Psıhologııalyq kitaptarǵa suranys azaıyp, kórkem ádebıetti tańdaıtyndar kóbeıdi — kitaphana dırektory

AQTÓBE. KAZINFORM — Jasóspirimder men jastar kitap oqymaıdy degen qasań oı seıildi. Qazir jastar tek kórkem ádebıetti emes, salalyq kitaptardy oqyp, bıznes bastap jatyr. Olar túrli koýchtan sabaq almaı, bar ilimdi kitaptan izdeý tıimdi ekenin túsindi. Bul týraly Kazinform tilshisine Saǵı Jıenbaev atyndaǵy oblystyq jasóspirimder kitaphanasynyń dırektory Gúlnár Seıtalına aıtyp berdi.

Psıhologııalyq kitaptarǵa suranys azaıyp, kórkem ádebıetti tańdaıtyndar kóbeıdi — kitaphana dırektory
Foto Gúlnár Seıtalınanyń jeke arhıvinen

— Osydan úsh jyl buryn Saǵı Jıenbaev atyndaǵy oblystyq jasóspirimder kitaphanasy jańǵyryp, jańardy. Sodan beri bul jaıly orynǵa, jastar jıi jınalatyn ortaǵa aınaldy. Demek kitaphananyń qasbeti men ishki bezendirýi de kelýshilerge áser ete me?

— Iá, kitaphanaǵa kelýshiler sany úsh jylda úsh ese artty. Buryn 9 myń oqyrman bolsa, qazir sany 30 myńnan asyp otyr. Kitaphana janynan ótip bara jatqan adam «qyzyldy-jasyldy balabaqsha ma, mektep pe» dep suraıdy. Kirgen kezde tanysady, biledi. Qur qyzyqtap ketpeı, oqyrmanymyzdyń qataryna qosylady, kitap oqıdy. Demek kitaphananyń ornalasqan orny, qasbeti de áser etedi. Іshke kirgen soń jaıly ortany unatady. Eń bastysy — kitap qory. Saǵı Jıenbaev atyndaǵy oblystyq jasóspirimder kitaphanasynda 80 myńǵa jýyq kitap bar. Onyń 5 myńy — bestseller. Nobel syılyǵyn alǵan jazýshylardyń tańdamaly shyǵarmalaryn qazaq tilinde oqýǵa bolady. Óz tańdanysyn jasyra almaǵany «shetelskıı» dep aıtyp jatady. Shetelde oqyǵan, shetelde tájirıbe jınaǵan oqyrmandar sol jaqtyń ozyq úlgisin bizden kóre bildi. Bir jaǵynan kitaphana dástúrli jumysyn jalǵastyrady. Zamanaýı orta bolsa da munda tynyshtyq saqtalady.

Psıhologııalyq kitaptarǵa suranys azaıyp, kórkem ádebıetti tańdaıtyndar kóbeıdi – kitaphana dırektory
Foto Gúlnár Seıtalınanyń jeke arhıvinen

— Kitaphana ishinde birneshe baǵyt ta qamtylǵan. Erekshelikteri nede?

