Saqman: eldegi mal tóldetý naýqanynan fotoreportaj

Qazaq halqy mal tóldeıtin ýaqytty «saqman» dep ataǵan. Ol kóbine naýryz-sáýir aılarymen tuspa-tus keledi. Osy bir kezeńniń ereksheligi men sulýlyǵyn kórý úshin Kazinform tilshileri Almaty oblysy Jambyl aýdany Qarasý aýyldyq okrýgine qarasty Qyzylsoqy aýylyna arnaıy baryp qaıtty.

Munda 20 jyl boıy «Erlan» sharýa qojalyǵy jumys istep kele jatyr. Keıipkerimiz Saıat Medeýov ákesi bastaǵan kásipti jalǵastyryp, qoı qozdatyp, jyldar boıy nápaqasyn taýyp júr. Keıingi 5 jylda ol sharýashylyq tizginin túbegeıli óz qolyna alǵan. Qazir 300-ge jýyq mal basy bar, deni — qoı.

Onyń aıtýynsha, sharýashylyq tıimdi jumys isteýi úshin tórt túliktiń bir túrin ósirip, soǵan kóńil bólgen jón.

— Bala kezden usaq malmen aınalysyp kelemiz. Biraq joǵary bilimim de bar. Tynyshpaev atyndaǵy kólik jáne kommýnıkatsııa akademııasyn támamdadym, shekara qyzmetinde jumys istedim. Degenmen, keıin atakásipke oralýdy jón kórdim, — dedi Saıat Medeýov.

Qoshqar qosý men saqman ýaqyty

Keıipkerimizdiń aıtýynsha, saqman ýaqytyna daıyndyq kúzde bastalady. Jeke baptalyp, semirgen qoshqar qazan aıynyń ortasynda qoıdyń otaryna qosylady. «Ol kezde qoı da kúıli bolady» deıdi Saıat. Qystan aman shyqqan soń naýryz aıynda mal tóldeıtin ýaqyt bastalady.

— Bul ýaqytta túgel otbasymyzben kelip, saýlyqtardyń tóldeýine kómektesemiz. Kúni-túni osynda bolamyz. Jalpy saqman qalaı ótedi deseńiz, maldyń bári birge jyly qorada turady. Onyń birnesheýi qatar bosanyp qalady. Biz olardy bólektep, árqaısysyn jeke qorshaýǵa kirgizip jiberemiz. Eger qozy enesin alyp tursa, olardy úlken otarǵa qospaı, qozyqoraǵa qamaımyz. Eki-úsh kúnde ósip, kógennen bosaǵan soń otarmen birge jaılaýǵa jibere bastaımyz, — deıdi sharýashylyq qojaıyny.

Sonymen qatar ol jańa týǵan malǵa kútim jasap, ekpe salýdyń mańyzyn eske saldy. Aıtýynsha, qozynyń kindigine aldymen ıod jaǵylady. Ol jerden syz ótpeýi úshin kerek. Odan keıin mal áldenýi úshin oǵan vımatın egiledi. Al qandaı da bir sebeppen qozyǵa ekpe salynbaı qalsa, onyń aýyryp, ólip qalý qaýpi joǵary bolady.

Sharýashylyqtyń qupııa ádisteri

Keıipkerimiz saqman kezindegi taǵy bir qyzyq derekti bólisti. Onyń sózinshe, qoıdyń keıbireýi óz balasyn tanymaı qalady. Qozyny qabyldamaı, múldem emizbeı qoıatyndar bolady. Saıat Medeýov olardyń kóbi — alǵash ret tóldegen saýlyq qoılar ekenin atap ótti. Mundaı jaǵdaıda shopandardyń ózindik aıla-tásili bolady eken. Onyń biri — qozy men enesin ońasha qorshaýǵa qamaıdy. Ekeýi birge turǵannan keıin qoı balasyn tanyp, qabyldaýy múmkin. Al 1-2 kúnde baýyryna baspasa, onda kendir jippen maldy asyp qoıady. Sonda ol ári-beri jyljyp, qasha almaıdy. Al qozy emin-erkin emip, óse beredi. Osylaı biraz ýaqyt turǵan soń enesi balasyn qabyldaıdy. Ekinshi tásil de osyǵan uqsas — tek bul jaǵdaıda qoıdyń aýzyn kerip, qorshaýǵa baılaıdy.

