Respýblıka azamaty: derekti fılmderge stsenarıı jazyp, TED baıandamalaryn qazaq tiline aýdaratyn Keńes Ábdimanap
ASTANA. KAZINFORM — Keńes Ábdimanap — Prezıdent Teleradıokesheniniń Derekti kıno ortalyǵynda redaktor bolyp eńbek etedi. Sońǵy eki jylda 30-ǵa jýyq derekti fılmniń daıyndalýyna qatysyp, 20-ǵa tarta jobanyń stsenarııin jazǵan. Onyń eńbek joly, este qalǵan jobalary men aldaǵy armandary — Kazinform materıalynda.
Jýrnalıstıkaǵa bastaǵan jol
Keńes Ábdimanap Jambyl oblysy Talas aýdanynyń Eseıhan aýylynda dúnıege kelgen. Mektepti týǵan aýylynda bitirip, Almaty oblysyndaǵy SDU University-de jýrnalıstıka mamandyǵy boıynsha bilim alǵan. Eńbek jolyn «Jas Qazaq» ulttyq aptalyq gazetinde bastaǵan.
— Ýnıversıtette bizge myqty jýrnalıster sabaq berdi. Olar áli kúnge deıin aqyl-keńesin aıtyp, jol siltep otyrady. Al alǵashqy jumys ornymda alǵan bilimimdi jetildirýge múmkindik boldy, — deıdi ol.
Keıin aqparat agenttikterinde, telearnalarda jáne ýnıversıtette eńbek etken. Jalpy medıa salasynda on jylǵa jýyq tájirıbesi bar. 2024 jyldyń jazynda Prezıdent Teleradıokeshenine jumysqa ornalasqan. Alǵashynda Jibek Joly telearnasynda túrik tilinde jańalyq júrgizgen. Kóp uzamaı Derekti kıno ortalyǵyna redaktor bolyp aýysqan.
Derekti fılm qalaı daıyndalady?
Qazir mamannyń negizgi mindeti — derekti fılmderge stsenarıı jazý. Ol aldymen jobaǵa ıdeıa usynyp, keıipkerler izdeıdi, suhbatqa suraqtar daıyndaıdy. Keıin fılmniń qurylymyn jasap, stsenarııin jazady.
— Maǵan bir taqyrypty búge-shúgesine deıin zerttep, taldaý jasaǵan unaıdy. Keıde bir derekti jobany daıyndaý úshin birneshe kitap oqyp, suhbattar qarap, aqparat jınaımyn. Osyndaı kezde jumys istep júrip demalǵandaı bolasyń. Keıipkerlermen az ǵana sóıleskenniń ózinde kóp nárse úırenesiń. Jumysymnyń eń unaıtyn tusy — únemi izdený, oqý jáne jazý, — deıdi jýrnalıst.
Ol qatysqan jobalardyń arasynda Memleket basshysynyń sheteldik saparlary, elimizdegi saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne ekologııalyq máseleler týraly fılmder bar.
Este qalǵan saparlar men kezdesýler
Esinde erekshe qalǵan jobalardyń biri — 2024 jyly Qazaqstan Prezıdentiniń Frantsııaǵa jasaǵan memlekettik sapary týraly derekti fılm. Bul onyń Derekti kıno ortalyǵyna jańadan kelgen kezi bolatyn. Keıin áriptesterimen birge Qytaı, Japonııa, Iordanııa jáne Úndistanǵa baryp, derekti jobalar daıyndaǵan.
— Memleket basshysynyń sheteldik saparlary týraly fılmderge muqııat daıyndalamyz. Joǵary laýazymdy tulǵalarmen suhbattasamyz. Mundaı jumys úlken jaýapkershilik júkteıdi. Alǵashqy jobalarymnyń biri — 2024 jyly Qazaqstan Prezıdentiniń Parıjge jasaǵan memlekettik sapary týraly fılm, — deıdi ol.
Shetelde kezdesken adamdardyń arasynda jýrnalıstiń esinde qalǵandary da az emes. Máselen, byltyr Japonııaǵa barǵanynda dombyra tartatyn japon jigitimen jáne sýmo kúresiniń eń joǵary dıvızıonynda óner kórsetip júrgen qazaq balýanymen suhbattasqan.
— Bir-birinen alys jatqan eki eldi mádenıet pen sport arqyly baılanystyryp júrgen azamattarmen áńgimelesý maǵan erekshe áser etti, — deıdi jýrnalıst.
