qoǵamnyń múddesin Quryltaıǵa jetkize alady. 20 jastan bastap jergilikti ókildi organ — máslıhat saılaýyna qatysa alady. Al 25 jasqa tolǵan azamattar Quryltaıda óz mandatyn ala alady, — dedi professor.
Onyń aıtýynsha, saılaý qorytyndysy boıynsha Quryltaı mandatyn alǵan azamattar 28 tamyzda óz oryndaryn alady dep kútiledi.
Buǵan deıin Quryltaı saılaýynda 4 mıllıonǵa jýyq jas daýys bergenin jazǵan edik.
