Respýblıka azamaty: AQSh-ta bilim alǵan qazaqstandyq prodıýser otandyq televızııany qalaı damytyp júr
ASTANA. KAZINFORM - Televızııa – kórermenge daıyn baǵdarlamany ǵana usynatyn sala emes, onyń artynda úlken shyǵarmashylyq izdenis, tynymsyz eńbek pen jaýapkershilik jatyr. Búginde tsıfrlyq platformalardyń damýy, kórermen talǵamynyń ózgerýi jáne jasandy ıntellektiniń keńinen qoldanylýy televızııaǵa da jańa talaptar qoıyp otyr. Osyndaı kezeńde otandyq medıanyń básekege qabiletti bolýy úshin ne qajet? «Bolashaq» baǵdarlamasymen AQSh-ta bilim alǵan, televızııa salasynda on jyldan astam tájirıbesi bar Jibek Joly / Silk Way telearnasynyń bas prodıýseri Asyl Alshýrına «Respýblıka azamaty» aıdaryna bergen suhbatynda kásibı joly, shetelden alǵan tájirıbesi, prodıýserlik jumystyń qyr-syry jáne qazaqstandyq kontenttiń halyqaralyq múmkindikteri týraly áńgimeledi.
– Asyl hanym, ár adamnyń mamandyq tańdaýyna ósken ortasy, otbasy men ómirinde kezdesken adamdar áser etedi. Sizdiń shyǵarmashylyqqa bet burýyńyzǵa ne túrtki boldy? Televızııa salasyna kelý bala kúngi armanyńyz ba, álde ýaqyt óte qalyptasqan tańdaý ma?
– Shynymdy aıtsam, áýel basta prodıýser bolamyn dep oılaǵan joqpyn. Óz isimdi jaqsy kórdim, jumysymnan shynaıy lázzat aldym. Únemi tyń ıdeıalardy júzege asyryp, jańa formattardy synap kórýge umtyldym. Eńbegimniń nátıjesin kórý maǵan erekshe shabyt syılaıtyn. Ýaqyt óte kele jaýapkershiligi mol mindetter júktelip, aldymnan jańa múmkindikter ashyla bastady. Osylaısha prodıýserlikke birtindep qadam bastym.
Sondyqtan da «Men mamandyqty emes, mamandyq meni tańdady» dep jıi aıtamyn. Óıtkeni adam ómir jolyn áýel bastan aıqyndap, bolashaqta kim bolatynyn aldyn ala josparlaýy shart emes. Eń mańyzdysy – júregiń qalaǵan isti tabý, sol jolda talmaı izdenip, únemi damyp otyrý.
Osy jyldar ishinde aqparattyq-oıyn-saýyq baǵdarlamalarynan bastap áleýmettik jobalarǵa, tok-shoýlar men aýqymdy televızııalyq jobalarǵa deıin túrli janrda eńbek ettim. Ár jumystyń ózindik ereksheligi men qyzyǵy boldy. Maǵan jańa ıdeıa oılap tabý, ony áriptesterimmen birge júzege asyrý, bastapqy oıdyń birte-birte kórermenge jol tartatyn tolyqqandy jobaǵa aınalýyn kórý qashanda erekshe áser syılaıtyn. Televızııaǵa degen qyzyǵýshylyǵymdy arttyryp, osy salamen ómirimdi baılanystyrýyma sebep bolǵan da osy shyǵarmashylyq izdenis shyǵar.
– Búginde siz Jibek Joly / Silk Way telearnasynyń bas prodıýserisiz. Osy qyzmetke deıingi kásibı jolyńyz qalaı qalyptasty? Jyldar óte jumysyńyzdyń sıpaty men jaýapkershiligi qalaı ózgerdi? Qazir qandaı mindetter atqarasyz jáne jańa jobalardy tańdaǵanda neni basty nazarǵa alasyz?
– Televızııa salasynda 2015 jyldan beri eńbek etip kelemin. Osy ýaqyt ishinde túrli baǵyttaǵy baǵdarlamalar men jobalarǵa qatysyp, kóptegen shyǵarmashylyq ujymmen jumys istedim. Jınaǵan tájirıbemniń arqasynda televızııanyń shyǵarmashylyq qyryn ǵana emes, tutas óndiris protsesin, onyń qalaı uıymdastyrylatynyn tereńirek túsine bastadym.
