Sánııa Qaldyǵulova: Eń jemisti eńbek etken jyldarym el Táýelsizdiginiń nyǵaıý jyldarymen tuspa-tus keldi

Bala ataýly úshin ómirdegi eń basty, eń jaqyn adam - ana. (Únemi - jumysta, jumystan bos ýaqytynyń kóbinde otbasynyń, áýlettiń syrttaǵy sharýalarymen júretin, negizinen, túzdegi aýyrtpalyqtardy arqalaıtyn ákeniń qadirin eseıe kele uǵynady.) Al anasynan eki jarym jasynda aıyrylǵan kishkentaı Sánııa úshin ómirdegi basty adam - ákesi edi. Anasy qaıtys bolǵanda, ákesi Musa úlkeni - 10, kishisi 2,5 jastaǵy bes balamen jalǵyz qala beripti. Qyzdaryna ol álemdegi eń dana, eń aqyldy, qolynan bári keletin eń myqty jan bolyp kórinetin. Ótken ǵasyrdyń 50-60 jyldary keńes adamdary úshin jaıly, jaqsy ýaqyt bola qoımady. Ásirese qalada jalǵyz adamnyń aılyǵymen bir top balany asyraý óte qıynǵa soǵatyn. Sondyqtan ýchaskelik ınspektor bolyp isteıtin Musa Qaldyǵulovqa «aıaýshylyq» tanytyp: «Balalaryńdy memleket qaramaǵyna ótkizseńshi», - dep, aqyl-keńes aıtqandar bolǵan. Biraq ol qyzdarynyń barlyq aýyrtpalyǵyn ózi kóterýdi jón kórdi, tipti es bilmegen tıtteı balalardy ógeı anaǵa jaltaqtatpaý úshin kópke deıin ekinshi ret úılený jaıly da oılamady, dep jazady«Aqtobe» gazeti.

- Ol ózi de anasynan erte aıyrylǵan. Ashtyq kezinde atam qaı jaqta jaǵdaıdyń qalaı bolaryn bilmeı, áıteýir bireýi bolmasa, bireýi aman qalar dep táýekel etse kerek, eki balasynyń biri - meniń ákemdi balalar úıine tapsyryp, ekinshisin ózimen ertip, Qaraqalpaqstan jaǵyna ketken eken. Sóıtip, ákem Aqtóbedegi balalar úıinde ósken. Keıinnen, árıne, atam izdep kelip, balasynyń amandyǵyn kórip, qýanyp, bir-birimen úzbeı habarlasyp turdy. Atamnyń aty - Eshimbaı, al Qaldyǵul arǵy babamyzdyń esimi eken. Ákem árdaıym: «Óz famılııalaryńa, babalaryńnyń atyna kir keltirmeńder. Senderden basty tilerim sol» - dep otyratyn, - deıdi Sánııa Musaqyzy.

Musa Qaldyǵulov qatardaǵy mılıtsııa qyzmetkeri bolǵanymen, qaladaǵy syıly adamdardyń biri edi. Ýchaskelik ınspektor bolyp qyzmet etken ol ózine bekitilgen aýmaqtaǵy jurtty bes saýsaǵyndaı biletin, turǵyndardyń birine kómek qajet bola qalsa, sol jerden tabylatyn. Іsine degen adaldyǵy, jaýapkershiligi, adamdarǵa degen janashyrlyǵy arqyly kópshiliktiń alǵysyn alyp, joǵary jaqtyń da kózine tústi, «Qurmet belgisi» ordenimen marapattaldy.

- Jetimdik pen joqshylyqtan oqı almaı, nebári jeti klastyq bilimmen qalǵanymen, ákem óte saýatty adam edi. Óz kásibine qatysty ádebıetterdi, baspasózge shyqqan jańa zań, úkimet qaýlylaryn qaryndashpen astyn syza otyryp, birneshe qaıtalap oqıtyn, saqtap qoıatyn. Ony kórip men de shuqshıyp kitap-gazet oqýǵa qumar bolyp óstim. Bizdi: «Óz salalaryńnyń myqty mamany bolyńdar, talmaı izdenińder, úırenińder, bilimdi, jaqsy maman bolyp, adal eńbek etken adam eshqashan qatardan qalmaıdy, qor bolmaıdy» - dep tárbıeledi, - deıdi Sánııa Musaqyzy.

