Saqtandyrý naryǵyn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi baǵdarlamasy qabyldanady

Qujatty Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men Ulttyq bank saqtandyrý naryǵyna qatysýshylarmen birlesip ázirledi.

Jalpy alǵanda, 5 jyl ishinde saqtandyrýshylardyń aktıvteri eki ese ósip, 3,9 trln teńge boldy. Olardyń ІJÓ-ge qatynasy 2,58%-dy quraıdy. Bul naryqtyń ósýi úshin aıtarlyqtaı áleýetti kórsetedi. Ósýdiń negizgi draıveri ómirdi saqtandyrý kompanııalary bolyp tabylady, olardyń aktıvteri shamamen úsh ese ulǵaıdy. Jalpy saqtandyrý salasynda da ornyqty ósý baıqalady: saqtandyrýshylardyń aktıvteri 1,6 ese ulǵaıdy, al aktıvterdiń ortasha jyldyq ósý qarqyny 21% boldy.

— Memleket basshysy bizdiń aldymyzǵa saqtandyrý naryǵynyń ornyqty damýy, halyq pen bıznesti saqtandyrýmen qamtýdy keńeıtý, uzaq merzimdi jınaqtardy damytý jáne ulttyq ekonomıka táýekelderin basqarý júıesinde saqtandyrýdyń rólin arttyrý úshin jaǵdaılar jasaý týraly aýqymdy ári strategııalyq mindet qoıdy, — dep atap ótti Agenttik basshysy Mádına Ábilqasymova quttyqtaý sózinde.

Baǵdarlama saqtandyrý sektoryn damytýdyń taıaý jyldarǵa arnalǵan negizgi baǵdarlaryn aıqyndaıdy jáne onyń ekonomıkadaǵy rólin arttyrýǵa, saqtandyrýdy aıasyn keńeıtýge, jańa ónimder men satý arnalaryn damytýǵa, salany tsıfrlandyrýǵa, sondaı-aq retteý men qadaǵalaý júıesin jetildirýge baǵyttalatyn bolady.

— Sońǵy jyldary saqtandyrý naryǵy syılyqaqylar kóleminde jáne saqtandyrýmen qamtý deńgeıiniń ornyqty ósýin kórsetip otyr. 2021 — 2025 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde saqtandyrý syılyqaqylarynyń kólemi eki ese ósti, bul rette eń eleýli jedel ósý 2023 jyldan bastap baıqalady. Syılyqaqylardyń negizgi ósýi qazir ómirdi saqtandyrýdy qamtamasyz etedi, — dep atap ótti
M. Ábilqasymova.

Baǵdarlama 6 strategııalyq baǵyt pen 18 bastamany aıqyndaıdy.

Birinshi baǵyt mindetti saqtandyrý júıesin jetildirýge qatysty. Ikemdi retteýmen mindetti saqtandyrýdyń biryńǵaı modeline (mindetti jáne júktelgen dep bólmeı) kóshý usynylady. Zań saqtandyryp qorǵaýdyń negizgi qaǵıdalary men kepildikterin aıqyndaıdy, al ekonomıkalyq jaǵdaılar men táýekelderdiń ózgerýine baılanysty ólshemder zańǵa táýeldi aktiler men sharttardyń talaptary deńgeıinde retteletin bolady. Tarıftik retteý táýekelder men naryqtyq jaǵdaılardyń ózgerýin shuǵyl eskerýge múmkindik beredi. Osy reforma sheńberinde eń jappaı jáne áleýmettik synyptar — mindetti avtosaqtandyrý jáne qyzmetkerlerdi jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý boıynsha saqtandyrý talaptary jaqsartylatyn bolady.

Saqtandyrýdyń mindetti synyptarynyń tizbesi turǵyn úıdi jer silkinisterinen, sý tasqynynan (sý basýdan) jáne orman órtterinen mindetti saqtandyrýdy engizý esebinen keńeıtiletin bolady.

Ekinshi baǵyt — erikti saqtandyrýdy damytý. Azamattar úshin zeınetaqy sheshimderin tańdaýdy keńeıtý úshin jınaqtaýdy ınvestıtsııalaý strategııasyn tańdaý quqyǵymen ómir boıy kepildi tólemderdi esepteıtin jańa zeınetaqy annýıtetterin engizý usynylady. Bul azamattarǵa ınvestıtsııalyq kiris esebinen bolashaq tólemderdi ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. EMS-ti damytýdy MÁMS-ke qosymsha aıa retinde qarastyrý usynylady, ol kepildendirilgen qamtýdy qaıtalamaıdy, biraq azamattardyń medıtsınalyq qyzmetter alý múmkindikterin keńeıtedi.

Úshinshi baǵyt — satý arnalaryn damytý jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý. Saqtandyrý agentteri men brokerlerdiń fýnktsııalaryn naqty ajyratý usynylady. Agentterdiń qyzmeti halyqpen jumys isteýge, al brokerlerdiń qyzmeti saqtandyrý tólemderin kásibı retteýge baǵyttalatyn bolady. Adam úshin bul saqtandyrýdy tańdaý men resimdeýden bastap tólemdi alýǵa deıin neǵurlym túsinikti qoldaý júıesin bildiredi. Ár kezeńde klıenttiń múddelerin qorǵaýǵa kómektesetin kásibı qatysýshy bolady.