Qazir meniń negizgi mindetim – Jibek Joly telearnasynyń mazmundyq baǵytyn aıqyndaýǵa atsalysý, jańa ıdeıalar men jobalardy baǵalaý jáne efırge usynylatyn baǵdarlamalardyń sapasyn arttyrý. Bul jumysta jobanyń kórkemdik deńgeıimen qatar, kórermenniń suranysyn, ony júzege asyrý múmkindikterin jáne bolashaǵyn da eskerý qajet.
Menińshe, prodıýser shyǵarmashylyq izdenis pen uıymdastyrýshylyq qabiletti qatar alyp júrýi kerek. Óıtkeni jaqsy ıdeıa oılap tabý jetkiliksiz. Ony júzege asyrýdyń jolyn taýyp, myqty komanda jasaqtap, jumysty durys uıymdastyra bilý de mańyzdy. Prodıýser jobanyń jalpy baǵytyn nazarda ustaı otyryp, árbir bólshegine mán berýi tıis.
Al jańa jobany tańdaǵanda men úshin eń basty ólshem – onyń kórermenge berer qundylyǵy. Baǵdarlamanyń taqyryby ózekti, mazmuny tartymdy, al oryndalý deńgeıi kásibı talaptarǵa saı bolýy kerek. Sonda ǵana ol kórermenniń qyzyǵýshylyǵyn týdyryp, kóńilinen shyǵa alady.
– Siz AQSh-taǵy New York Film Academy oqý ornynda bilim aldyńyz. AQSh-taǵy kıno jáne televızııa ındýstrııasynyń jumys isteý tásili Qazaqstandaǵy tájirıbeden erekshelenetini belgili. Oqý barysynda kásibı kózqarasyńyzdy ózgertken qandaı tájirıbe boldy? Sol jaqtan úırengen qandaı qaǵıdalardy búgingi jumysyńyzda qoldanyp júrsiz?
– Iá, men «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegimin. Los-Andjelestegi New York Film Academy-de bilim alý kásibı ómirimdegi mańyzdy belesterdiń biri boldy. Ol kezde televızııa salasynda biraz tájirıbe jınap úlgergen edim. Soǵan qaramastan, oqý barysynda ózime burynnan tanys jumysty múlde basqa qyrynan tanydym.
Eń aldymen, kıno jáne televızııa óndirisindegi júıelilikke nazar aýdardym. Ideıany ázirleýden bastap jobany tanystyrý, josparlaý, bıýdjet qurý, túsirilimdi uıymdastyrý jáne daıyn ónimdi usynýǵa deıingi ár kezeńniń qanshalyqty muqııat oılastyrylatynyn kórdim.
Bul tájirıbe buryn jınaǵan bilimimdi bir júıege túsirip, prodıýserdiń jumysyna jańasha qaraýyma múmkindik berdi. Ásirese jobany ázirleýdiń bastapqy kezeńi qanshalyqty mańyzdy ekenin tereń túsindim. Ideıa áýel bastan jan-jaqty pysyqtalsa, ony sapaly júzege asyrý da áldeqaıda jeńil bolady.
Degenmen shetelde oqýdaǵy maqsatym ózge eldiń tájirıbesin sol kúıinde kóshirý bolǵan joq. Qazaqstannyń óz kórermeni, óz mádenıeti, medıa naryǵynyń ózindik erekshelikteri bar. Sondyqtan halyqaralyq tájirıbeniń ozyq tustaryn úırenip, ony óz jaǵdaıymyzǵa beıimdeı bilý mańyzdy dep esepteımin.
Sheteldegi oqý maǵan taǵy bir mańyzdy nárseni uǵyndyrdy: maman qansha tájirıbeli bolsa da, úırenýden qol úzbeýi kerek. Medıa salasy úzdiksiz ózgerip, jańa tehnologııalar men jumys tásilderi paıda bolyp jatyr. Keshe tıimdi bolǵan ádis erteń ózektiligin joǵaltýy múmkin. Sondyqtan qol jetkizgen jetistiktermen shektelmeı, únemi izdeniste bolý qajet.
– Kórermen televızııalyq jobanyń daıyn nátıjesin ǵana kóredi. Al onyń artynda úlken shyǵarmashylyq ári uıymdastyrýshylyq jumys jatyr. Aýqymdy jobalardy júzege asyrýda qandaı qıyndyqtar jıi kezdesedi? Osy tájirıbeden qandaı sabaq aldyńyz?