Áke tárbıesin sanaǵa sińirgen Sánııa alǵash jumysqa kelgen kúnnen-aq óz isine bar yntasyn sala kiristi. Ol eńbek jolyn 20 jasynda Aqtóbedegi ózi oqyǵan №5 mektepten bastady. Muǵalim bolý - bala kúngi armany edi. Eńbekke erte aralasýdy oılap, 9-klastan soń, pedagogıkalyq ýchılışege tústi. Ony bitirerde, ózi týyp-ósken qaladan alysqa ketkisi kelip, tolqyǵan kezderi de boldy. Jas ataýly jańa ómir bastaýdy, alystarǵa shyǵýdy armandamaı ma? Sánııa da birde ózine múlde beıtanys aýyl ómirin kórgisi kelip, eńbek jolyn aýyldan bastaýdy oılasa, endi birde bir qıyrdaǵy jańa qala - Shevchenkoǵa (qazirgi Aqtaý) muǵalim bolyp attanǵysy keldi. Biraq shetke ketýin ákesi quptamady. Al áke sózi ol úshin - zań edi. Sóıtip, №5 mektepke pıonerler uıymynyń tálimgeri bolyp ornalasty. Alǵashqy kúnderden-aq eńbekqor, jaýapty, izdengish, balalarmen de, ujymmen de til tabysa biletin jan ekenin kórsetken jas mamandy mektep basshylyǵy qoldap, kelesi jyly oǵan 1-klasqa kelgen búldirshinderdi tabystady. Osy shákirtteri bastaýysh klastardy bitirgenshe, muǵalim bolyp jumys istedi. Qoǵamdyq jumystarǵa da belsene aralasty. Ol kezde Aqtóbe qalasy eki aýdanǵa - Proletar jáne Frýnze - bólinetin. Sánııa Qaldyǵulova Proletar aýdany boıynsha jas ustazdar keńesiniń tóraıymy bolyp saılandy. Ýaqytynyń kóp bóligin oqýshylaryna arnaýǵa tyrysatyn, biraq qoǵamdyq jumystardan da qalmaı, jańa bastamalar, qyzyqty sharalar uıymdastyryp ta úlgeretin. Uıymdastyrýshylyq qabileti joǵary Sánııany 1980 jyly qalalyq komsomol komıteti qyzmetke shaqyrdy. Oǵan oqýshy jastarmen jumys isteý tapsyryldy. Arada eki-úsh jyl ótkende, Frýnze aýdandyq komsomol komıetiniń ІІ hatshysy atandy. Sol kezde: «Áli jas qoı, mundaı jaýapty qyzmettiń tizginin ustatqanymyz qalaı bolar eken?» - dep kúdiktengender de bolǵan, biraq olarǵa qalalyq partııa komıtetiniń І hatshysy Zaıyr Janjarqynov: «Sonda jastarǵa senim artýǵa bolmaı ma? Jastardy úlken isterge aralastyrmasaq, olar tájirıbeni qaıdan jınaıdy?» - dep, birden toıtarys bergen.

- Ákemnen keıin, ózim ustaz tutatyn jandar qatarynda Zaıyr Janjarqynov, Serjan Jamanqulov, Sergeı Lapshınderdi atar edim. Qyzmettes bola júrip, olardan úırengenim kóp, - deıdi Sánııa Musaqyzy.