— Oqý zaldary túrli taqyrypqa bólindi. Álem ádebıeti zaly retro baǵytta bezendirildi. Qazaq ádebıeti bóliminde ulttyq naqysh basym. Oqýshy oqyrmandarymyz tańerteń keldi, sabaǵyn, kitabyn oqydy. Bir qarasaq sharshap, kózi ilinip ketken. Olardyń da tynyshtyǵyn buzbaımyz. ІT zalda kompıýterdiń júıelik blogi qýatty. Oqyrman kez kelgen ýaqytta kelip, jumys istep, túrli baǵdarlamalardy oryndaı alady. Keı oqyrman kóńili qalap, túrli klýb ashady. Máselen Maǵjan Jumaev 11 jyl AQSh-ta turyp, Aqtóbege keldi. Aǵylshyn tilin erkin sóıleıtin oqyrmanymyz tegin kýrs ashty. Alǵashynda eki adam qatysty, keıin 50-den asyp ketti. Shetel kórgen jigittiń oqý ádistemesi de erekshe. Júzi jyly, eshkimniń kóńilin qaldyrmaıdy, suraq qoısa quptap, demep otyrady. Tuıyq, birtoǵa jastar ashylyp, ózin jańa qyrynan tanı bastady. Maǵjannyń sabaǵyna keıin zeınetkerler de qatysty, olar da aǵylshyn tilin úırendi. Jas jigit JI-di úırenip, qazir óz ortalyǵyn ashty, kásibin dóńgeletip otyr. Shetelde oqýǵa nıetti jastardy daıyndaıdy, bilim alýyna kómektesti. Taǵy bir oqyrmanymyz Almaz Eleýov 3D músinshi jáne osy baǵyttaǵy kitaptarǵa qyzyǵady. Ózi oqydy, bilimin tolyqtyryp, úıirme ashty. 3D formatta oıyn qurastyryp, ózin tanyp, Germanııaǵa oqýǵa ketti. 2024 jyly medıtsınalyq ýnıversıtette oqyp júrgen Almas Sársenǵalıev, Rysdáýlet Muhıtdın «Zeıin» kitap klýbyn ashty. Klýb músheleri bir kitapty tańdap, oqyp, sońynda talqylaıdy. Oqyrmanymyz Namazbek Erjigit kún saıyn kelip júrip, kórinbeı ketti. Ol shetelde bilimin jetildirip kelip, Aqtóbe medıtsınalyq ortalyǵynda jumysqa ornalasqan pýlmonolog dáriger. Jas maman sheberlik saǵatyn ótkizip, tájirıbesin bólispek. Ol shetelde beriletin bilim granttary týraly aıtyp, zamandastaryn baǵytamaq. Ózi oqydy, bilgenin úıretedi. Taǵy bir jas jigit únemi bıznes týraly kitaptardy oqyp, is bastady. Dosy ekeýi páterdi jalǵa alyp, dybys jazý stýdııasynyń jumysyn júrgizedi. Neden bastady? Ózi úrmeli mýzykalyq aspapta oınaıdy. Bıznesti bastaý qoldan keletin túsingende ózi unatatynynan bastady. Ol túrli koých, bıznes trener aqysyna úıretetin bilimdi kitaptap, kitaphanadan tegin tapty.

— Demek «jastar kitap oqymaıdy» degen jalpylama sóz beker. Jastar kitaphanada saǵattap otyrady, bilim alady, óz bilgenimen bólisedi…

 — Iá, bizde osyndaı jastar bar jáne olardyń oıy júırik. Taǵy bir mysal keltireıin. Jyldam oqý mamany Aıym Tańatardyń ádisi qyzyqtyrdy. Ózi ǵana emes, anasy, inisi de keledi. Ózi kórkem ádebıetti, anasy ǵylymı, al inisi bıznes baǵytyn tańdaǵan. Qalaı jyldam oqýǵa bolady? Ol bir sátte eki kitapty qolǵa alady. Aldymen birinshisiniń, keıin ekinshisiniń bir betin oqıdy. Eki kitapty teń paraqtaıdy, birden eki kitapty taýysady. Jylyna 100 kitap oqý jospary bar eken. Sheberlik sabaǵyna qatysyp, ertegiden bastap oqyp kórdim. Mazmunyn túsindim, mıym qabyldady. Zeıin, ynta bolsa báriniń qolynan keledi. Kóbimiz erinip, bárin erteńge qaldyramyz, qazir men búginge basymdyq berýimiz kerek.

Psıhologııalyq kitaptarǵa suranys azaıyp, kórkem ádebıetti tańdaıtyndar kóbeıdi – kitaphana dırektory
Foto Gúlnár Seıtalınanyń jeke arhıvinen

— Bir kezderi psıhologııalyq kitaptarǵa suranys joǵary boldy. Bul úrdis ózgerdi ma?

— Bul suranys sál basyldy. Jastar men jasóspirimder kórkem ádebıetke áýes. Sonymen birge qazaqsha, oryssha jáne aǵylshyn tilinde oqıdy. Kitap almasý sharasyna 97 adam qatysyp, 400-den astam kitapty almastyryp aldy. Onyń da erejesi bar. Kitap jańa, jyrtylyp, syzylmaǵan bolýy tıis. Dinı, zorlyq-zombylyqqa úndeıtin kitaptar qabyldanbaıdy. Bes kitap ákelse, ózgeler usynǵan 5 kitapty alady. Taǵy bir aıta keterligi, kitap oqý — trend. Ásirese Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalaryn jarysa oqýǵa kóshken. Oqyrmandy qyzyqtyrý úshin aqyn, jazýshylardyń ómirbaıanynan da aıtyp beremiz.

