«Roden» baletin jazý ıdeıasy horeograf úshin zańdy qubylys - qoıylym avtory B.Eıfman

Adamzat balasynyń boıynda uly sezimder, qushtarlyq, qýanysh pen qaıǵy 22-23 qarasha kúnderi «Astana Opera» sahnasynda tusaýy kesiletin «Roden» spektakliniń negizgi jelisine arqaý bolǵan. Al mahabbat jaıly osy bir shytyrman oqıǵanyń anyǵyna jetýge «Roden» balettik spektakliniń avtory Borıs Eıfmannyń ózi kómektesedi.

- Mahabbat oqıǵasy, úshburyshta toǵysqan sezimder, qushtarlyq, psıhologııalyq drama, emotsııalar - bul «Roden» baletimen baılanystyrylatyn alǵashqy sezimder. Sizdiń oıyńyzsha, Ogıýst Rodenge uly músinshi atanýdyń ótemi qanshalyqty boldy?

- Onyń ótemi óte joǵary, tipti, sumdyq boldy. Adam baqyty, densaýlyǵy, jan tynyshtyǵy - osynyń bárin ol máńgi óshpes shyǵarmashylyq ıelený úshin qurban etedi. Roden men Klodel ondaǵan jyldar boıy mıllıondaǵan adamdy tań qaldyrýda. Solardyń azy ǵana uly sheberler shyǵarmashylyǵynyń arǵy jaǵynda jeke ómiri qandaı dramaǵa toly bolǵanyna oılanady. Naǵyz danyshpannyń ómir joly qashanda synaqqa jáne qıyndyqqa toly. Biz balette osyǵan oı salamyz.

- «Roden» baleti bıografııalyq týyndy ǵoı?

- Meniń barlyq spektaklderim sııaqty ol da bıografııalyq shyǵarma. Túsinesiz be, men janyma jat keıipkerler jaıly balet jaza almaımyn. Meniń jáne qoıylymdaǵy keıipkerimmen aramyzda mindetti túrde belgili bir metafızıkalyq baılanys, rýhanı týystyq jibi bolýy kerek. Rodenniń ómiri ýaıym-qaıǵy men kúdikke toly, men ony jaqsy túsinem. Munymen qatar onyń tulǵasymen tyǵyz baılanysatyn shyǵarmashylyq eńbekti qurban etý, sýretshiniń ózin erikti túrde azap shektirýi janyma óte jaqyn. Kúnde demalyssyz 10 saǵat jumys istep, kóptegen kúndelikti adamǵa tán qýanyshtan, dúnıeniń qyzyǵynan baz keshýdiń ne ekenin men jaqsy bilemin.

- Klodeldiń janynda Raýshan jeńiliske ushyraǵan keıipker, sebebi ol danyshpan emes, Sizdiń bul keıipkerge kózqarasyńyz qandaı?

- Meniń oǵan qatty janym ashıdy. Raýshannyń «kinási» - tek qana onyń turmys-tirshilikpen júrgen jáne baqytty bolǵysy keletin qarapaıym áıel bolǵandyǵynda. Ol Rodenniń ómirine tynyshtyq pen bereke ákelýge umtyldy, alaıda odan artyq eshnárse bere almady. Osy sebepti de ol danyshpan sýretshiniń ómir boıyna adal, biraq súımeıtin ómirlik serigi bolyp qala berdi.

- Ogıýst Rodendi eki birdeı áıeldiń ómirin oırandaǵan adam deýge bola ma?

- Iá. Alaıda bul Rodenniń qıyn ómiriniń bir jaǵy ǵana. Ol bireýdiń qaıǵysynan raqattanatyn bezbúırek jáne ońbaǵan adam bolǵan emes jáne jamandyqty ádeıi jasaǵan joq. Rodenmen baılanys Kamıllany sharshatyp, esinen adastyryp, túbine jetkeni sózsiz. Alaıda osy baılanys Klodelge shyǵarmashylyq qýat berip, uly jumystaryn jasaýǵa shabyttandyrdy. Sol sebepti olardyń odaǵy erekshe ǵashyqtar oqıǵasynyń biri. Dálirek aıtqanda jaı ǵashyqtar emes, ǵashyqtyq pen óshpendilik, ǵashyqtyq pen ólim aralas oqıǵa. Rozaǵa kelsek, onyń mańdaıyna bul úshburyshta qushtarlyq pen azaptyń essiz ıirimine toly Roden ómiriniń jazyqsyz qurbany bolý jazylypty.

