Rýhanı jańǵyrý - bilim salasynyń jańa kókjıegi
ASTANA. QazAqparat - Ústimizdegi jyldyń basty jańalyǵy - Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynyń jaryqqa shyǵýy boldy. Atalǵan maqalanyń halyqtyń erteńi aldyndaǵy mańyzy aıqyn. Eń bastysy, qolymyzǵa aldaǵy rýhanı damýymyzǵa qajetti, jol kórsetetin qubylnama ispetti baǵdarlama tıdi, dep jazady Shákárim ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Meıir Eskendirov.
«Rýhanı jańǵyrý» - elimizdegi bilim berýdiń bútindeı júıesiniń, onyń ishinde joǵary mektep úshin aıryqsha «múmkindikter keńistigine» aınalýda.
Bul mańyzdy qujat joǵary mekteptiń tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystaryn júıeleýge keń múmkindikter ashady. Osy maqsatta biz rýhanı bilim berý baǵdarlamasyn daıyndaý jáne jetildirip otyrý negizgi mindeti bolyp tabylatyn «Máńgilik el» qoǵamdyq-gýmanıtarlyq kafedrasyn ashtyq.
Jańashyldyqty eski ádistermen oqytýǵa bolmaıtyny aıan. Sondyqtan da baǵdarlamany júzege asyrý aıasynda jobanyń ádisterin oqý-tárbıe úrdisterine keńinen engizýge baǵyt alyndy. Bizdiń tańdaýymyzdyń negizinde pragmatızm qaǵıdasy tur. Jobanyń qyzmeti sózden iske kóship, qajetti qoldanbaly ıkemdilikterge ıe bolýǵa múmkindikter týǵyzý.
Naqty mysaldar keltiretin bolsaq, ýnıversıtette iske asyrylyp jatqan «Kúnshyǵys - Shyǵys Qazaqstan tarıhı-mádenı katalogy» jobasy tarıhshylar, bıologtar jáne geograftardan turatyn úsh iri ekspedıtsııalardy qamtyp otyr. Nátıjesi aıtarlyqtaı. Ol barlyq oqý-tárbıe úrdisine oń áserin tıgizýde.
Taǵy bir basqadaı mysal, ol túrli ǵylymı salalardy qamtyǵan zertteýlerdiń ıntegratsııalanýy. Kóp jyldardan beri ýnıversıtetimizdiń stýdentteri arheologııalyq qazba jumystaryna qatysýda. Aǵymdaǵy jyly olardyń qataryna basqa mamandyqtardyń da ókilderi qosyldy. Ýnıversıtetimizdiń ekologııalyq zertteýler zerthanasy «Shyǵys Qazaqstannyń kıeli oryndarynyń atlasy jáne elektrondy kartasy» jobasy aıasynda júrgizilgen dalalyq jumystardyń nátıjesinde alynǵan arheologııalyq artefaktilerge arnaıy zerthanalyq zertteý jumystaryn júrgizýdi bastady. Keshendi zertteýlerdiń nátıjesine bolashaq IT-mamandarynyń tikeleı qatysynyń bolýy kóńilge úlken senim uıalatady. Mundaǵy nátıje - stýdentterdiń naqty isti óz qoldarymen atqaryp, ony sezinýlerinde jatyr.
Asa mańyzdy mindetterdiń biri - bilim alýshylardyń áleýmettik quziretin qalyptastyrý. 2017 jyly ýnıversıtetke qabyldanatyn stýdentter úshin bakalavrıattyń kásibı tájirıbesi baǵdarlamasyna 15 saǵat kóleminde qosymsha bilim berý úshin «Áleýmettik kredıt» kýrsy engizildi. Joǵary bilim berý mamandyqtarynyń qosymsha oqytý túrleri tıptik oqý josparyndaǵy tańdaý komponenti esebinen bólinip otyrǵan qarjy, joǵary oqý ornynyń kúndiz oqıtyn bólim stýdentteri úshin 60 000 saǵat jalpy paıda ákelmek.
