Reanımatolog: Júrek toqtaǵan kezde ár sekýnd mańyzdy
AQTAÝ. KAZINFORM – Ómir men ólim arasyndaǵy arpalysta dárigerdiń ár sheshimi asa mańyzdy. Ásirese reanımatologtar naýqastyń jaǵdaıy sanaýly mınýt ishinde ózgeretin sátterde shuǵyl ári naqty áreket etýi kerek. Bul - kásibı bilimmen qatar, úlken jaýapkershilikti talap etetin sala.
Mańǵystaý oblystyq kópbeıindi aýrýhanasynyń anestezıolog-reanımatology Máýlen Jumadıllaev reanımatsııadaǵy jumys, alǵashqy kómektiń mańyzy jáne bul mamandyqtyń qıyndyqtary týraly aıtyp berdi.
– Medıtsınaǵa, onyń ishinde reanımatologııaǵa qalaı keldińiz?
– 1985 jyly Shardara aýdanyndaǵy qazirgi Uzyn-Ata kentinde dúnıege keldim. Ata-anamnyń qoldaýymen Qaraǵandy medıtsınalyq akademııasyna túsip, jeti jyl bilim aldym. Nevrologııa mamandyǵyn támamdadym.
2009 jyly «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl aýdanyna baryp, eńbek jolymdy bastadym. Maman tapshylyǵyna baılanysty anestezıolog-reanımatolog mamandyǵyn meńgeretin bolyp, qosymsha bilim aldym. Keıin Baıanaýylǵa oralyp, osy salada jumysymdy jalǵastyrdym.
– Reanımatsııa bólimine qandaı naýqastar túsedi?
– Munda ómirine qaýip tóngen, jaǵdaıy aýyr jáne shuǵyl medıtsınalyq kómek qajet naýqastar jatady. Olardyń arasynda júrek pen tynystyń toqtaýy, aýyr jaraqat pen qan joǵaltý, ınsýlt, mı jaraqaty, mıokard ınfarktisi, sepsıs, ýlaný, aýyr kúıik, operatsııadan keıingi asqynýlar, koma jáne kóp aǵzalyq jetkiliksizdik jaǵdaılary bar.
Sońǵy jyldary sepsıs, aýyr ınfektsııalar, tynys alý jetkiliksizdigi, júrek-qantamyr aýrýlarynyń asqynǵan túrleri men aýyr jaraqattar ózekti bolyp otyr. Bizdiń bólimde jylyna shamamen 3-4 myń aýyr naýqasqa medıtsınalyq kómek kórsetiledi. Jaǵdaıy turaqtanǵan soń olar beıindi bólimshelerge aýystyrylady.
– Júrek toqtaǵan kezde alǵashqy mınýttardyń mańyzy qandaı?
– Mundaı jaǵdaıda ár sekýnd mańyzdy. Kómek neǵurlym erte kórsetilse, adamnyń ómirin saqtap qalý múmkindigi soǵurlym joǵary. Eger adam es-tússiz ári qalypty tynys almaı jatsa, birden 103 nemese 112 nómirine habarlap, júrek-ókpe reanımatsııasyn bastaý qajet. Keýde qýysynyń ortasyna júrek massajyn jasaý kerek. Jaqyn jerde avtomatty syrtqy defıbrıllıator bolsa, ony qoldanǵan jón.
Eń bastysy – «durys isteı almaı qalamyn» dep qoryqpaý. Esh áreket jasamaı kútýden góri, der kezinde kórsetilgen qarapaıym kómektiń ózi adamnyń ómirin saqtap qalýǵa múmkindik beredi.
– Reanımatsııaǵa túsken adam mindetti túrde ólim aýzynda bolady degen túsinik durys pa?
– Reanımatsııaǵa kóbine jaǵdaıy óte aýyr naýqastar túsetini ras. Biraq reanımatsııaǵa jatqyzylǵan ár adam ólim aýzynda degen sóz emes. Keıbir naýqastarǵa ómirlik mańyzdy kórsetkishterin úzdiksiz baqylaý, jasandy tynys aldyrý nemese qarqyndy em qajet bolady. Mysaly, kúrdeli operatsııadan keıin naýqas belgili bir ýaqyt reanımatsııada baqylaýda bolýy múmkin. Sondyqtan bul bólimdi tek «ólim aýzyndaǵy adamdar jatatyn jer» dep túsinýge bolmaıdy. Negizgi maqsatymyz - naýqastyń jaǵdaıyn turaqtandyryp, ómirin saqtap qalý.