– Televızııa salasynyń ózindik qıyndyǵy bar. Jaqsy ıdeıanyń bolýy onyń mindetti túrde sátti júzege asatynyna kepil emes. Kez kelgen jobany qolǵa alǵanda ýaqyt pen qarjyny, tehnıkalyq múmkindikterdi, shyǵarmashylyq toptyń áleýetin jáne uıymdastyrý jumysynyń san alýan qyryn eskerý qajet. Oıǵa alǵan dúnıeni júzege asyrý úshin úlken daıyndyq pen úılesimdi jumys kerek.
Ásirese birneshe shyǵarmashylyq top pen seriktes birlese jumys isteıtin aýqymdy jobalardy júzege asyrý ońaı emes. Mundaıda áriptesterińniń pikirine qulaq asyp, qajet kezde jedel sheshim qabyldaı bilý mańyzdy. Qansha adam atsalyssa da, báriniń jumysy bir maqsatqa baǵyttalýy tıis.
Osy jyldar ishinde túsingenim – televızııada qansha jerden muqııat daıyndalsań da, kútpegen jaǵdaılar týyndaýy múmkin. Mundaı sátterde sabyr saqtap, jaǵdaıdy durys baǵalap, der kezinde sheshim qabyldaı bilý asa mańyzdy.
– Qazir televızııa áleýmettik jelilermen, beıneplatformalarmen jáne táýelsiz kontent óndirýshilermen básekelesip otyr. Osyndaı jaǵdaıda dástúrli telearnalar kórermenin qalaı saqtap qala alady? Qazaqstan televızııasy qandaı ózgeristerge daıyn bolýy kerek dep oılaısyz?
– Búginde kórermenniń tańdaý múmkindigi áldeqaıda keńeıdi. Álemniń túkpir-túkpirinde jasalǵan kez kelgen kontentti ózine yńǵaıly ýaqytta tamashalaı alady. Sondyqtan onyń nazaryn aýdaryp, qyzyǵýshylyǵyn saqtap qalý barǵan saıyn qıyndap keledi. Qazir baǵdarlamany efırge shyǵaryp, kórermen ony burynǵy ádetimen kóredi dep otyra berýge bolmaıdy.
Zaman ózgergen saıyn kórermenniń de talǵamy, aqparat qabyldaý daǵdysy ózgerip jatyr. Televızııa osy ózgeristerge beıimdelip, jańa formattardy ıgerip, usynatyn óniminiń sapasyn arttyrýy kerek. Búgingi kórermendi qyzyqtyrý úshin mazmundy dúnıeni tartymdy ári zaman talabyna saı usyna bilý mańyzdy.
Men áleýmettik jeliler men tsıfrlyq platformalardy dástúrli televızııanyń básekelesi retinde ǵana qarastyrmaımyn. Kerisinshe, olar bizdiń jobalarymyzdyń keń aýdıtorııaǵa jetýine, kórermenmen tikeleı baılanys ornatýǵa jol ashady. Eń bastysy – osy múmkindikterdi tıimdi paıdalana bilý.
Bizdiń telearna da jańa úrdisterdi jiti qadaǵalap, zaman talabyna beıimdelip keledi. Sonymen birge ózine tán baǵyt-baǵdaryn saqtaýǵa mán beredi. Menińshe, televızııanyń bolashaǵy da osy úılesimde jatyr. ıAǵnı mazmundy ári sapaly dúnıeni zamanaýı úlgide usynyp, ony kórermenge ártúrli platforma arqyly jetkize bilýde.
– Shyǵarmashylyq ıdeıa men kórermen suranysynyń arasyndaǵy tepe-teńdikti qalaı saqtaısyz? Prodıýser retinde qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligińizdi neden kóresiz?
– Men shyǵarmashylyq erkindik pen kórermen suranysy bir-birine qaıshy keledi dep oılamaımyn. Kerisinshe, osy ekeýiniń úılesimin taba bilý – prodıýser jumysynyń mańyzdy bóligi. Árıne, kórermenniń talǵamyn, ony tolǵandyratyn máselelerdi eskerý qajet. Biraq kópshilikke unaıtyn dúnıeni qaıtalaýmen ǵana shektelsek, shyǵarmashylyqtyń ózindik ereksheligi joǵalady. Sondyqtan kórermenge buryn baıqamaǵan qyrdy kórsetip, jańa oı usyna alatyn jobalarǵa mán beremin.
