Sarapshy: Azamattyq zańnamany jańǵyrtý — damýdyń kelesi kezeńine ótýge jaǵdaı jasaıdy
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan halqyna Joldaýyn jarııalaý kezinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Quryltaı depýtattary men Úkimetke jańa Azamattyq kodeksti ázirleýge tez arada kirisýdi tapsyrdy. Memleket basshysy qoldanystaǵy Kodeks ótken ǵasyrdyń 90- jyldarynda qabyldanǵanyn aıta kele, bul qujat óziniń tarıhı mıssııasyn tolyq atqaryp shyqqanyn atap ótti. Quryltaı jańa zańdy kelesi jyldyń aıaǵyna deıin qabyldaýy kerek.
QR Ádilet mınıstrligi Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń ekonomıka jáne áleýmettik salalary zańnamasy bólimniń basshysy, fılosofııa doktory (PhD) Marjangúl Akımjanovanyń sózine qaraǵanda, jańa Azamattyq kodeks azamattyq-quqyqtyq retteýdi ekonomıkanyń qazirgi damý deńgeıine sáıkes keletin birtutas júıege keltirý úshin qajet. Qoldanystaǵy Kodeks menshik quqyǵyn qorǵaý, shart erkindigi jáne naryqtyq jaǵdaıdaǵy kásipkerlik qaǵıdattarynan turatyn berik negiz qalady. Alaıda otyz jyl ishinde ekonomıkalyq orta da, múliktik qatynastar da, azamattyq aınalymǵa qatysý tásilderi de aıtarlyqtaı ózgerdi.
— Qazaqstan halqyna Joldaýynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jańa Kodeksti qabyldaýdy bolashaq ekonomıkasyna kóshýmen tikeleı baılanystyrdy. Bul qadam azamattyq quqyqtardyń jańa obektilerin qamtıdy, olardy júzege asyrý jáne berý tártibin ózgertedi, platformalyq kásipkerlikti keńeıtedi, sharttyq qatynastardy avtomattandyrady, sondaı-aq mindettemelerdi oryndaýdyń ári qamtamasyz etýdiń jańa tásilderin qalyptastyrady. Osy úderisterdiń yqpalymen dástúrli ınstıtýttar da: menshik quqyǵy, mámileler, mindettemeler, azamattyq-quqyqtyq jaýapkershilik te ózgerýde. Jańa Kodeks qurylymyn aıqyndaıtyn irgeli qaǵıdalar men ınstıtýttardyń sabaqtastyǵyn saqtaýy tıis, sonymen birge jańa ekonomıkalyq qatynastar úshin ámbebap quqyqtyq qurylymdardy usynýy kerek. Ol qazirgi tsıfrlyq ınstıtýttardy ǵana bekitip qoımaı, keıingi kez kelgen ózgeristerge qoldanylatyn jalpy, tehnologııalyq beıtarap normalardy qamtýy mańyzdy. Onyń naqty túzetýlerden túbegeıli aıyrmashylyǵy osynda, — dedi M. Akımjanova.
Bul rette azamattyq zańnamany jańǵyrtý qol jetkizilgen nátıjelerden bas tartý emes, ony damytýdyń kelesi kezeńi bolýy tıis.
Sarapshynyń paıymynsha, jańa Azamattyq kodeks azamatqa túsinikti, bızneske boljamdy, quqyq qoldanýshyǵa tıimdi jáne zań ǵylymy turǵysynan tujyrymdamalyq jaǵynan dáıekti bolýy kerek.
— Jańa Konstıtýtsııada bekitilgen menshik nysandarynyń teń qorǵalýy kepildigi is júzinde ony júzege asyrýdyń jumys isteıtin tetigi bolǵan jaǵdaıda ǵana mánge ıe bolady. Sondyqtan menshik ıeleriniń kepildikterin kúsheıtý, adal nıetti satyp alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne mindettemelerdiń oryndalýynyń senimdiligin nyǵaıtý jeke mindetter emes, múliktik aınalymnyń turaqtylyǵynyń ózara baılanysty sharttary. Menshik ıesi múlkiniń saqtalýyna, satyp alýshy aqy tólegen jaǵdaıda quqyqtyń bekitilýine, al nesıe berýshi mindettemeniń buzylýy kezinde óz múddeleriniń qalpyna kelýine senimdi bolýy tıis, — dedi Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń ókili.
Osy maqsatta sarapshy zańnamany jetildirý sot tájirıbesin taldaýǵa, usynylǵan sheshimderdiń ǵylymı saraptamasyna jáne múliktik qatynastardyń turaqtylyǵyna yqpalyn baǵalaýǵa negizdelýi tıis ekenin aıtty. Reformanyń nátıjesi — adal adamnyń laıyqty quqyqtyq qorǵalýyna, al quqyqtardyń buzylýy jábirlenýshiniń múliktik múddeleriniń tıimdi qalpyna kelýine ákeletin, tutas jáne boljamdy azamattyq-quqyqtyq qorǵaý júıesin qalyptastyrý bolýy tıis.
— Shart erkindigi azamattyq quqyqtyń irgeli qaǵıdalaryna jatady jáne kásipkerlik qyzmet erkindigi men menshiktiń barlyq nysanynyń teń qorǵalýy týraly konstıtýtsııalyq erejelerge sáıkes keledi. Sondyqtan jańa Kodekstiń negizine dıspozıtıvtilik prezýmptsııasyn qalaý oryndy: azamattyq aınalymnyń kásibı qatysýshylary arasyndaǵy qatynastarda taraptar sharttyń mazmunyn óz betinshe anyqtaıdy, al ımperatıvtik retteý — osal tarapty qorǵaý nemese qoǵamdyq múdde talap etetin jerde ǵana, ıaǵnı negizdelgen erekshelik retinde qoldanylady. Sonymen qatar ımperatıvtik normalar taraptardyń is júzindegi teńsizdigi jaǵdaılarynda — qosylý sharttarynda, mazmunyn bir tarap anyqtaıtyn standartty tutynýshylyq, banktik jáne tsıfrlyq sharttarda óz qyzmetin saqtaıdy, — dedi M. Akımjanova.
Sarapshynyń sózine qaraǵanda, jańa Kodeksti ázirleý jańa konstıtýtsııalyq erejelerdi eskere otyryp, qoldanystaǵy zańnama men sot tájirıbesin keshendi taldaýǵa negizdelýi tıis. Bul rette qorytyndy qaǵıda: shart erkindigi — basty ereje, ımperatıvtik normalar — tájirıbemen rastalǵan ári negizdelgen erekshelik.
Eske salsaq, Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev jańa Azamattyq kodeksti ázirleý kezinde menshik quqyǵyn qorǵaý, sharttyq mindettemelerdiń turaqtylyǵy jáne azamattyq aınalymǵa qatysýshylardyń quqyqtaryn qamtamasyz etý máselelerine basymdyq beriletinin aıtty.