 

 

— Osylaı baılanǵannan keıin qoı shóp shaınap, basqa jaqqa eleńdeı almaıdy. Al qozy kelip ózi eme beredi. Syzdap turǵan jelini bosańsyǵanyn baıqap mal balasyn alyp ketedi, ıaǵnı qabyldaıdy, — dedi ol.

Tórt túlik tóldeıtin ýaqytta tek malshy men baqtashylardyń ǵana emes, aýdan men aýyldardaǵy veterınarlyq qyzmet mamandarynyń da jumysy qyza túsedi. Sharýa qojalyǵyna barǵanymyzda osy saladaǵy qyzmetkerlerdiń jumysyna kýá boldyq. Qarasý aýyl okrýgi boıynsha veterınarııa qyzmetiniń meńgerýshisi Edil Bolatqulov keıipkerimizdiń sharýashylyǵyndaǵy qozylarǵa syrǵa men vaktsına salý úshin arnaıy kelgen.

 

— Bizdiń basty maqsatymyz — mal arasyndaǵy aýrýdyń aldyn alý. Kóktemnen bastap ár sharýashylyqqa ózimiz kelip, jańa týǵan tólge syrǵa salamyz jáne vaktsınatsııa júrgizip otyramyz. Kóktemde usaq malǵa kóbine topalańǵa qarsy ekpe salynady. Osy okrýgte tórt túlikten iri qara, usaq múıizdi mal, jylqy, azdap túıe bar. Bárine kútim jasaımyz — dedi maman.

Sondaı-aq ol syrǵa salynǵan mal AShJB (Aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn birdeılendirý) júıesine engizilip, sanaq júrgizilip otyratynyn atap ótti. Aıtýynsha, osy júıedegi mal sany boıynsha sharýa qojalyǵyna vaktsına bólinedi. Biraq elektrondy pasport iri qara malda sekildi qoı men eshkige jeke berilmeıdi. Tek bir otarǵa ortaq qujat ázirlenedi.

«Maldy uıalǵan ul baǵady»

Qoı baǵýdy kásipke aınaldyrǵan Saıat Medeýov bul isti ekiniń biri isteı almaıtynyn aıtty. Onyń pikirinshe, mal asyrap, ony ósirý úshin tabandylyq pen tózim kerek.

— Qozy kóp týsa da, onyń 30-40-y ártúrli sebeptermen ólip qalady ne joǵalyp ketedi. Jaıylyp júrip sýǵa túsip ketýi múmkin. Qasqyr men túlki, odan qalsa aýrý bar. Urlyq-qarlyq ta joq emes. Bıyl qoı qyrqatyn ýaqytta 10 qozym joǵalyp ketti. Ony izdegenmen paıda joq, tabylmaıdy. Mal baǵý úshin osyndaı qıyndyqtarǵa tóze bilý kerek. Ákem «maldy uıalǵan ul men qoryqqa qul» baǵady dep aıtatyn, — dedi ol.

Sondaı-aq keıipkerimiz sharýashylyq jumysyn órbitý úshin qomaqty qarjynyń qajet ekenin de jasyrmady. Aıtýynsha, ótken jyl óńirde qýańshylyq bolǵandyqtan, Kókshetaýdan jem-shóp aldyrý qajet bolǵan. Ol bul jumystarǵa 5 mıllıondaı aqsha jumsaǵanyn atap ótti.

— Ekinshiden, bul kásipte demalys joq. Senbi-jeksenbi, «toıǵa barýym kerek» degen bolmaıdy. 24/7 jumys isteısiń. Biraq tógilgen ter zaıa emes. Otbasymyzda adal aspen asyrap otyrmyz, — dedi ol.

Eske salaıyq, buǵan deıin mal sharýashylyǵyn 6% mólsherlememen jeńildetilgen nesıeleý iske qosylǵanyn habarlaǵan bolatynbyz.