– Reanımatolog jumysynyń eń qıyn tusy nede?
– Bul jumys fızıkalyq turǵydan da, emotsıonaldyq jaǵynan da aýyr. Bir aýysymda birneshe aýyr naýqaspen qatar jumys isteýge týra keledi. Keıde jaǵdaı bir sátte kúrt nasharlap, shuǵyl sheshim qabyldaýdy talap etedi.
Eń qıyny – barlyq múmkindikti paıdalanyp, búkil komanda bolyp kúreskenimizben, keıde naýqasty aman alyp qala almaıtyn jaǵdaılar bolady. Bul dáriger úshin óte aýyr.
Biraq jumystyń úlken qýanyshy da bar. Reanımatsııaǵa aýyr jaǵdaıda túsken adamnyń birneshe kúnnen keıin esin jıyp, ózdiginen tynys alyp, jaqyndarymen sóıleskenin kórý - dáriger úshin úlken baqyt.
– Reanımatsııada este qalǵan oqıǵa bar ma?
– Mundaı jaǵdaılar kóp. Naqty naýqas týraly kásibı qupııaǵa baılanysty aıta almaımyn. Biraq bir oqıǵa esimde erekshe qaldy. Jaǵdaıy óte aýyr naýqastyń júregi toqtap, búkil komanda birden reanımatsııalyq sharalarǵa kiristi. Ár maman óz mindetin naqty oryndap, uzaq ýaqyt boıy kúrestik. Aqyry júrek soǵysy qaıta qalpyna kelip, naýqastyń jaǵdaıyn turaqtandyrýǵa múmkindik týdy. Keıin ol reanımatsııadan beıindi bólimge aýystyryldy. Osyndaı sátter reanımatsııada úmitti erte úzbeý kerektigin kórsetedi. Keıde adamnyń ómiri sanaýly mınýttarǵa baılanysty bolady.
– Adamdar qandaı belgilerge nemquraıly qaramaýy kerek?
– Keýde tusynyń qatty aýyrýy, entigý, sýyq ter basý, sóıleýdiń kenetten buzylýy, bet qısaıýy, qol-aıaqtyń álsizdigi nemese jansyzdanýy, tynys alýdyń qıyndaýy, esinen taný, qurysý, kenetten qatty bas aýrýy, kóp qan ketý nemese aýyr jaraqat kezinde ýaqyt joǵaltpaý kerek.
Mundaı jaǵdaıda ózdiginen emdelmeı, medıtsınalyq kómekke júgingen durys. Al ómirge tikeleı qaýip tónse, jedel járdem shaqyrý qajet.
– Reanımatolog bolǵysy keletin jas mamanǵa qandaı qasıetter qajet?
– Eń aldymen, adam ómirine degen jaýapkershilik pen mamandyqqa degen shynaıy súıispenshilik kerek. Sabyrlylyq ta mańyzdy. Sebebi reanımatsııada jaǵdaı birneshe sekýndta ózgerýi múmkin. Sonymen qatar únemi izdenip, bilimin jetildirýge daıyn bolý qajet. Medıtsına bir orynda turmaıdy, jańa ádister men tehnologııalar engizilip jatyr. Eń bastysy – kásibılik pen adamgershilikti qatar alyp júrý. Ár naýqas – bir otbasynyń jaqyny. Oǵan óz jaqynyńdaı jaýapkershilikpen qaraý kerek.
– Bul mamandyqtyń siz úshin eń úlken qundylyǵy nede?
– Adamnyń ómirin saqtap qalý - eń úlken qýanysh. Bir kezderi ómiri úshin kúresken naýqastyń keıin óz aıaǵymen kelip, «Dáriger, raqmet, ómirimdi saqtap qaldyńyz» degen sózin estý - osy mamandyqtaǵy eń úlken marapat dep oılaımyn.
Buǵan deıin, Qazaqstandyq dárigerler Qyrǵyzstanda áli dúnıege kelmegen eki balaǵa kúrdeli emshara jasady.
