Psıhologpen suhbat: Balaǵa qol kótergen pedagogtyń ózi qoǵamnyń qurbany
ALMATY. QazAqparat - Sońǵy kezderi qoǵamda balabaqshadaǵy sábıdi soqqyǵa jyǵý, mekteptegi oqýshyǵa zorlyq-zombylyq kórsetý jaǵdaılary jıilep ketti. Mazany qashyrǵany úshin, tártipke baǵynbaǵany úshin qorǵansyz balaǵa qol kóterý qanshalyqty durys? Balany zábirlegen zalymnyń ózi zombylyqtyń qurbany ma? Bul zulymdyqty túbegeıli joıý úshin ne isteý kerek? Osy jáne ózge de suraqtarǵa jaýapty QazAqparat tilshisi belgili psıholog Zýbaıda Kenenbaevamen birge izdep kórgen edi.
- Zýbaıda hanym, syrttaǵy balanyń kimnen qysym kórip júrgenin qalaı anyqtaýǵa bolady? Baladan bul týraly tikeleı suraýǵa bola ma?
- Balaǵa esh ýaqytta tike suraq qoıýǵa bolmaıdy. Birinshiden, bala shoshyp qalýy múmkin. Ekinshiden, suraq qoıǵan adamǵa (ata, apa, áke sheshe,) unaý úshin qııalynan qurastyryp aıtýy ǵajap emes. Kishkentaı balalar úıshik, balabaqsha oıyndaryn oınaıdy. Onyń oıyn barysyndaǵy áreketinen balabaqshada ne bolyp jatqanyn, tárbıeshi men kútýshiniń qylyǵyn jazbaı tanýǵa bolady. Alaıda, balanyń ústinen tónip, tabandap otyryp jaýap almaı, syrtynan baqylap qana túsiný kerek.
- Budan bólek, basqa qandaı jaǵdaılarǵa nazar aýdarý kerek?
- Balabaqshaǵa úırenip qaldy-aý degen ýaqytta bala ártúrli minez tanyta bastaýy múmkin. Aıaq asty barǵysy kelmeı, jylap qalyp jatady. Biraq buǵan birjaqty qaraýǵa bolmaıdy. Keıde bala áke-sheshesin saǵynǵannan, qasynda bolǵysy kelgennen sóıtedi. Ekinshi jaǵynan, balabaqshada tárbıeshi nemese kútýshi qysym kórsetkennen solaı isteýi múmkin. Munda ózi qatarly balalardyń da áseri bolýy yqtımal. Aýysymmen jumys isteıtin tárbıeshilerdiń birin jaqyn tartyp, ekinshisinen qaımyǵatyn jaǵdaılar bolady.
- Balanyń ortaǵa beıimdelý qabileti qaı jastan bastalady?
- Baldyrǵandy balabaqshaǵa 2-den asqanda nemese 3 jasynda bergen jaqsy. Ár balanyń damýy ártúrli bolǵandyqtan, naqty ýaqyty aıtylmaıdy. 3 jasta balada qoǵamǵa beıimdelý bastalady. Oǵan orta kerek, bul jas óz qatarymen qulyn taıdaı tebisip ósetin shaǵy. Psıhıkasy jetilip, úı balasynan ájeptáýir aıyrmashylyǵy baıqalyp turady.
- Biraq amalsyzdan erterek beretinder bar ǵoı?
- Qandaı jaǵdaı bolǵannyń ózinde balany asyqpaı, aldyn ala balabaqshaǵa beıimdeý kerek. Bala mindetti túrde adaptatsııadan ótýi tıis. Bastapqyda eki úsh saǵatqa qaldyryp ketýge bolady. Bala «meni anam tastap ketti» degen oıda qalmaýy kerek. Áıtpese endi qaıtyp ortaǵa sińise almaıdy. Kózin ala bere anasyn joǵaltyp alardaı únemi boıyn úreı bılep turady.
- Balany kúshpen tártipke shaqyratyn tárbıeshiler men muǵalimder týraly ne aıta alasyz?
