QazTech, Ulttyq JI platformasy jáne Digital Qazaqstan: Qazaqstannyń tsıfrlyq damýynyń jańa kezeńi

Bul týraly Úkimettiń baspasóóz qyzmeti habarlady.

Prezıdent úsh jyl ishinde Qazaqstandy tolyqqandy tsıfrlyq elge aınaldyrý mindetin qoıdy. Úkimet osy tapsyrmalardy júzege asyrý aıasynda memlekettik qyzmetter men telekommýnıkatsııalardy jańǵyrtýdan bastap, ekonomıka, bilim berý jáne memlekettik basqarý salalaryna JI-di keńinen engizýge deıingi jańa tsıfrlyq ortany dáıekti túrde qalyptastyryp keledi.

Prezıdent jarııalanǵan 2026 jyl – Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly aıasynda bul jumysqa tyń serpin berildi. Negizgi basymdyq jekelegen tsıfrlyq jobalardan eńbek ónimdiliginiń artýyn, otandyq IT-ındýstrııanyń damýyn jáne memlekettik qyzmetter sapasynyń jaqsarýyn qamtamasyz etetin birtutas tehnologııalyq ekojúıege kóshýge baǵyttalǵan.

eGov GPT 51 memlekettik qyzmetti qamtyp, azamattardan túsken ótinishteriniń shamamen 30%-yn óńdeıdi

Qazaqstan elektrondyq úkimettiń álemdik reıtınginde 24-orynda, memlekettik qyzmetterdiń 90%-dan astamy tsıfrlyq formatta qoljetimdi. Kelesi kezeń – memlekettik tsıfrlyq ónimderdi biryńǵaı tehnologııalyq negiz – QazTech platformasyna kóshirý. 2026 jyly 39 júıeni soǵan aýystyrý josparlanǵan, 10-y búginde jańa platformada jumys istep tur. Memleket basshysynyń Jarlyǵymen QazTech-ten tys júıelerdi qurýǵa moratorıı engizildi.

Osy negizde eGov 3.0 damyp keledi. eGov GPT arqyly qazirdiń ózinde azamattar arasynda eń kóp suranysqa ıe 51 qyzmet qoljetimdi, olarǵa azamattardyń ótinishteriniń shamamen 30%-y tıesili. Jyl sońyna deıin bul kórsetkishti 70%-ǵa jetkizý josparlanyp otyr.

Sonymen qatar pılottyq rejımde esepteý qýattaryn, derekterdi, ázirleý quraldaryn jáne daıyn modelderdi biriktiretin Ulttyq jasandy ıntellekt platformasy jumys istep tur. Jasandy ıntellekt assıstentteri qazirdiń ózinde 2 mln-an astam ret qoldanyldy, al ázirlenip jatqan JI-agentterdiń sany 50-den asady.

JI-ge arnalǵan jeke esepteý ınfraqurylymyna 2025 jylǵy málimet boıynsha TOP-500 reıtıngisinde 86-oryn alǵan Alem.Cloud ulttyq sýperkompıýterlik klasteri jáne 103-oryndaǵy «Qazaqtelekomnyń» kommertsııalyq sýperkompıýteri kiredi.

Eń iri jańa jobalardyń biri – qýaty 1 GVt-qa deıin jetetin «Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń alqaby». Qazirdiń ózinde 500 MVt-tan astam áleýetti suranys qalyptasty, Firebird kompanııasymen $10 mlrd kóleminde kelisimge qol jetkizildi.

Bul alań úshin Ekibastuz energııa torabyna tikeleı qosylý, derekterdi taratýdyń rezervtik halyqaralyq arnalary jáne Transkaspıı TOBJ jelisi qurylyp jatyr. Qatysýshylar úshin arnaıy retteý sharalary men salyqtyq preferentsııalar da qarastyrylǵan.

Astana Hub 2,5 myńnan astam kompanııany biriktiredi. 2026 jyldyń birinshi toqsanynda qatysýshylardyń tabysy $907 mln-ǵa jetse, Qazaqstan boıynsha IT-qyzmetter eksporty $241,2 mln boldy. Halyqaralyq habtar arqyly 100-den astam qazaqstandyq startap sheteldik naryqtarǵa shyqty, al 2025 jyly alǵashqy óńirlik tehnologııalyq ıýnıkorn kompanııa – Higgsfield.ai paıda boldy. Kadr daıarlaý úshin TUMO jáne Tomorrow School jobalary, sonyń ishinde óńirlerde de keńeıtilip jatyr.

Aqtaýdan Qorǵasqa deıin uzyndyǵy shamamen 4,5 myń shaqyrym magıstraldy talshyqty-optıkalyq baılanys jelisiniń qurylysy jalǵasýda. Búginde 2,5 myń shaqyrymnan astam jeli tartyldy. Gıpermagıstraldy qurylysty aıaqtap, ony paıdalanýǵa berý 2026 jyldyń sońyna josparlanǵan. Kútiletin ótkizý qabileti – 12 Tbıt/s-tan astam. Bul ınfraqurylym bultty platformalardy, jasandy ıntellekt sheshimderin, aqyldy qala júıelerin, telemedıtsınany, EdTech, fınteh jáne ónerkásiptik zattar ınternetin damytýǵa negiz bolmaq.

Sońǵy úsh jylda telekommýnıkatsııa salasyna salynǵan ınvestıtsııalar 1 trln teńgeden asty. Tirkelgen baılanys abonentteriniń sany 19%-ǵa, uıaly baılanys abonentteriniń sany 12%-ǵa, mobıldi ınternettiń ortasha jyldamdyǵy 75%-ǵa, ınternet-trafık kólemi 67%-ǵa ósti. Aýyldardy zamanaýı uıaly baılanys standarttarymen qamtý aıtarlyqtaı keńeıtildi: bazalyq 3G jelisimen qamtylǵan eldi mekender sany bes eseden astam qysqaryp, 550-ge deıin tómendedi.

Aldaǵy eki jylda 3 myńnan astam aýyldy joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtý, al optıkalyq baılanysy bar aýyldyq eldi mekenderdiń úlesin 43%-dan 92%-ǵa deıin jetkizý josparlanýda. Qoljetimdiligi qıyn aýmaqtar úshin Starlink jáne OneWeb spýtnıktik servısteri qazirdiń ózinde qoljetimdi, kelesi kezeńde Direct to Cell tehnologııasy engiziledi.

Smart Region aıasynda 21 bazalyq bastama jáne tsıfrlyq damýdyń 90 kórsetkishi júzege asyryldy

2025 jyly Qazaqstan jekelegen ári birneshe Smart City tujyrymdamalarynan Smart Region modeline kóshti. Óńirler úshin 21 bazalyq bastama men 90 negizgi kórsetkishti qamtıtyn tsıfrlyq damýdyń biryńǵaı ulttyq standarty engizildi.

JI, derekter jáne zamanaýı tsıfrlyq tehnologııalar negizinde óńirlerdi tsıfrlyq transformatsııalaýdyń biryńǵaı tásilderin aıqyndaıtyn «Aqyldy qalalar» men «aqyldy óńirlerdi» qurý ádistemesi jańartyldy. Ádistemedegi negizgi jańashyldyqtardyń biri – jobalardy biryńǵaı arhıtektýralyq jáne fýnktsıonaldyq talaptar negizinde iske asyrýǵa kóshý.

JI naqty salalarda da qoldanylýda. Astana Smart City aıasynda jol qozǵalysy erejelerin buzýdyń jańa túrlerin avtomatty túrde tirkeýge arnalǵan beıneanalıtıka synaqtan ótkizilýde. Sonymen qatar Qazaqstan qalalyq áýe mobıldigi jobalaryn praktıkalyq iske asyrýǵa kiristi jáne Astana, Almaty jáne Qosshy qalalarynda ushqyshsyz taksıdi pılottyq rejımde iske qosýǵa daıyndalýda.

Jeke baǵyttardyń biri – Transkaspıı talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi. Joba halyqaralyq derekter tranzıtin kúsheıtip, Qazaqstannyń tsıfrlyq ınfraqurylymyn Eýropa men Azııa baǵyttarymen baılanystyrýǵa tıis. Jobany bıyl iske qosý josparlanyp otyr.

200 myń muǵalim ChatGPT Edu júıesine qol jetkizdi, qyrkúıek aıynda JI ýnıversıteti ashyldy

Kadr daıarlaý memlekettik sektordy da, bilim berý júıesin de qamtıdy. AI Governance 500 jáne AI Leaders baǵdarlamalary boıynsha shamamen 900 basshy, memlekettik qyzmetshi jáne kásipker oqýdan ótti jáne oqyp jatyr. Taǵy 15 myńǵa jýyq memlekettik qyzmetker Ulttyq jasandy ıntellekt platformasymen jumys isteý boıynsha kúndizgi oqýdan ótti, taǵy 57 myńy – AI Qyzmet baǵdarlamasy boıynsha, al ákimdikterdiń 24 myńnan astam qyzmetkeri onlaın oqytýdan ótti.

Alem.ai ortalyǵynda TUMO Astana, Tomorrow School jáne ai’preneurs jobalaryn qosa alǵanda, bilim berý, zertteý jáne startap baǵyttary biriktirilgen. Qyrkúıek aıynda halyqaralyq seriktesterdiń qatysýymen JI ýnıversıteti ashyldy. Sonymen qatar ýnıversıtetter AI-Enabled University modeline kóship jatyr, al Qazaqstannyń 200 myń muǵalimine oqý protsesinde JI paıdalanýy úshin ChatGPT Edu júıesine qol jetkizdi.

Zańnamany, memlekettik platformalardy, JI ınfraqurylymyn, telekommýnıkatsııalardy jáne kadrlyq áleýetti damytý biryńǵaı tsıfrlyq ekojúıeniń negizin qalyptastyrady. Digital Qazaqstan strategııasy, Ulttyq JI platformasy jáne Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń alqaby Qazaqstannyń Ortalyq Eýrazııadaǵy tehnologııalyq ortalyq retindegi pozıtsııasyn nyǵaıtýǵa tıis.

2029 jylǵa qaraı JI jáne avtomattandyrý kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń keminde 40%-yn qamtıdy

Jańa tsıfrlyq arhıtektýranyń quqyqtyq negizin jasandy ıntellekt týraly zań jáne Tsıfrlyq kodeks qalyptastyrady. Bul qujattar algorıtmderdiń ashyqtyǵyna, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa, táýekelderdi basqarýǵa jáne derbes derekterdi óńdeýge qoıylatyn talaptardy bekitedi. Jasandy ıntellektini damytýǵa qatysty strategııalyq tásilder, onyń ishinde eńbek naryǵy, etıka jáne halyqaralyq yntymaqtastyq máseleleri Prezıdent janyndaǵy Jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńes alańynda halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen qalyptastyrylady.

2026 jyly memleket pen ekonomıkany keshendi tsıfrlyq transformatsııalaýǵa baǵyttalǵan 2029 jylǵa deıingi Digital Qazaqstan jalpyulttyq strategııasy bekitildi. Ol jasandy ıntellektini engizýdi, sondaı-aq ónerkásip, jer qoınaýyn paıdalaný, kólik jáne logıstıka, energetıka, aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da salalardy tsıfrlandyrýdy qamtıdy.

Azamattar úshin bul proaktıvti memlekettik qyzmetterge, bilim berýdegi derbestendirilgen tsıfrlyq traektorııalarǵa, densaýlyqtyń biryńǵaı tsıfrlyq beıinine kóshý jáne qaýipsiz qalalyq ortany damytý degendi bildiredi. 2029 jylǵa qaraı memlekettik qyzmetterdiń keminde 40%-yn jasandy ıntellekt pen avtomattandyrýdy qoldana otyryp transformatsııalaý, al qyzmetter men áleýmettik qoldaý sharalaryn alýdyń ortasha ýaqytyn keminde 50%-ǵa qysqartý josparlanyp otyr.

Bıznes úshin tsıfrlandyrý tsıfrlyq egizder, ónerkásiptik zattar ınterneti, spýtnıktik monıtorıng, júkterdi tolassyz qadaǵalaý jáne basqa da tehnologııalardy qoldanýdy kózdeıdi. IT salasy aldyna IT-qyzmetter eksportyn keminde eki ese arttyrý, 20 myńǵa jýyq joǵary tehnologııalyq jumys ornyn ashý jáne keminde otandyq úsh ıýnıkorn kompanııa qalyptastyrý mindeti qoıyldy.

Sonymen qatar derekter men jasandy ıntellekt sheshim qabyldaýdyń negizine aınalatyn biryńǵaı tsıfrlyq platforma retindegi memleket modeli qalyptastyrylýda. Memlekettik qyzmetshilerdiń operatsııalyq júktemesiniń 30%-ǵa deıingi bóligin JI sheshimderi arqyly avtomattandyrý josparlanyp otyr. Kıberqaýipsizdik transformatsııanyń mańyzdy baǵyty bolyp qala beredi: ulttyq standarttardy engizý, Zero Trust qaǵıdattaryn qoldaný jáne tsıfrlyq qaterlerdi proaktıvti anyqtaý kózdelgen.

Jańa tsıfrlyq arhıtektýranyń quqyqtyq negizin algorıtmderdiń ashyqtyǵyna, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa, táýekelderdi basqarýǵa jáne derbes derekterdi óńdeýge qoıylatyn talaptardy bekitetin Jasandy ıntellekt týraly zań men Tsıfrlyq kodeks qalyptastyrady. Eńbek naryǵy, etıka jáne halyqaralyq yntymaqtastyq máselelerin qosa alǵanda, jasandy ıntellektini damytýdyń strategııalyq tásilderi Prezıdent janyndaǵy Jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńes alańynda halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen ázirlenedi.

Osyǵan deıin kvazımemlekettik sektordyń 5,4 myńnan astam uıymy biryńǵaı tsıfrlyq kadrlyq esepke kóshkeni týraly jazdyq.