Respýblıka azamaty: Ana tiliniń abyroıyn oılaǵan jas ustazdyń armany asqaq

Baqdáýlet Darhanuly budan 28 jyl buryn Atyraý oblysy Qurmanǵazy aýdany Azǵyr aýylynda dúnıege keldi. Kórshiles Súıindik aýylynan orta mektepti támamdap, 2015 jyly arman qanatynda Oral qalasyna attanyp, stýdenttik ómirge qadam basty.

Mahambet Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıtetinde qazaq tili men ádebıeti mamandyǵy boıynsha bakalavrıat, magıstratýrasyn oqyp shyqty.

Qadyr Myrza Áli atyndaǵy qazaq orta mektebinde 2020 jyldan beri eńbek etip keledi. Bala kezinen kitapqa, jazýǵa qumar bolyp, óleń de shyǵaratyn jas ustazdyq jolǵa kezdeısoq túsken joq. Sol sebepti aldyna kelgen ár shákirtke zamanǵa saı bilim berip, olardyń ana tiline degen kózqarasyn ózgertip, mahabbatyn odan saıyn arttyra túsýdi basty mindeti dep túsinedi.

Jastyǵyna qaramastan, shákirtteriniń talaı jetistigine kýá bolyp júr. Oqýshylary respýblıkalyq, oblystyq dodalarda top jaryp, talaı júldeni qanjyǵalaryna baılap, juldyzdaı jarqyraǵan kezde eńbektiń elengenin, ýaqyttyń bosqa ketpegenin uǵynady. Ár shyńǵa shyqqan shákirtteriniń ózindik dara joldary bar. Biri – olımpıada júldegeri, biri – mánerlep oqýdyń máıegi, endi biri – teatr sahnasyn baǵyndyrýǵa umtylǵan, ustazdarynyń shyn ustarasy bola bilgen jandar.

Baqdáýlettiń aıtýynsha, ol úshin budan asqan marapat, budan asqan jetistik joq. Barlyǵy da ana tiliniń jolynda ter tógý úshin armandaryn arqalap attanǵan jandar.

- Men úshin ustazdyq — kúndelikti sabaq berýmen shekteletin qyzmet emes. Bul — adam taǵdyryna yqpal etý múmkindigi ári úlken jaýapkershilik. Keıde ózime «Men shákirtterimniń esinde qandaı ustaz bolyp qalamyn?» degen suraq qoıamyn. Óıtkeni jyldar óte oqýshy sabaqta alǵan keıbir bilimin umytýy múmkin, biraq ustazynyń ózine degen senimin, qoldaýyn, aıtqan jyly sózin esten shyǵarmaıdy. Men úshin eń mańyzdysy — shákirt júreginde bilimge qushtarlyq pen adamdyq qasıetti qatar qalyptastyrý, - deıdi Baqdáýlet Salaýatov.

Shyn mánisinde eńbek jolynda kezdestirgen talaı talapty, talantty shákirtterdiń árqaısysynyń ózindik orny bar. Olardyń boıyndaǵy bilimge qushtarlyqty, izdenimpazdyqty, ulttyq ádebıetke degen súıispenshilikti kórgen saıyn óz eńbeginiń zaıa ketpegenine qýanady. Shákirttiń jetistigi alǵan júldesimen ǵana ólshenbeıdi. Onyń adam retinde qalyptasýy, óz oıyn erkin jetkize bilýi, ultynyń rýhanı murasyna qurmetpen qaraýy áldeqaıda mańyzdy.

Ózi «juldyzdy oqýshylarym» dep ataıtyn saýsaqpen sanarlyq daryndylar bar. Ásirese, mekteptiń 2023 jylǵy túlegi Jansaıa Murat esimdi oqýshysyn aıryqsha atap ótti. Bolmysy bólek, jany ádebıetti súıetin erekshe shákirt edi. Tuńǵysh ret mektep tarıhynda qazaq tili men ádebıeti boıynsha oblystyq shyǵarmashylyq baıqaýdyń bas júldesin alyp kelip, mektep tarıhynda qalǵan. Keıin respýblıkaǵa qanat qaqty. Óziniń de jetekshi retindegi jeńisiniń bastaýy sol kezeńder edi.