Ol 1980 jyldan bastap segiz jyl komsomol qyzmetinde júrdi, oblystyq komsomol komıtetinde bólim meńgerýshisi boldy, óńirde «Spýtnık» halyqaralyq jastar týrızmi bıýrosynyń jumysyn jolǵa qoıdy. Al 1988 jyly qalalyq partııa komıtetine qyzmetke keldi. Tórt aı nusqaýshy bolyp istegennen keıin, Aqtóbe qalalyq halyq depýtattary Keńesi tóraǵasynyń orynbasary bolyp saılandy.

- Qalalyq partııa komıtetine jumysqa qabyldanarymda, qala basshylyǵynda isteıtin Genrıg Holodzınskıı aldyndaǵy qaǵazdan meniń aty-jónimdi oqyp shyqty da, «Mısha Qaldyǵulovty tanısyń ba?» - dep surady. Ol kezderi qala jurtshylyǵy, negizinen, basqa ult ókilderi bolatyn. Kópshiligi ákemdi «Mısha» dep ataýshy edi. «Iá, ol meniń ákem ǵoı» - dedim. Holodzınskıı maǵan salmaqty túrde qarap: «Endeshe, saǵan jaýapty jumysty senip tapsyrýǵa bolady. Ákeń bolǵan soń, ol kisige, kem degende, on paıyz tartpaı qalmaısyń. Sol on paıyzben-aq kez kelgen qıyn isti atqara alasyń» - dedi. Keıin bilsem, ol Aqtóbege joldamamen kelgen jas shaǵynda meniń ákem ýchaskelik ınspektor bolyp istegen aýmaqta biraz ýaqyt páter jaldap turǵan eken. Sondyqtan ákemdi jaqsy tanıtyn bolyp shyqty, - dep eske aldy Sánııa Musaqyzy.

Kópshiligimiz Sánııa Qaldyǵulova esimin alǵash Aqtóbe qalasy basshylarynyń biri retinde estip-bildik. Ol on alty jyl ýaqyt qala basshysynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan. Bul qalanyń ár bólshegine - kóshege, nysanǵa, ǵımaratqa qarap, ol mindetti túrde óz ómiriniń bir kezeńin eske túsiredi: «Toqsanynshy jyldardyń basynda myna kósheniń atyn ózgertý úshin qandaı tartysty bastan keshirgen edik?..»; «Mine, №32 mektep-gımnazııa. Qaladaǵy eń alǵashqy qazaq mektep-gımnazııasyn ashý da ońaı bolmady. Tipti de ońaı bolǵan joq...»; «Mynaý - «Nursát» balabaqshasy. Qazir bul balabaqshanyń ǵımaratynda meıramhana bolýy da múmkin edi. Iá, munda meıramhana ashýdy kózdedi emes pe? Ǵımaratty balabaqshaǵa alyp qalý úshin biraz kúrestik».

Bir sát sonaý 90-jyldarǵa oısha oralyp:

- 1994 jyly Germanııaǵa alǵash ret bardym. Ondaǵy tazalyqty kórgende, rasymdy aıtsam, qatty tańǵaldym. «Aqtóbe de osyndaı tap-taza qalaǵa aınalsa» - dep armandadym. Tazalyq máselesin myqtap qolǵa alýdy sheshtim. Ol kezde tazalyq normalaryn saqtaý úshin qazirgideı bıýdjetten qomaqty qarjy da bólinbeıtin. Bir ǵana amal - adamdarmen kúndelikti úzbeı jumys jasaý bolatyn. Sol jumystardyń arqasynda 1997-1999 jyldar aralyǵynda, tıisti kórsetkishterine saı, Aqtóbe Qazaqstannyń eń taza qalalarynyń biri boldy. 1997 jyldyń tamyzynda munda respýblıkadaǵy qalalar ákimderiniń eki kúndik semınar-keńesi ótip, Aqtóbe úlgi retinde kórsetildi, - dep eske aldy.

Iá, bul qalanyń ár bólshegi, ár kezeńi ol úshin óz ómiriniń bir-bir bólshegine aınalyp ketken...

