Sarapshy páterdi jalǵa berý naryǵyndaǵy ózgeristerdi túsindirdi
ASTANA. KAZINFORM — Jańa konstıtýtsııalyq normalar sot sheshiminsiz turǵyn úıden shyǵarýǵa tyıym salady. Bul álemdik úrdiske saı qadam. Memleket halyqtyń álsiz toptaryn qorǵaı otyryp, menshik ıesiniń quqyǵyn da saqtaıdy. Bul týraly saıasattanýshy Ǵazız Ábishev «Jibek Joly» telearnasyndaǵy «Taldaý» jobasynda tarqatyp berdi.
Sarapshynyń sózinshe, Konstıtýtsııanyń 28-babynda turǵyn úıge qol suǵýǵa bolmaıtyny anyq jazylǵan. Adamdy úıinen shyǵarý da, úıin tartyp alý da tek sot sheshimimen ǵana júzege asady. Sondaı-aq úıge kirý, tekserý nemese tintý zańda kórsetilgen tártippen ǵana júrgiziledi.
— Bul ózgeris jalǵa berýshiler arasynda túrli pikir týǵyzdy. Máselen, Ispanııa sııaqty elderde osal toptarǵa kóbirek jaǵdaı jasalyp, bos turǵan úılerge keıde qarttar, balalar nemese naýqastar kirip alyp jatady. Olardy sotsyz shyǵarý múmkin emes, al sot aılap, tipti jyldap sozylady. Bizdiń páter ıeleri dál osydan qaýiptenedi. Bireý páterdi jaldap alyp, keıin tólemeı qoıyp, biraq shyǵýdan bas tartýy múmkin dep qorqady. Osyndaı jaǵdaıda ne isteý kerek degen suraq týyndaıdy. Qazirdiń ózinde keıbiri aldyn ala birneshe aılyq aqy surap, kelisimshartty basqasha rásimdeýge kóship jatyr. Keıbireýler bolsa, tutas úıdi emes, bir bólmesin ǵana jalǵa bermek. Qajet bolǵan jaǵdaıda janyna basqa adamdy ornalastyryp, jalǵa alýshyny tezirek kóshýge májbúrleý joldaryn qarastyryp jatady. Keıde kommýnaldyq qyzmetterdi óshirý jaıy da aıtylyp júr, — dedi ol.
Ǵazız Ábishev sáýir aıynyń basynda QR Joǵarǵy soty Konstıtýtsııanyń 28-babyna qatysty túsindirme jarııalaǵanyn eske saldy. Onda bul norma zańdy menshik ıeleriniń quqyqtaryn basymdyqqa qoıatyn mańyzdy jańashyldyq ekeni atap ótilgen.
— Turǵyn úıden shyǵarý nemese odan aıyrý tek zańdy kúshine engen sot sheshimi arqyly ǵana múmkin. Sot tájirıbesi kórsetkendeı, 2025 jyly qaralǵan 2,7 myńǵa jýyq is boıynsha nebári 6%-y ǵana jalǵa alýshylarǵa qatysty bolǵan, al qalǵany menshik quqyǵy daýǵa túsken turǵyn úı ıelerine baılanysty, — dedi Ǵazız Ábishev.
Osylaısha, spıkerdiń aıtýynsha, Konstıtýtsııa eń aldymen menshik ıelerin qorǵaıdy. Memleket te, bankter de, satyp alýshylar da zańǵa qaıshy jaǵdaıda adamdardy turǵyn úıinen shyǵara almaıdy. Al jalǵa alý sharttary buzylǵan jaǵdaıda sot menshik ıesiniń shyǵyndaryn óteý týraly talabyn qanaǵattandyrady. Jalǵa berýshi turý aqysy, advokat qyzmeti jáne tipti jiberip alǵan paıda úshin de ótemaqy óndire alady.
— Nege men jalǵa berýshilerdiń, ıaǵnı páter ıeleriniń quqyǵyn qorǵaýdy qoldaımyn? Sebebi menshik quqyǵy kez kelgen órkenıetti qoǵamnyń eń basty qaǵıdalarynyń biri. Onyń álsireýi kóbine ekonomıkalyq ahýaldyń nasharlaýyna ákeledi. Turǵyn úı naryǵyn retteý qajet. Qazir páterdi jeńildetilgen salyq rejımi arqyly, jeke kásipkerlik ashpaı-aq, banktik qosymsha arqyly jalǵa berýge bolady. Biraq barlyq turǵyn úı resmı túrde, kelisimshartpen jáne salyq tóleý arqyly jalǵa beriletin deńgeıge jetýimiz kerek. Tek sonda ǵana naryqtaǵy taraptardyń quqyqtary men mindetteri arasyndaǵy tepe-teńdik qamtamasyz etiledi, — dep túıindedi saıasattanýshy.
Aıta keteıik, buǵan deıin Eýropadaǵy turǵyn úı baǵasyn salystyryp jazǵan edik.