Qarmet shahtalardy naqty ýaqyt rejıminde qalaı basqarady
QARAǴANDY. KAZINFORM – Munda tehnıkanyń gúrili de estilmeıdi, kómirdiń shańy da sezilmeıdi. Alaıda jerden júzdegen metr tereńde bolyp jatqan úderister táýlik boıy baqylaýda bolady. Dıspetcherler ekrannan shahtadaǵy adamdardy, taý-ken qazbalaryn, tehnıkanyń qozǵalysyn, jeldetý júıesi men gaz ortasynyń kórsetkishterin kórip turady. Kez kelgen aýytqý der kezinde anyqtalyp, shuǵyl baǵalanýy tıis, óıtkeni óndiristegi qaýipsizdik eń aldymen osyǵan baılanysty.
Qarmet kompanııasynyń dıspetcherlik-taldaý ortalyǵy Buqar jyraý dańǵyly, 16 mekenjaıyndaǵy ǵımaratta ornalasqan. Ortalyq 2024 jylǵy shildede iske qosylǵan. Qazir munda 15 maman – bes aǵa dıspetcher men eńbek qaýipsizdigi boıynsha on dıspetcher qyzmet atqarady.
Bul – Óndirý basqarmasynyń segiz jerasty jáne tórt jerústi kásipornynan túsetin aqparat bir jerge toǵysatyn ortalyq. Onyń quramynda Kostenko, Kúzembaev atyndaǵy shahtalar, «Saran», «Abaı», «Qazaqstan», Lenın atyndaǵy, «Tentek» jáne «Shahtınsk» shahtalary bar.
Qarmet AQ Kómir departamenti Óndirý basqarmasynyń tehnıkalyq dırektory Sergeı Shýberskıı dıspetcherlik-taldaý ortalyǵyn óndiristik júıeniń «júregi» dep ataıdy.
– Dıspetcherlik-taldaý ortalyǵy – bizdiń kásipornymyzdyń júregi. Osy jerden Óndirý basqarmasynyń quramyndaǵy barlyq kásiporynnyń jumysy úılestiriledi. Dıspetcher osynda otyryp, segiz shahtadaǵy jaǵdaıdy naqty ýaqyt rejıminde baqylap otyrady. Al mamandar qyzmetkerlerdiń ornalasqan jerin jáne shahtalardaǵy gaz jaǵdaıyn qadaǵalaıdy, – dedi Sergeı Shýberskıı.
Ortalyqtaǵy jumys úzdiksiz baqylaýdan bastalady. Monıtorlarda jerasty jáne jerústi nysandaryndaǵy beınebaqylaý júıeleriniń derekteri, basty jeldetkishterdiń jumysy, arnaıy tehnıkanyń qozǵalysy, óndiristik kórsetkishter jáne basqa da mańyzdy parametrler kórsetiledi.
Munda baqylaýda turǵan júıelerdiń ishinde qyzmetkerlerdiń ornalasqan jerin anyqtaıtyn júıeniń mańyzy erekshe. Ol shahtaǵa túsken árbir jumysshynyń dál sol sátte qaı jerde júrgenin naqty ýaqyt rejıminde anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Operator jer astynda qansha adam bar ekenin ǵana emes, taý-ken qazbalarynyń syzbasynan ár qyzmetkerdiń naqty ornyn da kóre alady. Qajetti belgini tańdaǵanda júıe jumysshynyń tegi men aty-jónin, tabeldik nómirin, atqaratyn qyzmetin, ózine bekitilgen quraldaryn jáne ornalasqan jerin kórsetedi. Ornalasqan jerdi anyqtaý dáldigi shamamen 10 metrdi quraıdy.
– Biz jerasty qazbalaryndaǵy barlyq adamnyń ornalasqan jerin, sondaı-aq adamdar men júkterdi tasymaldaıtyn jyljymaly quramdy – elektrovozdar men monorelsti lokomotıvterdi kórip otyramyz. Mysaly, qyzmetker belgili bir núktege barsa, dıspetcher onyń naqty qaı jerde turǵanyn, ózine bekitilgen sham men tasymaldy gaz taldaǵyshynyń ornalasýyn birden kóre alady, – dep túsindirdi tehnıkalyq dırektor.