Al qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilik, eń aldymen, efırge qandaı dúnıe usynyp otyrǵanyńdy jáne onyń kórermenge qalaı áser etetinin túsinýden bastalady. Televızııanyń mindeti tek kóńil kóterý emes. Ol adamnyń tanymyn keńeıtip, ómirge basqa qyrynan qaraýyna, aınalasyndaǵy adamdardy tereńirek túsinýine yqpal ete alady.
Men úshin adaldyq, eńbekqorlyq, adamǵa qurmet, otansúıgishtik pen bilimge umtylý sııaqty qundylyqtar mańyzdy. Biraq olardy kórermenge qurǵaq nasıhatpen jetkizý mindetti emes. Keıde bir adamnyń taǵdyry, ómirlik tańdaýy nemese jasaǵan isi uzaq aıtylǵan aqyldan áldeqaıda áserli bolady. Shynaıy oqıǵa kórermendi tolǵandyryp, óz ómirine de basqa qyrynan qaraýǵa jeteleýi múmkin.
Sondyqtan men úshin jaqsy kontent – qyzyqty ǵana emes, aıtary bar, ómirmen úndesetin dúnıe. Televızııa qoǵamnyń tynys-tirshiliginen alshaqtamaı, adamdardyń shynaıy ómirin kórsete bilgende ǵana óziniń qundylyǵyn saqtaıdy.
– Qazir jasandy ıntellekt te kontent óndirisine belsendi enip jatyr. Bul tehnologııa prodıýserdiń jumysyn qanshalyqty ózgertedi? Bolashaqta adam shyǵarmashylyǵynyń qandaı qyrlaryn tehnologııa almastyra almaıdy dep oılaısyz?
– Jasandy ıntellekt búginde jumysymyzdy jeńildetip, kóptegen isti jyldam ári tıimdi atqarýǵa kómektesetin quralǵa aınalyp keledi. Onyń kómegimen kúndelikti qaıtalanatyn jumystardy ońtaılandyryp, qajetti aqparatty izdeýge, júıeleýge, taldaýǵa, tipti kontenttiń jekelegen bólikterin ázirleýge bolady. Bul mamandardyń ýaqytyn únemdep, shyǵarmashylyq izdeniske kóbirek kóńil bólýine múmkindik beredi.
Degenmen jasandy ıntellekt shyǵarmashylyq mamandardy tolyq almastyra alady degen pikirmen kelispeımin. Ol belgili bir beıneni jasap, stsenarııdiń bastapqy nusqasyn usynýy múmkin. Biraq adamnyń ómirden túıgen tájirıbesin, sezimin, ózgeniń kóńil kúıin túsine bilý qabiletin tehnologııamen almastyrý qıyn. Shyǵarmashylyqtyń qundylyǵy da osynda dep oılaımyn.
Ásirese tereń emotsııalyq qabyldaýdy qajet etetin taqyryptarda munyń mańyzy erekshe. Óıtkeni mundaı týyndylardy ázirleý úshin aqparatty óńdeý nemese ádemi kórinis jasaý jetkiliksiz. Oqıǵanyń astaryna úńilip, onyń adamǵa qalaı áser etetinin sezine bilý qajet.
Sondyqtan men jasandy ıntellektini shyǵarmashylyq ujymnyń ornyn basatyn tehnologııa emes, onyń múmkindigin keńeıtetin kómekshi qural dep qabyldaımyn. Eń bastysy – jańa tehnologııalardyń ıgiligin paıdalana otyryp, óz avtorlyq kózqarasyńdy joǵaltpaý. Óıtkeni tehnologııa qansha damysa da, shyǵarmashylyqtyń ózeginde adam men onyń dúnıetanymy turady.
– Shetelde bilim alyp, halyqaralyq tájirıbemen tanysqan maman retinde Qazaqstannyń shyǵarmashylyq áleýetin qalaı baǵalaısyz? Bizde álemdik aýdıtorııaǵa qyzyqty bolatyn ıdeıalar men oqıǵalar jetkilikti me? Otandyq jobalardyń halyqaralyq deńgeıde tanylýy úshin ne qajet?
– Men Qazaqstannyń shyǵarmashylyq áleýeti zor dep esepteımin. Elimizdiń baı mádenı murasy, álemge tanytýǵa laıyq tarıhy, talantty ónerpazdary men bilikti mamandary bar. Munyń bári sheteldik kórermenniń de qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn sapaly dúnıeler jasaýǵa negiz bola alady.