Taǵy bir este qalǵan kezdesý Úndistanda ótken.Bıyl qyrkúıekte Nıý-Delıge barǵan saparynda 1995–1999 jyldary Úndistannyń Qazaqstandaǵy elshisi bolǵan Radjıv Sıkrımen suhbattasqan.
Dıplomat Qazaqstan táýelsizdiginiń alǵashqy jyldary týraly estelikterimen bólisken.
— Ol kisi elimiz táýelsizdik alǵannan keıingi jyldarǵa kýá bolǵan. Sol kezeń týraly kóp tyń málimet aıtty. Qasym-Jomart Toqaevpen birge jumys istegen dıplomatpen suhbattasý men úshin este qalarlyq kezdesý boldy, — deıdi ol.
Kaspııdiń taǵdyryn arqaý etken «Tamshy»
Keńes Ábdimanap sheteldik saparlardan bólek, elimizdegi ózekti máseleler týraly derekti fılmder daıyndaýǵa da atsalysqan. Sonyń biri — bıyl kóktemde jaryq kórgen «Tamshy» derekti fılmi. Týyndyda Kaspıı teńiziniń tartylýy men ony qorǵaýǵa kúsh salyp júrgen eriktilerdiń eńbegi kórsetilgen.
— Bul fılm maǵan erekshe áser qaldyrdy. Biz adam men tabıǵattyń baılanysyn kórsetip, Kaspııdiń taǵdyryna alańdap júrgen azamattardyń eńbegin tanystyrýǵa tyrystyq, — deıdi jýrnalıst.
«Tamshy» bıyl «Tumar» ulttyq televızııalyq baıqaýynda úzdik derekti jobalardyń qataryna endi.
«Ár kadr men ár sózdiń artynda jaýapkershilik bar»
Derekti fılm daıyndaýdyń qyzyǵymen qatar qıyndyǵy da bar. Keıde túsirilim kezinde kútpegen jaǵdaılar týyndaıdy.
— Bul jumystyń maǵan unaıtyny — bir orynda turmaısyń. Jańa nárseler úırenesiń, túrli adamdarmen tanysasyń, shetelge shyǵasyń. Al qıyndyǵy — ár kadr men ár sózdiń artynda úlken jaýapkershilik bar. Keıde túsirilimde kútpegen jaǵdaılar kezdesedi. Biraq túrli taǵdyrlar men tarıhı oqıǵalardy kórermenge shynaıy jetkizgen kezde barlyq sharshaýyń shyǵady, — deıdi ol.
Jýrnalıst jumystyń nátıjesi búkil ujymnyń eńbegine baılanysty ekenin aıtady. Sondyqtan áriptesteriniń biliktiligi men uıymshyldyǵyn joǵary baǵalaıdy. Onyń sózinshe, Prezıdent Teleradıokesheninde qyzmetkerlerdiń bilimin jetildirip, tájirıbe jınaýyna múmkindik jasalǵan.
Máselen, bıyl qańtarda Derekti kıno ortalyǵynyń qyzmetkerleri Túrkııaǵa baryp, TRT teleradıokorporatsııasynda tájirıbe almasqan. Onda TRT Belgesel derekti fılmder arnasynyń mamandarymen tanysyp, baılanys ornatqan. Budan bólek, Astanada ótken Al Jazeera Media Week aıasynda sheteldik mamandardyń dáristerine qatysqan.
Bıyl oǵan «Taza Qala» baǵdarlamasyn júrgizý de senip tapsyrylǵan.
— Derekti kıno ortalyǵyndaǵy áriptesterim óz isiniń naǵyz mamandary. Adamgershiligi joǵary, kez kelgen jumysty bir komanda bolyp sapaly oryndaıdy. Osyndaı ujymda eńbek etý bir ǵanıbet. Bıyl Prezıdent Teleradıokeshenine 30 jyl tolyp otyr. Ózimmen jasty, tarıhy tereń ujymnyń bir bólshegi bolǵanyma qýanamyn, — deıdi ol.
TED baıandamalaryn qazaqsha sóıletý
Bizdiń keıipker jumystan bos ýaqytynda álemge tanymal TED jobasynyń baıandamalaryn qazaq tiline aýdarady.
— TED baıandamalaryn stýdent kezimnen aýdaryp kelemin. Bul — ana tilimniń halyqaralyq jobada qoldanylýyna qosyp júrgen kishkene ǵana úlesim, — deıdi ol.
2024 jyldyń sáýirinde Kanadanyń Vankýver qalasynda ótken TED sammıtine álemniń ár elinen on aýdarmashy delegat retinde tańdalǵan. Solardyń biri — Keńes Ábdimanap.