Júıeniń múmkindigi tek baqylaýmen shektelmeıdi. Ol tótenshe jaǵdaı kezinde jedel áreket etýge de múmkindik beredi. Júıe jerasty radıobaılanysymen, avarııalyq habarlaý jáne qyzmetkerlerdi izdeý quraldarymen jabdyqtalǵan.
Qajet bolǵan jaǵdaıda jumysshynyń peıdjerine shuǵyl habarlama jiberiledi. Al qyzmetkerdiń ózi qaýip tóngen jaǵdaıda arnaıy batyrma arqyly SOS belgisin bere alady. Bul kezde dıspetcher onyń ornalasqan jeri týraly aqparatty birden alyp, sol jerge avarııalyq brıgadany baǵyttaıdy.
Baqylaýdyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – shahtadaǵy gaz jaǵdaıy. Dıspetcher ekranynan taý-ken qazbalary, jeldetý aǵyndary, kenjarlar jáne gazdan qorǵaý júıesiniń kórsetkishteri belgilengen shahta syzbasyn kórýge bolady. Júıe naqty ýaqyt rejıminde metannyń mólsherin, aýa qozǵalysynyń jyldamdyǵyn jáne basqa da kórsetkishterdi baqylaýǵa múmkindik beredi.
Ekrandardyń birinde jumys istep turǵan lava kórsetiledi. Qalypty jaǵdaıda barlyq kórsetkish ruqsat etilgen shekterde bolady. Al gaz kontsentratsııasy nemese jeldetý parametrleri belgilengen mejeden asyp ketse, júıe aýytqýdy avtomatty túrde tirkep, qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan algorıtmdi iske qosady.
Ortalyq mamandary ónerkásiptik qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýyn da baqylaýda ustaıdy. Mysaly, júıe adamdardy tasymaldaýǵa arnalmaǵan taspaly konveıerde adamnyń júrýge áreket jasaǵanyn anyqtaı alady. Mundaı jaǵdaı tirkelse, konveıer avtomatty túrde toqtatylyp, dıspetcherge tıisti qyzmetker týraly aqparat beriledi.
– Bul júıeniń basty mindeti – jer astyndaǵy adamdardyń ornalasqan jerin naqty baqylaý. Apat bolǵan jaǵdaıda olardyń qaıda ekenin, qaı baǵytqa evakýatsııalaý kerektigin jáne avarııalyq-qutqarý brıgadasy qaı jerde jumys isteýi tıis ekenin anyq bilý mańyzdy. Júıe qajetti aqparatty naqty ýaqyt rejıminde alýǵa jáne jaǵdaıdyń ózgerýine jedel den qoıýǵa múmkindik beredi, – dedi Sergeı Shýberskıı.
Qarmet shahtalarynda qyzmetkerlerdiń ornalasqan jerin anyqtaý júıesi shamamen bir jarym jyldan beri qoldanylyp keledi. Osy ýaqyt ishinde tsıfrlyq baqylaý dıspetcherlik qyzmetterdiń kúndelikti jumysynyń ajyramas bóligine aınalǵan.
Ekrandardaǵy sandar men shartty belgiler syrt kózge jaı ǵana aqparat sııaqty kórinýi múmkin. Biraq olardyń árqaısysynyń artynda dál sol sátte jer astynda júrgen naqty adam tur.
Sondyqtan dıspetcherlik-taldaý ortalyǵyn ondaǵan monıtor ornatylǵan bólme dep qana qabyldaý qıyn. Bul – shahtalarda bolyp jatqan jaǵdaı týraly aqparat jedel sheshimge aınalatyn, al derekti der kezinde alý óndiristegi qaýipsizdiktiń mańyzdy tetigi sanalatyn oryn.