Halyqaralyq yntymaqtastyqtyń jarqyn mysaly retinde bizdiń teleradıokorporatsııa Qytaı medıakorporatsııasymen (CMG) birlesip júzege asyryp jatqan Silk Way Star jobasyn atap óter edim. Bıyl Qytaıdyń Iý qalasynda jobanyń ekinshi maýsymynyń túsirilimin aıaqtadyq. Jaqyn arada ol Jibek Joly telearnasynan kórsetiledi. Al Qytaı kórermenderi bul jobany qazirdiń ózinde CCTV-3 jáne CCTV-15 arnalary arqyly tamashalap jatyr.
Bul tájirıbe qazaqstandyq jobalardyń halyqaralyq aýdıtorııaǵa jol taba alatynyn kórsetti. Menińshe, álemdik kórermenniń nazaryn aýdarý úshin ózgelerge elikteýdiń qajeti joq. Kerisinshe, ózimizdiń tarıhymyzdy, mádenıetimizdi, ulttyq bolmysymyzdy tanytatyn oqıǵalardy qyzyqty ári tartymdy etip jetkize bilýimiz kerek. Óıtkeni bizdi ózgelerden daralaıtyn da – osy ereksheligimiz.
Árıne, halyqaralyq deńgeıde tabysqa jetý úshin tyń ıdeıamen qatar, myqty shyǵarmashylyq ujym, kásibı óndiris pen senimdi seriktester qajet. Osy múmkindikterdi ushtastyra bilsek, qazaqstandyq kreatıvti ındýstrııanyń álemdik keńistikte óz ornyn qalyptastyrýǵa áleýeti tolyq jetedi dep senemin.
– «Respýblıka azamaty» aıdary óz eńbegimen qoǵamǵa úles qosyp júrgen jandardy tanystyrýdy maqsat etedi. Siz úshin elge qyzmet etýdiń máni nede? Otandyq televızııanyń damýyna qosqan úlesińizdi qalaı baǵalaısyz jáne medıa salasynda qandaı iz qaldyrǵyńyz keledi?
– Men úshin elge qyzmet etý, eń aldymen, óz isińdi adal atqaryp, eńbegińniń máni men mańyzyn tereń túsinýden bastalady. Qaı salada júrseń de, jumysyńa jaýapkershilikpen qarap, qolyńnan kelgen isti sapaly oryndaýdyń ózi – qoǵamǵa qosqan úlesiń dep bilemin.
Bizdiń eńbegimizdiń nátıjesi kórermenge usynylatyn baǵdarlamalar men televızııalyq jobalardan kórinedi. Sondyqtan ár týyndynyń sapaly, mazmundy ári qyzyqty bolýy men úshin mańyzdy. Eńbegimiz arqyly kórermenge paıdaly dúnıe usynyp, otandyq televızııanyń damýyna az da bolsa úles qosa alsaq, sonyń ózi úlken jetistik.
Men qazaqstandyq televızııanyń damyp, otandyq mamandardyń kásibı múmkindikteri keńeıe túskenin qalaımyn. Al ózimniń osy salada qandaı iz qaldyrǵym keletinine kelsem, men úshin eńbektiń nátıjesi tek efırge shyqqan baǵdarlamalarmen nemese júzege asqan jobalardyń sanymen ólshenbeıdi. Sol jobalardy birge jasaǵan adamdardyń tájirıbe jınaqtap, kásibı turǵydan shyńdalyp, óz isiniń sheberine aınalǵany da mańyzdy.
Eger menimen birge eńbek etken mamandar jańa belesterdi baǵyndyryp, ortaq izdenisten týǵan ıdeıalar men tyń formattar óz kórermenin taýyp, ári qaraı damyp jatsa, muny jumysymnyń eń qundy nátıjeleriniń biri dep sanar edim. Óıtkeni meniń túsinigimde naǵyz jetistik – óziń jasaǵan dúnıemen ǵana shektelmeı, ózgelerdiń de ósýine jol ashý. Artyńda jaqsy jobalarmen birge myqty komanda men jalǵasyn tabatyn bastamalar qalsa, eńbegińniń zaıa ketpegeni. Men úshin otandyq medıa salasynyń damýyna úles qosý degenimiz de – osy.