- Balaǵa qol turmaq, daýys kóterýge eshkimniń quqyǵy joq. Tipti áke-shesheniń de. Bul adamǵa zorlyq-zombylyq kórsetý, moraldyq zııan keltirý bolyp tabylady. Beısanada psıhologııalyq máseleler qalyptasqannan keıin ony jóndeý qıyn. Onyń saldary qazir bilinbese de, ýaqyt ótken soń aldynan shyǵady. Balaǵa túsindirý kerek. Eger ol aıtqandy istemese, renjigen keıip tanytyp, qatań túrde aıtqanyńyzdyń ózi jetip jatyr.
Jalpy bala tárbıesine úıdegi áke-sheshe de jaýapty. Pedagogtar ata-anamen baılanys jasaı otyryp, áýeli tárbıeni qolǵa alýy kerek. Ekinshiden, qandaı buzyq bala bolmasyn, qandaı da bir dúnıemen onyń qyzyǵýshylyǵyn oıatsa - basylady. Máselen, balańyzdy úı jınaýǵa úıretkeli júrsiz. Balaǵa tapsyrma berip qoıyp, qarap otyrsańyz, ol sizdi tyńdamaıdy. Al eger birge jınasyp, «saǵan kómekteseıin» dese bala alyp ketedi. Eń durysy - kúsh kórsetpeı-aq jigerlendirý.
- Balabaqshadaǵy búgingi kúngi júıege kóńilińiz tola ma?
- Menińshe, ondaǵy balalar sany az bolýy kerek. Bir tárbıeshiniń fızıkalyq kúshi 15-18 balany qadaǵalaýǵa jetedi. Odan kóbine ári ketse 3-4 kún shydar, odan keıin emotsııasyn ustaı almaı qalýy múmkin. Sondaı-aq tárbıeshi óz isin súıgeni durys.
Qazir memleket pedagogıka, mektepke deıingi bilim berý mamandyqtaryna bilim grantyn aıamaı bólýde. Keıbiri mundaı múmkindikti jibergisi kelmegendikten, áıteýir tegin oqýdy bitirip shyǵý úshin barady. Sońynda jumysyna ańsary aýmaıtyn, nıeti buzyq mamandardy daıyndap shyǵaramyz.
Pedagogıkalyq qyzmetke sabyrly, psıhıkalyq deni saý adamdy alý kerek. Adamǵa mundaı anyqtamany tek psıholog mamandar bere alady.
- Sońǵy jańalyqtardan habardar shyǵarsyz. Jantúrshigerlik oqıǵalardyń biri Pavlodar, ekinshisi Qaraǵandy balabaqshasynda boldy. Osyǵan qatysty oıyńyzdy aıtsańyz.
- Balabaqshada, mektepte jumys isteıtinderdiń deni áıelder. Ókinishke qaraı, áıeldi tómen sanattaǵy adam qataryna jatqyzatyn otbasylar bar. Áıel kúıeýinen soqqy jep, enesinen urys estise de úndemeýi kerek. Udaıy qurbandyq rólinde júredi. Júıkeleri tozǵan ondaı áıelder óshin kimnen alady? Árıne, baladan. Bul - durys emes. Biraq ol muny túsinbeı, beısanaly túrde isteıdi. Óz-ózin toqtata almaı, tóziminiń tizginin bosatyp jiberedi.
Qaraǵandydaǵy oqıǵaǵa kelsek, bala úshin eń qorqynyshty, eń jek kóretin is - uıyqtaý. Eger qasynda bolyp, 2-3 mınýt baýyryna basyp, áldılese - uıyqtap qalady. Basqa ne aıtýǵa bolady?
Al pavlodarlyq tárbıeshi-ananyń isinen álginde aıtqan qurbandyqtyń minez-qulqy baıqalady. Onyń otbasynda garmonııa bar dep aıta almaımyn. Jáne sol balabaqshanyń basshylaryna meniń suraǵym bar «nege bala óz anasynyń tobynda bolýy kerek?». Qasynda júrgennen keıin sheshesi balasyna kóp alańdaıdy. Basqa balalardan óz balasyn bir saty joǵary sanaıdy. Tıisinshe, qalǵandarynda «nege meniń anam janymda joq, nege ol anasymen birge?» degen oı týyndaıdy, kompleks paıda bolady.
Taǵy bir másele, tárbıeshiniń ulynda shekten shyǵýshylyq qalyptasqan. Sebebi toqtaý joq, bárine ruqsat...
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