— Kitaphanaǵa óz kitaphanasyn tapsyratyn adamdar bar ma?

— Bizde Saǵı Jıenbaevtiń jeke kitaphanasyndaǵy myńǵa jýyq kitap bar. Jubaıy Ýázıpa apa kitaphanasynyń bir bóligin tartý etti. Kitapta Ǵafý Qaıyrbekov, Juban Moldaǵalıevtiń qoltańbalary bar. Sonymen birge oqyrmandar da tom-tomdap ákeledi, ózimiz baryp alyp ketemiz. Biraq bárin birdeı qabyldaı almaımyz. Tek qundy, sırek kezdesetin kitapty qabyldap, qorǵa qosamyz.

Psıhologııalyq kitaptarǵa suranys azaıyp, kórkem ádebıetti tańdaıtyndar kóbeıdi – kitaphana dırektory
Foto Gúlnár Seıtalınanyń jeke arhıvinen

— Kitaphanada jalpy qansha klýb bar?

— Kitaphana balabaqsha, mektep emes, úıirmeler asha berýge bolmaıdy. Kitaphana sheberlik ortalyǵy emes, munda qonaq shaqyryp, tájirıbesin bóliskenimen, únemi jıyn ótkizýge qarsymyz. Kitap izdegender bolsa qashyqtyqqa qaramaı keledi, oqıdy. Tek jasóspirimder, jastar emes, oqyrmandar arasynda bastaýysh synyp balalary da bar. Ata-anasy ákelip, tastap ketedi. Kitaphana erejesin biletin bala 2-3 saǵatyn osynda ótkizip, kitap oqıdy. Keıde oqyrmannyń arasynda da kitaphanashylarǵa kómektesip, baǵyt-baǵdar beretini bar. Mundaıda alǵystan basqa aıtarymyz joq. Jazda jas jeke kásipker tórt balasyn ákelip, demalys kúnderin kitap oqýmen ótkizdi. Kúnine eki saǵatyn arnaıdy. Taǵy bir jas otbasy qyrqynan shyqqan balasyn ákelip, oǵan daýystap kitap oqyp beredi. Tuńǵyshyn osylaı tárbıelep otyr, bul oqyrmannyń qalaýy. Keıde adamdar qonaqtaryn ákelip, ekskýrsııa jasaıdy. Oǵan da shekteý qoıýǵa bolmaıdy. Kitap arqyly tanysyp, tabysqan oqyrmandar da bar.

Psıhologııalyq kitaptarǵa suranys azaıyp, kórkem ádebıetti tańdaıtyndar kóbeıdi – kitaphana dırektory
Foto Gúlnár Seıtalınanyń jeke arhıvinen

— Oqydym, biraq biraz ýaqyttan keıin umyttym. Nege?

— Bir kitapty eki qaıtara oqý kerek. Sonymen qatar kitapty oqyp, talqylasa, este qalady. Qazir adamdar shaǵyn ǵana vıdeolardy kórip, mıdy qajetsiz aqparatqa toltyrdy. Bul durys emes. Adam mıdy jattyqtyryp, kitap oqýy kerek. Kúnine 5-10 mınýt bólse ári ony ádetke aınaldyrsa utylmaıdy. Jasandy ıntellekt jer astynan shyqpaıdy, ony adamnyń mıy tolyqtyrady. Mı jumys isteýi úshin kitap oqı berý kerek. Balany yntalandyrǵan kezde aqysyn tóleý kerek bolsa, tóle! Ol búgin aqysyna oqysa, erteń ózi úshin kitapty qolyna alady.

Eske salaıyq, buǵan deıin jýrnalıst, aýdarmashy, baspager, «Sarasóz» jýrnalynyń negizin qalaýshy ári bas redaktory Gúljaz Qarybek skrollıng dáýirinde kitapqa qyzyǵýshylyqty qalaı oıatý kerek ekenin jaıly aıtqan edi.