Ol TED jobasyna erikti retinde qosqan úlesi úshin Qazaqstannan arnaıy shaqyrylyp, bir aptalyq konferentsııaǵa qatysqan.
— Ár azamat eline, qoǵamǵa, álemge shynaıy, qaıtarymsyz úles qosa alsa, odan artyq baqyt joq dep oılaımyn, — deıdi jýrnalıst.
Shet tilderin úırený de onyń qyzyǵýshylyqtarynyń biri. Qazir frantsýz tilin meńgerip júr. Bul tilge degen yqylasy Parıjge barǵannan keıin artqan.
— Jańa til — jańa mádenıet. Frantsýz tiline qyzyǵýshylyǵym Parıjge barǵannan keıin bastaldy. Bul — mádenıeti baı eldiń, dıplomatııanyń tili. Sondyqtan shet tilderin úırený men úshin árdaıym mańyzdy, — deıdi ol.
Onyń pikirinshe, qazir birneshe til bilý artyqshylyq emes, zaman talabyna aınalǵan.
«Ár adamnyń basty básekelesi — ózi»
Keńes Ábdimanap jetistik degen uǵymǵa ózinshe qaraıdy. Ol úshin eń bastysy — bir orynda toqtap qalmaı, óz isin únemi jetildirý.
— Jetistik — ótken kúnniń jeńisimen toqtap qalý emes, ýaqyt talabynan qalmaı únemi jańaryp otyrý. Men úshin eń bastysy — tańdaǵan jolymnyń durystyǵyna kún saıyn kóz jetkizý jáne óz isime adal bolý. Eger jasaǵan jumysymyz elge paıdasyn tıgizip, bireýdiń oıyna oı qosa alsa, sonyń ózi úlken jetistik, — deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, ár maman keshegiden jaqsy jumys isteýge umtylýy kerek.
— Keshegi jasaǵanymnan búgingi jumysymdy sapaly etip shyǵarý men úshin mańyzdy. Sebebi ár adamnyń basty básekelesi — ózi. Erteńgi jumysym búgingiden de jaqsy bolýy kerek, — deıdi jýrnalıst.
Jas mamandarǵa óz salasyn tereń meńgerip, bilimin únemi jetildirip otyrýǵa keńes beredi. Jańa tehnologııalardy ıgerip, kásibı baılanys ornatýdy da mańyzdy sanaıdy. Degenmen jasandy ıntellektini qoldanǵanda adamnyń ózdiginen oılanýy qajet ekenin eskertedi.
— Jańa tehnologııa men jasandy ıntellektini meńgerý mindet. Biraq olardy ýaqyt únemdep, jumysty júıeleý úshin qoldanǵan durys. Barlyq jumysty jasandy ıntellektige tapsyryp, oılanýdan qalý kez kelgen mamanǵa keri áserin tıgizedi dep oılaımyn, — deıdi ol.
«Eń úlken jaýapkershiligim — otbasym»
Qyzmet babymen jıi saparǵa shyǵatyn jýrnalıst úshin otbasynyń orny bólek.
— Men úshin ómirdegi eń mańyzdy qundylyqtyń biri — otbasy. Jubaıymmen baqytty bolý, balalaryma jaqsy bilim, durys tárbıe, baqytty balalyq shaq berý — meniń eń úlken jaýapkershiligim, — deıdi ol.
Kásibı turǵydan da aldyna úlken maqsattar qoıǵan. Aldaǵy ýaqytta bilimin tereńdetip, halyqaralyq festıvalderde úzdik atanatyn derekti fılmder túsirýdi armandaıdy.
— Jospar kóp. Sonyń biri — akademııalyq bilim alyp, qazirgi mamandyǵymda jınaǵan tájirıbemdi tolyqtyrý. Halyqaralyq festıvalderde top jaratyn derekti jobalar túsirip, sheteldik áriptestermen baılanys ornatqym keledi, — deıdi jýrnalıst.
Degenmen ol úshin eń bastysy — atqarǵan eńbeginiń elge paıdasy tııýi.
— Men úshin eńbektiń qadiri — óz jumysyńdy jaqsy kórý, bir ortaǵa, bir elge, bir otbasyǵa, bir adamǵa kerek ekenińdi seziný. Óz isińdi súıip, tabandylyqpen eńbek etseń, alynbaıtyn asý joq, — deıdi Keńes Ábdimanap.
Eske salaıyq, munyń aldynda Isataı Eleýsinov 17 jyl boıy estý qabileti nashar qyzdardy ónerge baýlyp júrgeni týraly jazǵan edik.