Saqtandyrý tólemderin alý protsesin júıeli túrde ilespeleıtin deldaldardyń qyzmeti retteletin bolady. Olar klıentterge saqtandyrýshymen ózara árekettesý tártibin jáne olardyń komıssııalyq syıaqysynyń mólsherin ashýy kerek.

Tórtinshi baǵyt — ınfraqurylymdy tsıfrlandyrý jáne damytý. Naryqty damytýdyń kelesi kezeńi erikti saqtandyrýdyń tsıfrlyq transformatsııasy bolady: elektrondyq shart erikti buqaralyq ónimder úshin negizgi formatqa aınalady. Ár túrli saqtandyrýshylardyń usynystaryn salystyrýdy jáne elektrondyq formatta sharttar jasaýdy qamtamasyz etetin saqtandyrý marketpleısteriniń mártebesi zańnamalyq túrde bekitiletin bolady.

Biryńǵaı saqtandyrý derekqory saqtandyrý aqparatyn qaýipsiz almasý úshin naryqtyń jalpy tsıfrlyq ınfraqurylymy retinde damıtyn bolady. Mindetti saqtandyrý sharttaryn biregeı sáıkestendirý naryqtyń ashyqtyǵyn arttyrady jáne klıentterdi jalǵan polısterdi paıdalanýdan qorǵaýǵa kómektesedi. Bul rette saqtandyrý aqparatymen almasý qaýipsiz jáne klıenttiń kelisimimen júrgiziletin bolady.

Aktýarlyq esep aıyrysýlardyń sapasyn arttyrý úshin Ortalyq aktýarıı qurý josparlanýda. Ol táýekelder men uzaq merzimdi mindettemelerdi baǵalaýdyń biryńǵaı tásilderin qalyptastyrady jáne saqtandyrýdyń mindetti synyptary boıynsha tarıfterdi esepteýge jáne qaıta qaraýǵa qatysady.

Besinshi baǵyt — qarjylyq ornyqtylyqty qamtamasyz etý. Bul baǵyt boıynsha básekelestikti arttyrý úshin sheteldik saqtandyrýshylar naryǵyna qoljetimdilikti yryqtandyrý usynylady. El ishinde naryq tıimdi qabyldaýǵa jáne iri táýekelderdi halyqaralyq naryqqa berýge qabiletti táýekelderdi ustap qalýǵa múmkindik beretin qaıta saqtandyrýdyń eldik saıasaty ázirlenetin bolady.

Saqtandyrý tólemderine kepildik berý qory taratylatyn saqtandyrýshylardyń mindettemelerin retteýge qatysý úshin qosymsha ókilettikterge ıe bolady. Prýdentsııalyq qadaǵalaý júıesi ulttyq saqtandyrý naryǵynyń erekshelikterine beıimdelgen Solvency II jáne 17 HQES qaǵıdattaryn eskere otyryp kúsheıtiletin bolady.

Altynshy baǵyt — saqtandyrýdyń jańa bıznes-modelderin damytý. ShOB sýbektileri úshin arnaıy saqtandyrý ónimderin qurý jáne burynnan bar protsester — kredıtter alý, memlekettik satyp alýlarǵa jáne kásipkerlikti qoldaý baǵdarlamalaryna qatysý kezinde saqtandyrý salasyn keńeıtý kózdeledi.

Islamdyq saqtandyrýdy kezeń-kezeńimen damytý jáne qoldanystaǵy saqtandyrýshylarǵa jeke zańdy tulǵa qurmaı ıslamdyq ónimderdi usynýǵa múmkindik beretin «ıslamdyq terezeler» tetigin engizý usynylady.

— Baǵdarlamanyń negizgi bastamalary» aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin Qazaqstan Respýblıkasynyń quryltaıyna engiziledi dep josparlanyp otyrǵan saqtandyrý naryǵy týraly jańa Zań jobasynda kórinis tabady.

Baǵdarlamada kózdelgen bastamalardy iske asyrý, eń aldymen, tutynýshylar baıqaıtyn bolady: saqtandyrý ónimderiniń tańdaýy keńeıedi, tsıfrlyq servısterdiń arqasynda olardyń qoljetimdiligi artady jáne polısti rásimdeý ýaqyty qysqarady. Sonymen qatar, saqtandyrýshylarǵa qoıylatyn talaptardy kúsheıtý jáne qadaǵalaýdy jetildirý saqtandyrý uıymdarynyń senimdiligin jáne klıentterdiń quqyqtaryn qorǵaý deńgeıin arttyrady. Azamattardyń múlkin, densaýlyǵyn, kiristeri men jınaqtaryn qorǵaýǵa arnalǵan jańa ónimderge erekshe nazar aýdarylatyn bolady, — dep atap ótti M. Ábilqasymova.

Dóńgelek ústel qorytyndysy boıynsha qatysýshylar Qazaqstannyń saqtandyrý naryǵyn odan ári jetildirýge jáne damytýǵa baǵyttalǵan usynystar men praktıkalyq usynymdardy ázirledi.