Saqtyqta qorlyq joq

Sonyń saldarynan Kókpekti aýylyndaǵy 100-ge jýyq úılerdi 1,5-1,8 metrge deıin sý basty. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, aýyldaǵy sýdyń deńgeıi túngi saǵat 2.45-ten bastap tómendegen. Sý basyp qalǵan úılerden turǵyndardy qaýipsiz jerge kóshirýge Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń azamattyq qorǵanys polkiniń apattyq medıtsına qurylymdary, jeke quramdaǵy 124 adam men 15 jedel qozǵalatyn tehnıka jumyldyrylǵan. Jedel qutqarý jumystarynyń nátıjesinde Kókpekti aýylynyń 125 turǵyny qutqarylyp, qaza bolǵan 4 adamnyń máıiti tabyldy. Qazirgi kezde aýyldaǵy mektepte tótenshe jaǵdaıdy joıý jónindegi shtab pen dárigerlik pýnkt jumys isteýde. Shtabty oqıǵa ornyna ushyp barǵan Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojkonyń ózi basqarýda. 8 72 12 788686 telefony boıynsha «ashyq jeli» iske qosylyp, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń psıhologtary halyqpen jumys isteýde. Búginge deıin dárigerlik pýnktke 9 adam densaýlyǵy boıynsha shaǵymdanyp, sonyń ishinen 6-y «sýyq tııý» degen dıagnozben aýrýhanaǵa jetkizilgen.

Kókpekti sý qoımasyndaǵy bul bóget 30-shy naýryzda syr bergen-di. Onyń sebebi, sýdyń kóp kelýi jáne bógette qajetti sýdyń kólemin ótkizetin shlıýz kamerasynyń bolmaýy. Osy qaýipti aldyn-ala eskergen Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi saqtyq pen bekemdilik tanytty. Nura ózeniniń arnasyn jaǵalaı ornalasqan Kókpekti aýylyndaǵy 70 aýlanyń (201 adam) jáne Suryptaý kentindegi 30 aýlanyń (150 adam) turǵyndary qaýipsiz jerge kóshirildi. Evakýatsııalanǵan turǵyndar mektepterge jáne ózderiniń týystarynyń úılerine ornalastyryldy. Kókpekti jáne Nura ózenderiniń boıyndaǵy barlyq eldi-mekenderdiń halqyna apattyń qaýpi jóninde habarlama jasaldy. Atap aıtqanda, tótenshe jaǵdaı qyzmetiniń ókilderi árbir úıge arnaıy baryp, eskertý jasaǵan.

Oqys oqıǵadan ne baıqadyq? Eń birinshiden, biz bul oqıǵadan Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń jumysynyń rettiligine, kásibı biliktiliginiń joǵarylyǵyna kóz jetkizdik. Óıtkeni, ortalyq jáne jergilikti bılik organdary tótenshe ahýalǵa der kezinde nazar aýdardy. Sonyń arqasynda 125 adam apattan aman qaldy. Áıtpese, adam shyǵyny budan kóp bolýy múmkin edi. Ekinshiden, mınıstrlik tabıǵı kataklızmderge aldyn-ala daıyndaldy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojkonyń tikeleı basshylyǵymen «Kóktem - 2014» respýblıkalyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýlary ótkizildi. Úshinshiden, bir aıdan astam ýaqyt BAQ-darynda júrgizilip jatqan aqparattyq naýqannyń da tıgizgen paıdasy zor. Sebebi, tabıǵı apattardan saqtaný jónindegi jedel aqparat halyq kóbirek kóretin telearnalardan úzdiksiz berilip keledi. Tórtinshiden, tótenshe jaǵdaı qyzmeti oqý-jattyǵýlardyń arqasynda jedel, aıqyn jáne bekem áreket etti. Bul jumysty mynadaı rettilikpen júrgizdi: halyqqa eskertý - aqparattyq jumys - sý tasqynyna daıyndyq - tótenshe jaǵdaıdaǵy is-qımyldar - qutqarý sharalary - turǵyndardy qaýipsiz jerge kóshirý - shtab qurý jáne dárigerlik pýnkt ashý.

