Rabıǵa Esimjanova týraly bir úzik syr

Qordalanyp jatqan án qazynasyn qaıta jańǵyrtyp, ózine qaıtarý maqsatynda alǵashqylardyń biri bop ter tógip, osy bir beıneti men zeıneti qatar júretin kıeli ónerdi qadirleı bilgen maıdaqońyr maqpal úndi ánshilerdiń biri - Rabıǵa Esimjanova.

Rabıǵa Esimjanqyzy 1914 jyly qazaqtyń keń dalasy Saryarqanyń tórinde, qazirgi Aqmola oblysy, Qorǵaljyn aýdanynda dúnıege kelgen. Óner jolyn Semeı oblystyq mýzyka drama teatrynda drama artısi retinde bastaǵan. Keıin Almaty, Qaraǵandy qalalaryndaǵy teatr trýppasynda qyzmet etip, M.Áýezovtiń «Eńlik-Kebeginde» Eńliktiń, «Aıman-Sholpanynda» Aımannyń, Evgenıı Brýsılovskııdiń «Qyz Jibeginde» Jibektiń rolderin sheberlikpen somdap halyqtyń sheksiz rızashylyǵyna ıe bolǵan. 1946-1960 jyldar aralyǵynda Rabıǵa Esimjanova Qazaq radıosynyń ánshisi boldy. 1960 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin «Qazaqkontsert» birlestiginiń ánshisi retinde halyqqa qyzmet etti. Halqymyzdyń súıikti qyzy, bulbul ánshi Rabıǵa Esimjanovanyń án baǵdarlamasynda negizinen halyq ánderi «Áýpildek», «Ápıtók», «Sáýlem-aı», «Qudasha», Segiz Seriniń áni «Gaýhartas», Birjannyń ánderi «Jalǵyz arsha», «Jonyp aldy», «Láılim shyraq», Aqanseriniń áni «Mańmańger» jáne Shámshi Qaldaıaqovtyń ánderi boldy. Rabıǵa Esimjanova elimizdiń mádenıeti men ónerin damytýǵa qosqan zor úlesi úshin memlekettik nagradalarmen marapattalǵan. Ol jáne «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi», «Qazaqstannyń halyq ártisi» qurmetti ataqtarynyń jáne «Qurmet belgisi» ordeniniń ıegeri.

Bizdiń bala kezden ánin tyńdap elikteıtin de ánshimiz osy kisi. Qulaqqa jaǵymdy qońyr únimen halyq ánin tamyljyta oryndaǵan Rabıǵa Esimjanova óz kezinde áýe tolqynynan jıi nasıhattalyp, kópshiliktiń súıikti ánshisine aınaldy.

Atadan balaǵa mıras bolyp qalǵan án ónerin jalǵastyrǵan Rabıǵa atasy Babaq, onyń balalary Esimjan, Qosymjan, Seıitjandar salǵan halyq ánderinen bastaý alǵan. Ásirese anasy Táıkenniń áldıimen boıyna sińgen án yrǵaqtary Rabıǵany árkez mazalap óner aıdynyna umtylýyna, keıin úlken arman jolyna sapar shegýine sebepshi boldy. Eń alǵash Almatyǵa kelip Ámireni izdeýi - ony úlken óner oshaǵyna alyp keldi. Bul jerde qazaq óneriniń irgetasyn qalaýshylar: Júsipbek Elebekov, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev, Qurmanbek Jandarbekov, Elýbaı Ómirzaqov syndy sańlaqtarmen tanysyp, Rabıǵa Qorǵaljynnan alyp kelgen ánderin tyńdatady. Sol kezde aǵalar qaýymy jas talapkerdi qanattandyryp, salǵan ánine jaqsy baǵa berip, «Arıon» klýbyna ánshilik jumysqa qabyldaıdy.

Osy joly Rabıǵa halqymyzdyń jaryq juldyzynyń biri Kúlásh apamyzben apamyzben tanysyp, ol kisiniń erekshe qamqorlyǵynda bolady. Alystan óner izdep kelgen jas qyzǵa týǵan apasyndaı ish tartyp, úsh jyldaı úıine turǵyzyp, bilmegenin úıretip, sahnaǵa tárbıelegen Kúlásh apasyn Rabıǵa únemi esine alyp, sol kezdegi jaqsylardyń júrek jylýyn, jaqsylyqtaryn ár kez jyr ǵyp aıtyp otyrýshy edi, talaı ret gazet betterine estelikter de jazǵany bar.

Qazaq óneriniń irgetasyn qalap, halyq arasynan shyqqan daryndardy tanı bilgen qaıratkerlerdiń ishinde ol kezde áıel adamdar óte sırek kezdesetin.

Jumat Shanınniń Rabıǵany Eńliktiń roline shaqyrýynyń sebebi de áıel daýsynyń joqtyǵynan edi. Sol Eńliktiń roli arqyly Rabıǵa halqyna tanymal bolyp, úlken ónerge joly ashylǵan-dy.

Rabıǵa óz ónerin odan ári Semeı oblystyq teatrynda shyńdaı túsedi. Ol «Aıman-Sholpan» spektaklinde Aımannyń, «Qyz Jibekte» Jibektiń, «Qozy Kórpesh -Baıan Sulýda» Baıannyń rolderin oınaıdy. Sodan eki jyldan soń Almatyǵa qaıtyp kelip, opera teatryna ornalasady.