Sánııa Qaldyǵulovanyń qaıratkerlik qyrynyń bir belesi - 1999-2004 jyldar aralyǵynda QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty bolǵan kezi. Májiliste ol belsendi depýtattardyń qatarynda boldy. Zań jobasyn ázirleý, zańdardy qabyldaý barysyndaǵy talqylaýlarda qarapaıym adamdardyń múddesin kózdep, únemi óz pikirin jetkizip otyrdy.

- Depýtat retindegi eń úlken jetistigim  - «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Zańdaǵy 5 jáne odan da kóp bala týyp, olardy 8 jasqa deıin tárbıelegen, qalada turatyn analarǵa 53 jastan zeınettik demalysqa shyǵýǵa quqyq beretin tarmaq. Zańdy qabyldaý barysynda osy tarmaqty qostyrý úshin barynsha ter tóktim. Buryn elimizde ondaı jeńildik aýylda turatyn analarǵa ǵana qarastyrylǵan edi. Al qalada turatyn analardyń jaǵdaıyn men jaqsy bilemin ǵoı. Sondyqtan olardyń da 53 jastan zeınettik demalys alýǵa quqyǵy baryn dáleldep shyǵýym kerek dep aldyma maqsat qoıdym, sol maqsatyma jettim. Árıne, meni basqa áriptesterim de qoldady, al zań qabyldanǵan kúni birinen soń biri meni quttyqtaýmen boldy, - dep eske aldy Sánııa Musaqyzy.

Depýtattyq merzimi aıaqtalǵan soń, ol Aqtóbege qaıta oraldy. Árıne, Astanada qalýyna bolatyn, ol jaqtan da qyzmet tabylatyn. Biraq jyraqta ótkizgen jyldarynda ózi úshin Aqtóbeniń orny bólek ekenin túsindi, onyń ústine ákesi de oǵan basqa jaqqa kóship ketpeýdi ósıet etken bolatyn. Qazir qolynda ekinshi anasy - Aqjúnis bar, jasy 88-degi anasyn mápelep baǵyp otyr.

Aqtóbege oralǵannan keıin 2004-2012 jyldar aralyǵynda qala ákiminiń orynbasary, qaladaǵy №17 mektep-gımnazııanyń dırektory, oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy syndy qyzmetterdi atqardy. 2012 jyldan bastap oblystyq máslıhattyń hatshysy qyzmetin atqaryp keledi.

- Qyzmet barysynda birjaqty jumystyń jaıyn ǵana oılap ketýge bolmaıdy, adamdarmen qarym-qatynasty qatar alyp júre bilý kerek, sonda ǵana isiń alǵa jyljıdy. Adamdardy tanı bilý, eshkimdi jek kórmeý, aldyńa úmitpen kelgen jandardy aldamaý - meniń kúndelikti jumystaǵy ustanymym osy. 60 jas - úlken beles. Oǵan qosa, bıyl - el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy. Meniń búginge deıingi sanaly ǵumyrym, eń jemisti qyzmet etken jyldarym el Táýelsizdiginiń nyǵaıý jyldarymen tuspa-tus kelipti. Oılap qarasam, biz áli de Táýelsizdiktiń qadirin túsine almaı kele jatqan sekildimiz. Óz Elbasyń, óz Parlamentiń, óz jerińniń tórinde óz astanań, ózińniń tól aqshań bolýy qanshalyqty baqyt ekenin áli de tolyq uǵyna qoıdyq deý qıyn. Biraq, urpaqtar almasady. Kelesi býyn bul 25 jyldyq tarıhqa jańa kózqaraspen qaraıtyn bolady. Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin uǵynatyn, sezinetin urpaq keledi. Árıne, olar biz júrip ótken joldy saralap, óz baǵalaryn beredi. Men, eń bastysy, elimizde tynyshtyq pen birlik bolsa eken deımin, óıtkeni halqymyzdyń birligi - Táýelsizdigimizdiń basty tiregi, - deıdi qaıratker qyz.