Qazaq halqy mundaıda «Saqtyqta qorlyq joq» degen sózdi beker aıtpaǵan. Sý tasqyny - bul jyl saıyn qaıtalanatyn tabıǵı, maýsymdyq qubylys. Sodan shyǵar, jergilikti halyq pen bılik bul máselege jyl saıyn alańdaıdy. Óıtkeni, adamnyń ómiri bárinen qymbat. Biraq, barlyǵy adamnyń qolynda emestigin de kórip júrmiz. Mysaly, byltyrǵy jáne bıylǵy qysta qar qalyń tústi. Osy jaǵdaı kóktemde sý tasqynynyń qaýpin ulǵaıtqany belgili. Mundaı jaǵdaıda ne isteımiz? Árıne, eń aldymen, bılik organdary halyqty sý tasqynynan saqtandyryp, arnaıy jadynamalar taratady. Ondaı jadynamalarda tabıǵı qubylys kezinde turǵyndardyń qandaı is-áreket jasaıtyny jazylǵan. Desek te, keıbir kezderi turǵyndardyń kóbisi qaýipsizdik erejelerin ózderi buzyp, apat jaqyndaǵanda da úılerinen shyqpaıdy. Osy turǵydan alǵanda, Kókpektidegi bógettiń buzylýy jergilikti halyqqa da, bılik mekemelerine de sabaq bolýy tıis.

Qazirgi kezde sý tasqyny, taýdaǵy qar kóshkini, kúshti daýyl sııaqty tabıǵı qubylystar álemniń túkpir-túkpirinde bolyp jatyr. Máselen, NBC telearnasy AQSh-tyń Vashıngton shtatynda bolǵan taýdaǵy qar kóshkininen 176 adamnyń iz-tússiz joǵalǵanyn habarlady. Alaıda, jergilikti bılik adamdardyń joǵalǵany týraly kóptegen habarlamalardyń «jalǵan dabyl» ekenin aıtýda. Sál burynyraq AQSh prezıdenti Barak Obama Vashıngton shtatynda tótenshe jaǵdaı tártibin engizgeni málim. Sondaı-aq, bıylǵy kóktemde Qytaıdyń soltústik-shyǵysyndaǵy qar kóshkini men sý tasqynynan 700 adam zardap shekti. Gismeteo.ru saıty habarlaǵandaı, kúnniń kúrt jylynýy men qardyń erýi, oǵan qosa jaýyn-shashynnyń kóbeıýi nátıjesinde taýlarda qar kóship, ózender arnasynan shyǵyp ketken. Tabıǵat apatynyń zardabyn shekken 700 adamnan basqa, elde avtokólik joldary buzylyp, 500 turǵyn úıler men mal sharýashylyǵy nysandary qıraǵan. Ásirese, Іle ózeniniń ańǵaryndaǵy Shyńjań-uıǵyr avtonomııalyq aýdanyndaǵy ahýal kúrdeli bolyp otyr. Qytaılyq meteorologtar bul jaǵdaıdyń bir aıǵa sozylatynyn boljaýda. Al Avstralııanyń Kvınslend shtatyndaǵy kúshti daýyldyń sońy sý tasqynyna ulasty. Atalǵan shtattyń ońtústik-shyǵysynda toqtaýsyz jaýǵan jańbyrdan 200 mm-ge deıin sý deńgeıi kóterildi. Gold-Kost qalasynda 20 myń turǵyn úı elektr qýatynsyz qaldy. Sondaı-aq, eldegi ózender de arnasynan shyǵyp, tasyp jatyr. Nambýr qalasynda kóshkin júrýde. Eki kúnde 500 mm jaýyn-shashyn túsken Ieppýn qalasy da apattan qatty zardap shekti. Budan shyǵatyny, tabıǵı qubylystardan eshbir el, eshbir halyq shet qala almaıdy. Sondyqtan, «Saqtansań - saqtaımyn» degen sózdi árdaıym jadymyzda ustaǵanymyz jón.

Ámirlan Álimjan