Rabıǵa Esimjanovanyń ótken ómir izderi, ónerdegi orny, oryndaýshylyq sheberligi jaıly halqymyzdyń belgili kompozıtory Kenjebek Kúmisbekov kózi tirisinde bylaısha syr shertken edi:

«Rabıǵa maǵan týys bolyp keledi. Bir eldiń adamymyz. Men Rabıǵa apaǵa eliktep ánshi bolýdy armandaǵanmyn. Bul kisi Aqmola oblysy Qorǵaljyn aýdanynan edi. Ataqty Babaqtyń balalary Qosymjan, Esimjan, Dosymjan, Seıitjan, Esimjannan Rabıǵa. Sondaı-aq Babaqtyń Gúljámıla, Bıjan, Baǵıra, Qanıpa degen qyzdary da ónerli bolypty. Rabıǵa - Esimjannyń tuńǵysh qyzy. Mine, bul kisiler qazaq ániniń etalony dese de bolǵandaı. Kezinde Qosymjan Babaqovqa Ahmet Jubanov «qazaq ániniń entsıklopedııasy» dep beker aıtpaǵan. Óıtkeni Qosymjannyń án salýynda Aqan seri men Birjan saldyń, Jaıaý Musa men Úkili Ybyraıdyń án oryndaýshylyq sheberligi bar. Sol kisiden tálim-tárbıe alǵan Rabıǵa apaı da ánshilerdiń úzdigi edi-aý! Onyń maqpal daýysy júrekke jyly tıetin, tyńdaǵanda júrekke jyly tıetin, ádemiliktiń, sulýlyqtyń nyshanyndaı edi. Árıne, buryn qazaq áıeldiń jýan daýysyn, er adamnyń jińishke daýysyn unatqan.

Bizdiń Rahııa Qoıshybaeva, Jamal Omarovalar qazaq mádenıetiniń bastapqy damý kezeńinde ónerimen el esinde qalǵan týma daryn ıeleri.

Rabıǵanyń áni qandaı bolsa, kisiligi de erekshe edi. Bir kórgennen baýrap alatyndaı minezi bar edi, aqylymen, adamgershilik qasıetimen, baýyrmaldyǵymen jaqyn edi. Óner de taqyr jerge bitpeıdi demekshi, áli kúnge deıin úlken rýhqa ıe qudiretti óner keler ǵasyrlarǵa jańǵyryp jete bermek!» dep oıyn aıaqtaǵan bolatyn.

Árıne, bala kezden Rabıǵa apaıdyń ánin tyńdap, «sol kisideı ánshi bolsam» dep armandaǵan Kenjebek Kúmisbekov kompozıtorlardyń ishindegi halyqtyq únmen astasqan tamasha shyǵarmalardyń avtory. Sazdy áýenderimen kópshilik júregine jol taýyp, tyńdaýshysynyń ystyq yqylasyna bólengen dara tulǵa.

«Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» demekshi, óziniń móldir de taza ónerimen mańaıyna shapaǵatyn shashqan Rabıǵadan úırenip, sol kisige eliktep ónerge talpynǵan talapkerlerimiz de barshylyq. Bul jaıly Rabıǵa Esimjanovanyń bizdiń altyn qorymyzda saqtalǵan bir úzik syryn bile otyrsaq:

«...Shákirtsiz ustaz tul» demekshi, búgingi atyshýly ánshilerdiń birazyn ózime shákirt sanaımyn. Asqaq ánshiler Bıbigúl Tólegenova, Mádenıet Eshekeev qazirgi oryndap júrgen ánderiniń birazyn menen úırengen. Qajybek Bekbosynov, Bıǵaısha Іńkárbekova, Baqyt Áshimova, Aqjigit Dáribaevalar qazaq ánin kóp surap, kóp úırenip júredi. Olarǵa men sondaı yqylasymmen úıretem. Óıtkeni qazaq áni halyqqa jetý kerek. Keıingi urpaqqa qalý kerek. Óıtkeni án qazynamyz barshamyzǵa ortaq. Onyń ústine sonaý ulaǵatty jandardan alǵan úlgi-ónegeni sońǵy urpaqqa jetkizsem, meniń azamattyq, ánshilik paryzymnyń ótelgeni», - dep edi.

Ótkendi eske alý - bárimizdiń boryshymyz. Búginsiz erteń joq. Ótkenge barlaı qarasań, kóp aldyna shyǵyp, halyq ánderin nasıhattap, qazaq qyzdarynyń ónerine jol ashqan ánshi apalarymyzdyń keıingi urpaqqa án ónerinde úlgi tutatyn, maqtan etetin altyn qazyǵy ekeninine esh daý joq.

Rabıǵanyń óner jolynda shyńdalýyna úlken septigin tıgizgen kezi Radıokomıtette ánshi bolǵandaǵy ýaqyty. Kúndelikti tikeleı áýe tolqynyna shyǵyp án salyp, tájirıbe jınaqtaǵan onyń oıyna myqtap túıgeni «aıqaılaǵannyń bári ánshi emes, baqyrǵannyń bári án emes» degen oı edi. Qazaq ániniń qaımaǵyn buzbaı tamyljyta oryndaǵan Qazaqstannyń halyq ártisi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Rabıǵa Esimjanova halqynyń ásem ánderin nasıhattap, halyq ónerin keleshekke jetkizýshi has sheber edi.

Altyn Imanbaeva

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri

QR Mádenıet qaıratkeri

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty