QazaqGeography: «Aral 2018» 20 kúndik ekspedıtsııasy aıaqtaldy

Sapar Qazaqstan men Ózbekstan aýmaǵy boıynsha 7000 shaqyrymdy jáne Qazaqstannyń toǵyz oblysyn, Ózbekstan jáne Qaraqalpaqstan Respýblıkalarynyń jeti oblysyn qamtydy.

Nazarbaev ýnıversıtetiniń gıdrobıolog ǵalymdar toby júrgizgen ǵylymı-zertteý jumystary barysynda «Aral 2018» ekspedıtsııasy kezinde Ońtústik jáne Soltústik Araldaǵy birneshe núktelerden sý synamalary iriktelip alynyp, Aral teńizi sý qoımasynyń qazirgi jaı-kúıin zertteý úshin gıdrologııalyq-gıdrohımııalyq parametrleri ólshendi.

«Ǵalymdardyń aldyn ala derekteri Aral sý qoımasynyń tuzdylyǵy shamamen 3,5 promılleden 130 promıllege deıin ekenin kórsetti. Bul rette Soltústik Araldyń tuzdylyǵy keıbir jerlerde Ońtústik Araldaǵyǵa qaraǵanda 10 ese derlik az. Máselen, Ońtústik aralda tirkelgen 130 promılle ortasha eseppen Álemdik muhıttyń ortasha tuzdylyǵynan tórt ese joǵary», - dep atap ótti ekspedıtsııa jetekshisi Nurjan Alǵashov.

Nurjan Alǵashovtyń aıtýynsha, ekspedıtsııanyń basty nátıjesi eki sý qoımasynan da josparlanǵan barlyq sý synamalaryn alý boldy.

Qazaqstan Úkimeti men Dúnıejúzilik bank qarjylandyrǵan Kókaral bógeti qurylysynyń arqasynda Qazaqstan aýmaǵyndaǵy sý qoımasynyń Soltústik bóligi qaıta jandana bastady. 2006 jyly Soltústik Aral deńgeıiniń, sodan keıin fıtoplanktonnyń túrlik ártúrliliginiń artqandyǵy tirkeldi.

«Fıtoplankton - bul iri sý organızmderine arnalǵan azyq tizbeginiń bazalyq býyny. Bizdiń zertteýimiz Araldyń trofıkalyq jelisin neǵurlym tolyq zertteýge jáne ekojúıeni qalpyna keltirý qarqynyn baǵalaýǵa múmkindik beredi. Sýdyń gıdrohımııalyq quramyn zertteýdi, planktonnyń sapalyq jáne sandyq quramyn mıkroskopııalyq, spektrlik jáne tsıtometrııalyq taldaýdy josparlap otyrmyz. Al júrgizilgen jumys nátıjeleri boıynsha planktondyq mıkroaǵzalardyń bıoalýantúrliligi, gıdrohımııalyq quramy, trofıkalyq statýsy jáne bıogendik elementterdiń kontsentratsııasy bolady», -  dedi gıdrobıolog Veronıka Dashkova. 

Synamalar alý aıaqtalǵannan keıin ǵalymdar mobıldi zerthana jetkizilgen Aral qalasynda aldyn ala zertteýler júrgizdi. Materıaldardy jınaýdan basqa, ekspedıtsııa nátıjeleri boıynsha Soltústik Aral óńiriniń kartasy úshin materıaldar jınaldy jáne foto, beınematerıaldar jınaqtaldy. Planktondyq qoǵamdastyqtardyń bıoalýantúrliligi, tuzdyń, fosfordyń deńgeıi, qyshqyldylyq, sýdyń lastanýy týraly jınalǵan derekter Soltústik jáne Ońtústik Aral ekojúıesin damytýda aldyn ala trendti anyqtaýǵa múmkindik berdi. Ǵylymı bólimniń tolyq zertteý nátıjesi Nazarbaev ýnıversıtetiniń ǵalym-gıdrobıologtary keshendi zertteýlerdi júrgizgennen keıin belgili bolady.

Aıta ketken jón, bul QazaqGeography-dyń Aralǵa osymen ekinshi ekspedıtsııasy. Buǵan deıin, 2016 jyly ǵalymdar toby Soltústik Araldyń birneshe bólikterinde sýdyń gıdrobıologııalyq jaǵdaıyn zerttedi. Sol kezde ǵalymdar Soltústik Araldyń ortasha tuzdylyǵynyń tómendeýi betalysyn baıqaǵan bolatyn, ol ekologııalyq jaǵdaı jaqsaryp keledi degen aldyn ala tujyrym jasaýǵa múmkindik berdi. 2018 jylǵy ekspedıtsııanyń ereksheligi munda zertteý spektrine Ońtústik Aral da kirdi.