Sádýaqas Ǵylmanıdyń tuńysh jınaǵynyń tusaýkeseri ótti
ASTANA. 1 naýryz. QazAqparat /Qanat Mámetqazyuly/ - Keshe elordada HH ǵasyrdaǵy asa kórnekti qoǵam jáne din qaıratkeri, aqyn, aýdarmashy qalamger Sádýaqas Ǵylmanıdyń tuńǵysh ret jaryq kórip otyrǵan poezııalyq murasynyń tusaýkeseri bolyp ótti.
«Sádýaqas Ǵylmanı HH ǵasyrdaǵy qazaqtyń rýhanı máselelerin tý etip kótergen, sony jınaqtap, halyqqa jetkize bilgen uly tulǵalardyń biri. Jalpy, HH ǵasyrdaǵy ıslam mádenıeti men ıslam qundylyqtaryn, ult mádenıetin jalǵastyryp, jańa zamanǵa jetkizgen birneshe ǵana tulǵa bar bolsa, olardyń ishinde Sádýaqas Ǵylmanı men Aqjan Mashanıdiń shoqtyǵy bıik. Ǵalym A. Mashanıdi halyq etene jaqsy bilse, onyń ustazy S. Ǵylmanı týraly jurtshylyq kóp bile bermeıdi», - deıdi kitaptyń alǵysózi men túsinikterin jazyp, qurastyrǵan fılologııa ǵyolymdarynyń doktory, professor Dıhan Qamzabekuly.
Onyń aıtýynsha, atalmysh jınaqtan bólek ǵalymnyń tolyp jatqan eńbekteri bar. Onyń bári áli de jaryq kórmegen, qoljazba qalpynda saqtaýly. «110 myń sózden turatyn «Arabsha-qazaqsha sózdigi» bar. Bul áli jarııalanǵan joq. Sonyń ózi táýelsizdik alǵanyna 20 jyl tolǵan qazaq eliniń ǵalymdary úshin úlken syn», - dedi D. Qamzabekuly.
Tusaýkeser barysynda ǵalymnyń rýhyna quran baǵyshtalyp, as berildi.
Sádýaqas Ǵylmanı 1890 jyly Aqmola bolysyna qarasty Ereımentaýdyń Maltabar degen jerinde dúnıege kelgen. Musylmansha saýatyn óz betimen ashqan ol 1907 jyly sol kezde Arqaǵa aty málim tóleńgit Aqtamaq halıfa (Ahmet Ǵusmanuly) medresesine túsedi de, alty jarym jyl oqyp, ustaz batasyn alyp shyǵady. Budan soń Sileti medresesine ornalasady. Sodan 1916 jyly aq patshanyń «Iıýn jarlyǵy» shyqqanǵa deıin osy medresede bala oqytyp, shákirt daıyndaıdy. 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisi kezinde Sádýaqas ustazy Aqtamaq halıfamen birge qazaqtardy bóten eldiń, bóten dindegilerdiń ústemdigine moıynsunbaýǵa shaqyrady. Munan keıingi jyldarda da ol talaı qıynshylyqty bastan keshirip, Arqa óńirindegi ondaǵan eldi-mekenderde medrese ashyp, jas shákirtter hám eresekterge de bilim beredi. 1929 jyldan bastap keńestik saıasat ıslamdyq tálim-tárbıe jumysyn, ıslamdyq ǵıbadat bostandyǵyn meılinshe shektep, moldalardy qýǵyndaı bastaıdy. Meshitter jabylyp, qıratylyp jatady. Sol sebepti 30-jyldar S. Ǵylmanı úshin aýyr bolsa da, ol aldyna qoıǵan maqsatynan taımaıdy. Islam ilimine degen qushtarlyq ony qasıetti Quranǵa qazaqsha túsindirme jazsam degen armanǵa jeteleıdi. Biraq bul eńbegin ol atalmysh sebepterge baılanysty jalǵastyra almaıdy. Áıtse de, ol hutba, juma namazdarǵa arnap ýaǵyz jaza júrip, ımanshart negizin aýyzsha jáne jazbasha da taratady. S. Ǵylmanı 1934 jyldary Omby oblysynyń Lııýbın aýdanyna qonys aýdarýǵa májbúr bolady. Sodan ol 1946 jyly ǵana Aqmola oblysyna qaıtyp oraldy. Sanaly ómirin ata dinine arnaǵan S. Ǵylmanıdy jurtshylyq qýana qarsy alady. Abd ál-Ǵaffar Shamsýtdınov usynysyn maquldaǵan aqmolalyqtar Sádýaqasty qala ımamy etedi. 1949 jyly ol kóptegen kedergilerge qaramaı, qasıetti Mekkege baryp, qajylyq paryzyn ótep qaıtady.1952 jyly Qazaqstannyń qazıy bolyp taǵaıyndalǵan S. Ǵylmanı ony 1972 jylǵa deıin abyroımen atqarǵan.