- Roden Kamıllany kóre almaı ma?

- Rodenniń ony kóre almaǵany anyq. Alaıda bul shyǵarmashylyq, kásibı turǵyda boı alǵan kóre almaýshylyq. Uly sýretshi Kamıllanyń kemeńgerlik qarymy qanshalyqty ekenin uǵynbaı qalǵan joq. Meniń oıymsha, Rodenniń sanasynda, ómir boıy ter tógip eńbektenip, sheberlik shyńyna uzaq ta azappen jetken músinshiniń oıynda, osy bir jas qyzǵa «motsarttikindeı» erekshe qabilet bergen taǵdyrdyń ádiletsizdigine degen qynjylys bar. Osy tusta, Motsart pen Salerıdi eske alǵan jón bolar. Alaıda Roden, árıne, Salerı emes. Bul jerde ony qashanda shyǵarmashylyq oı azabynda júretin avtor - Bethovenmen salystyrǵan oryndy shyǵar.

- Ómir qasiretin, barlyq dramany akterlar únemi durys túsinip, tolyq jetkize ala ma?

- Bul olardyń birinshi kezektegi kásibı mindeti. Erekshe kúrdeli emotsııalyq jaǵdaı bolady jáne óıtip oıǵa shomý ár oryndaýshynyń qolynan kele bermeıtin shyǵar. Sondaı-aq ártisterge kez kelgen tragedııanyń tereńdigin jetkizý úshin qarapaıym ómirlik tájirıbe jetispeı jatady. Soǵan qaramastan men bıshilerden fızıkalyq jáne rýhanı-psıhologııalyq turǵydan da tolyqqandy oryndaýdy talap etemin.

- Nege Rodendi tańdadyńyz? Baletti jazýǵa ne sebep boldy?

- Adamnyń sezim álemin plastıka arqyly jetkizýge bar qabilet-kúshin jumsaǵan, adam denesimen jumys jasaǵan sýretshi - Roden baletin jazý ıdeıasy horeograf úshin zańdy qubylys, onyń ústine bul oı óziniń júzege asatyn sátin kútip, sanamnyń túbinde jatqandaı. Bul tusta atalǵan spektakl týraly oıdyń naqty qaı kezde dúnıege kelgenin dóp basyp eshkim aıta almas. «Roden» baletin jazýǵa ataqty músinshiniń ómirbaıanymen jáne onyń mýzasy ári oqýshysy - Kamılla Klodelmen qaıǵyly qarym-qatynasymen tolyǵyraq tanysýym túrtki boldy. Qaıǵyly aıaqtalatyn mahabbat, essizdik jáne shyǵarmashylyq odaq jaıly bul sıýjet meniń júregime úlken áser etti.

- Roden Sizdiń dúnıetanymyńyzǵa qanshalyqty jaqyn?

- Ol bárinen de ónerge sheksiz berilgendigimen, óziniń shyǵarmashylyq mıssııasy úshin qolyndaǵy baryn qurban etýge daıyndyǵymen maǵan jaqyn. Men kemeńger músinshi men ózimdi eshqashan qatar qoımaımyn. Alaıda, oǵan bir jyldan astam ómirimdi arnaǵannan keıin ony shynymen túsinetinimdi jáne ol tulǵany sezinetinimdi jaýapkershilikpen aıta alamyn.

- «Roden» balettik spektakli adamdy túńiltedi deýge bola ma, keıipkerleriniń bári baqytsyz ǵoı?

- Men bizdiń balet te, Roden men Klodel oqıǵasy da qatty túńiltedi dep sanamaımyn. Qansha degenmen olardyń ómirinde shynaıy mahabbat ta, orasan zor shyǵarmashylyq erlik te boldy. Ómirdi qaıǵyly oqıǵalar men qaqtyǵystardyń tizbegi retinde erekshe qabyldaý maǵan tán. Bireýler muny janǵa batatyn kerek emes artyq ádis dep sanar. Alaıda men úshin bul - adam jany ómiriniń qupııasyn túsinýdiń kilti. Árbirden soń spektaklimizdiń kórermendi emotsııalyq kúızelisten tazartatyn rýhanı tazarýǵa ákeletini de kórsetkish.