Búginde Jansaıa – Almatydaǵy Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń 4-kýrs stýdenti, bolashaq til mamany. Odan keıin 2026 jylǵy mektep túlekterin atamasqa bolmas. Sebebi 2020 jyly alǵash jas maman bolyp kelgende, tuńǵysh sabaq bergen 6 «A» synyby edi. Bul synypta otqa salsa janbaıtyn, sýǵa salsa batpaıtyn nebir talantty, pysyq oqýshylar oqydy. Fatıma Qamıdýllıeva, Alfııa Jolbatyr, Áselim Amanǵos, Erdáýlet Amantaı syndy shákirtteri aýdan men oblys qana emes, respýblıkalyq dodalarda mektep mereıin ústem etti.

Kórkemsóz oqý, esse jazý, olımpıada, ǵylymı joba deısiz be, barlyq baıqaýda top jaryp, qanjyǵasyn maılaıtyn, tipti kez kelgen sahnalyq qoıylymdy dóńgeletip áketetin daıyn talanttar edi. Búginde olar da stýdent. Qazirgi tańda mektep qabyrǵasynda sabaq berip júrgen synyptarynda kózderiniń oty bar, mańdaıy jarqyraǵan oqýshylar joq emes. Olardyń tabysy da kóńil qýantady. Solardyń ishinde 10-synyptaǵy Nazerke Talapqa erekshe úmit artady.

Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mektep dırektory Zamanbek Ádıetov Baqdáýlet Salaýatovtyń belsendi, izdenimpaz, jańashyl qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi ekenin jetkizdi.

- Óz jumysyna jaýapkershilikpen qarap, mektep ómirine belsene aralasyp júrgen áriptesterimizdiń biri. Tyń bastamalarǵa ashyq, kásibı damýǵa únemi umtylyp otyrady. Ásirese, onyń óz isine degen yntasy men belsendiligin joǵary baǵalaımyn. Mektep basshysy retinde osyndaı jigerli, bastamashyl pedagogterdiń ujymymyzda bolǵanyn maqtan tutamyn, - deıdi Z.Ádıetov.

Osy mektepte qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolyp jumys isteıtin pedagog-zertteýshi, pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri Aıagúl Ábýǵalıeva áriptesi Baqdáýlettiń eńbek jolynyń alǵashqy kúnderinen-aq jalyndy jigerimen, izdenisimen jáne kásibı biliktiligimen tanyla bilgenin aıtady. «Іsti aıaqtaǵanynan emes, bastaǵanynan tany» degendeı, jas maman bolyp kelgen kezinen ár iske jaýapkershilikpen qarap, tyń bastamalarǵa belsene aralasyp, ustazdyq joldaǵy qarym-qabiletin kórsetti.

Ár shákirtiniń boıyndaǵy qabiletti baıqap, talabyn ushtap, túrli bilim men óner dodalaryna baptap qosty. Shákirtteriniń aldy respýblıkalyq baıqaýlarda top jaryp, búginde joǵary oqý oryndarynyń stýdenti atandy. Oqýshylarynyń óz jolyn taýyp, úlken ómirge senimmen qadam basýy — ustaz eńbeginiń jemisi.

- Baqdáýlet Darhanuly shákirt tárbıeleýmen qatar, óziniń kásibı damýyna erekshe mán beredi. Ustaz retinde túrli baıqaýlarǵa qatysyp, talaı dodada top jaryp júr. Únemi izdenip, tájirıbesin jetildirýge umtylýy arqyly oqýshylaryna da eńbektiń, tabandylyqtyń úlgisin kórsetedi. Áriptes retinde onyń iskerligin, ujymmen til tabysa biletin ashyq minezin, ortaq iske janashyrlyǵyn baǵalaımyn. Qysqasy, jas bolsa da, eńbegimen tanylyp, shákirtteriniń senimine, áriptesteriniń qurmetine ıe bolǵan ustaz, - dedi A.Ábýǵalıeva.