Qazirgi tańda elimizde álemdik 100 úzdik oqýlyqty qazaq tiline aýdarý jumystary bastalyp ta ketti. Otandyq ýnıversıtetterdiń tulǵany damytýǵa qajetti álemdik úzdik oqýlyqtardy qazaq tiline aýdarý bastamasyn ózderine alýǵa tolyq múmkindikteri bar. Búginderi bizdiń ýnıversıtet atalǵan baǵyt boıynsha 5 kitapty aýdarý jumystaryna kiristi.
Uly Abaıdyń fılosofııasyndaǵy tanymdyq-aǵartýshylyq oılardyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda kóterilgen máselelermen úndesip jatqanyn baıqaýǵa bolady. Abaı fılosofııasy esh ýaqytta eskirmeıtin, zamana suranystaryna laıyqty jaýap tabýǵa bolatyn jaýharlardyń qatarynda. Sondyqtanda gýmanıtarlyq saladaǵy bilim berý jáne tárbıe isinde Abaıdaı oıshyldarymyzdyń eńbekteri de qolǵa alǵan taǵdyrlyq mańyzy úlken osy uly iske septigin tıgizeri anyq.
Osy máselelerdi iske asyrý úshin eń birinshi qajettilik - jastardy Elbasynyń eńbekterimen keń aýqymdy tanysýǵa múmkindikter týǵyzý. Bul úshin bizdiń ýnıversıtet «Planshetti bilim berý» jobasyn ázirledi.
Muny júzege asyrýdyń kilti retinde planshetterge Elbasynyń kitaptarynyń jáne baǵdarlama aıasyndaǵy basqa da materıaldardyń elektrondy nusqalaryn engizý qarastyrylǵan.
«Planshetti bilim berý» jas mólsherleri men bilim deńgeıleri ár túrli jastar arasynda baǵytty jáne qoljetimdi nasıhat jumystaryn uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Bul jerde kún kórisi jáne qorǵalýy tómen áleýmettik toptardan shyqqan jastardyń, balalar men jasóspirimderdiń kóshbasshylaryna aıryqsha mán beriledi. Jumystyń nátıjeliligi turǵyndarmen júıeli túrde qarym-qatynas ornatýmen tikeleı baılanysty.
Búgingi tańdaǵy eń mańyzdy máselege kóńil aýdarýymyz kerek. Rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasy, shyn máninde qoǵamdyq sanany ózgertý baǵytyndaǵy gýmanıtarlyq ǵylymdaǵy ınnovatsııalyq serpilis. Alaıda kez-kelgen ashylýlardyń ǵylymılyǵy onyń metodologııalyq daıyndyǵymen anyqtalady. Sondyqtan da búgingi tańdaǵy joǵary mekteptiń, gýmanıtarlyq ǵylymdardyń aldyńdaǵy mańyzdy mindet - «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń metodologııasyn negizdeý bolyp tabylady. Metodologııanyń ózin, kúrdeli teorııalyq jáne tájirıbelik mindetterdi júzege asyrý men qoldanýdaǵy dúnıetanymdyq qaǵıdalarynyń jıyntyǵy dep, keń maǵynada túsinýimiz kerek. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń metodologııalyq negizinde Elbasynyń eńbekteri turýy tıis. Ol úshin túrli salalardaǵy ǵylymı oılardyń keń aýqymdaǵy ıntegratsııasy qajet.
Búgingi álemdik básekelestik zamanynda bizge sergektik pen serpilis kerek. Tuńǵysh Prezıdentimizdiń tyń ıdeıalary jańa nátıjeli kókjıekterge bastaıtyn serpilis. Al joǵary oqý oryndary qoǵamdaǵy qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdyń qozǵaýshy kúshi bolýy tıis. Basty maqsat - túsindirýden áreketke kóshý bolmaq.
Shákárim ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Meıir Eskendirov