- Balettiń kostıými men dekoratsııasy qalaı jasaldy?

- «Roden» baletiniń dekoratsııasyn Zınovıı Margolın, kostıýmderdi Olga Shaıshmelashvılı jasady. Bul spektakl avtorynyń shyǵarmashylyq oıynyń mánin birden meńgerip, sol oıdy odan ári jarqyn da tereń oıly keıipke sheıin damytatyn keremet teatr sýretshileri. Stsenografııasymen jumys jasaǵanda basty maqsat roden dáýirine uqsaý emes, avtordyń balet keıipkerine degen kózqarasyn beıneleıtin jol izdeý boldy. Margolın men Shaıshmelashvılı ol maqsatqa qol jetkizdi dep oılaımyn.

- Qazir nemen jumys jasap jatyrsyz?

- Men eki bólikten turatyn «Rekvıem» baletin daıyndap jatyrmyn. Olardyń biri A. Ahmatovanyń attas poemasynyń jelisi boıynsha qoıylǵan, mýzykasy Shostakovıchtiki. Bul shyǵarmada uly sottalyp ketetin aqyn áıeldiń sumdyq oqıǵasy beınelengen. Spektakldiń ekinshi bóligi Motsarttyń mýzykasyna qoıylǵan bizdiń eski «Rekvıem» baletiniń negizinde jazyldy. Tusaýkeseri 2014 jyldyń 27 qańtarynda Peterborda - Lenıngrad qorshaýynyń bosatylǵanyna 70 jyl tolý qurmetine qoıylady. Spektaklge shaqyrylǵan ardagerler men qorshaýda bolǵandar «Rekvıemdi» birinshi bolyp kóredi. Bizdiń trýppamen birge tusaýkeserde Vladımır Spıvakov basqaratyn «Máskeý vırtýozdary» orkestri qatysady.

- Qazaqstanǵa kelýińiz birinshi ret emes, elordamyz nesimen este qaldy?

- Astanaǵa kelgenimdi eshqashan umytpaspyn, 2012 jyldyń qańtary bolatyn, Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń sahnasynda «Anna Karenına» baletin qoıatyn kezde prezıdent Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» degen qurmetti ataqty ózi tapsyrdy. Men bul marapatty shynaıy maqtan tutamyn. Eki el arasyndaǵy mádenı baılanystyń nyǵaıýyna óz úlesimdi qosa alatynyma qýanyshtymyn.

- Bul jolǵy saparyńyzdan qandaı úmit kútesiz?

- «Roden» baleti qazaq kórermeniniń júregine jetkenin, sondaı-aq ol sýretshiler ómiriniń qanshalyqty tragedııaly bolatynyna oı salǵanyn qalaımyn. Sonymen qatar «Astana Opera» teatrynyń sahnasynda ótetin spektakldiń tusaýkeseri Qazaqstan men Reseı halqynyń rýhanı jaǵynan jaqyndasýyna septigin tıgizedi dep úmittenemin.

- Qazaqstan kórermeniniń tusaýkeserge nendeı kóńil-kúımen kelgeni jón?

- Spektaklimdi qalaı qabyldaý kerektigine kórermendi aldyn-ala daıyndaǵym kelmeıdi. Tek ótinerim, ózińiz tamashalaıtyn ónerge júregińizdi tolyq ashýǵa tyrysyńyz.

- Jańa teatrǵa aıtar tilegińiz.

- «Astana Opera» teatryna sahnalyq ónerdiń naǵyz álemdik ortalyǵyna aınalsyn dep tileımin. Ol úshin barlyq múmkindik jasalǵan: keremet jabdyqtalǵan ǵımarat, uıymshyl ujym, kásipqoı basshylyq. Ózińizge jáne óz shyǵarmashylyǵyńyzǵa degen senimdi joǵaltpańyz, izdenýden jáne tájirıbe júrgizýden qoryqpańyz, kórermen aldynda shynaıy bolyńyz, sol kezde barlyǵy oıdaǵydaı bolady.