Baqdáýlet Salaýatov ustazdyq bolmysynyń qalyptasýyna ózi bilim alǵan mektep pen ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy aıaýly ustazdarynyń yqpaly zor ekendigin esh umytpaıdy. Adam ómirinde baǵyt-baǵdar beretin, júregine senim uıalatatyn tulǵalar bolady. Ol úshin sondaı jandardyń qatarynda mektepte bilim men tárbıe bergen Serik Zaınedenov, Qymbat Qajymuratova esimdi ustazdarynyń orny erekshe. Olar tek bilim berip qana qoıǵan joq, sózdiń qadirin túsinýdi, ádebıetti súıýdi, adamǵa qurmetpen qaraýdy, jalpy ustazdyq bolmystyń ulylyǵyn óz áreketterimen úıretti.

Búginde óz shákirtteriniń aldyna shyqqan saıyn sol ustazdarynyń boıyndaǵy jaqsy qasıetterdi úlgi etýge tyrysady. Óıtkeni ustazdyq — urpaqtan-urpaqqa jalǵasatyn rýhanı sabaqtastyq. Al ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy ustazdarynyń eshqaısysyn bólip-jarǵysy kelmeıdi. Qazaq fılologııasy kafedrasynyń qaı oqytýshysyn alyp qarasańyz da, óz isiniń naǵyz sheberleri. Ol sol bir altyn kezeńge tap bolǵanyna, sondaı bilimdi de bilikti ustazdardyń aldynan ótkenine qýanady. Sebebi belgili ádebıetshi-ǵalym Serikqalı Sharabasovtaı shedevr ustazdyń aldyn kórdi. Serikqalı Ǵabdeshuly dáris oqyǵan sońǵy kýrs ta Baqdáýletter edi. «Sharabasovtyń shekpeninen shyqqandar» degen tiri tirkeske óziniń de enetini — úlken maqtanysh.

M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıtetiniń professory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Zeınolla Mútıev B.Salaýatovtyń úlgili, kóshbasshy stýdentterdiń biri bolǵanyn málimdedi.

- Baqdáýlet túrli sharalardy ótkizýge muryndyq bolyp, qoǵamdyq jumystardyń bel ortasynda júretin. Ol muǵalim retinde qazir de belsendi. Túrli baıqaýlarǵa oqýshylaryn ákelip, olardyń bilimin shyńdap, jigerin janıdy. Úshinshiden, qaıyrymdylyq qyzmetimen de tanylyp keledi. Aýyr dertke shaldyqqan adamdar bolsa, solar jaıly áleýmettik jelige salyp, kómek qolyn sozatyn jandardy izdeıdi, uıymdastyrady. Bul da onyń azamattyǵynyń bir qyry dep esepteımin, - dedi Z.Mútıev.

Jas ustaz Baqdáýlet Salaýatov Qazaq eliniń keleshegin memlekettik tildiń taǵdyrynan bólip qaraýǵa bolmaıdy dep paıymdaıdy. Til — ulttyń jany, tarıhı jady, rýhanı bolmysy. Ana tiliniń qadirin túsinbegen urpaqtyń ulttyq qundylyqtardy tereń sezinýi qıyn. Degenmen qazaq tiliniń mártebesin arttyrýdy qur uranǵa aınaldyrmaı, ony ǵylymnyń, bilimniń, tehnologııanyń, mádenıet pen kúndelikti qarym-qatynastyń tili retinde damytý qajet.

- Qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi retinde men osy jaýapkershilikti kún saıyn sezinemin. Sebebi aldymda otyrǵan ár shákirt — erteńgi qoǵamnyń bir múshesi, bolashaqtyń bir bólshegi. Búgin onyń júregine ultqa degen súıispenshilik uıalata alsam, ana tiliniń baılyǵy men ádebıetiniń tereńdigin sezindire bilsem, bul meniń elimniń erteńine qosqan az da bolsa úlesim dep bilemin. Bizdiń býynǵa táýelsizdikti jarııalaý baqyty buıyrmasa da, onyń tuǵyryn nyǵaıtý, qadirin arttyrý, keler urpaqqa kemel kúıinde jetkizý jaýapkershiligi júkteldi. Bul — úlken amanat. Osy amanat údesinen shyǵa alsaq, meniń armanymnyń da oryndalǵany dep bilemin, - deıdi maqala keıipkeri.

Eske sala keteıik, budan buryn ustazdyń shákirt júregine jol tabý úshin áýeli meıirim kerektigi týraly aıtqanyn jazǵan edik.