Psıhologııa nege suranysqa ıe mamandyqqa aınaldy
ASTANA. KAZINFORM — Elimizde psıholog mamandyǵyna suranys jyldan-jylǵa artyp keledi. Al aldaǵy ýaqytta Biryńǵaı memlekettik tizilim azamattarǵa bilikti mamandy tańdaýǵa kómektespek. Bul týraly BIZDIÑ ORTA podkastynyń kezekti shyǵarylymynda L. N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń psıhologııa kafedrasynyń meńgerýshisi Álııa Mámbetalına aıtty, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń tilshisi.
Onyń aıtýynsha, osydan on jyl buryn psıhologqa júginý kópshilik úshin tosyn jaǵdaı sanalatyn. Búginde kózqaras ózgerdi. Qazaqstandyqtar psıhologııalyq kómekke jıi júgine bastady. Sonyń nátıjesinde mamandyqqa qyzyǵýshylyq artyp keledi. Bul joǵary oqý oryndaryndaǵy kórsetkishterden baıqalady. Qazir Qazaqstanda «Psıhologııa» mamandyǵy boıynsha shamamen 17 myń stýdent bilim alady. Al joǵary oqý oryndary jyl saıyn 4 myńǵa jýyq jańa maman daıarlaıdy.
Psıhologııa mamandyǵyna qyzyǵýshylyq artyp keledi
Álııa Mámbetalınanyń aıtýynsha, bul úrdis talapkerler arasynda anyq baıqalady.
— Óńirlerde psıhologııa mamandyǵyna túsetinder óte kóp. Bıyl iri óńirlik joǵary oqý oryndarynyń birinde bul mamandyqqa ótý baly 70-ke deıin kóterildi. Al eń tómengi shek — 50 ball. Sebebi bir orynǵa 200–300 úmitker boldy, — deıdi spıker.
Sarapshynyń pikirinshe, munyń basty sebebi — qoǵamnyń psıhologııalyq kómekke degen kózqarasynyń ózgerýi. Adamdar mazasyzdyq, emotsııalyq kúızelis, depressııa, otbasylyq daǵdarys pen basqa da psıhologııalyq máseleler týraly ashyq aıta bastady. Sonyń nátıjesinde psıholog mamandyǵyna degen senim artyp, maman kómegine júginý qalypty qubylysqa aınalyp keledi.
Psıhologtar tek keńes berýmen shektelmeıdi
Psıhologııaǵa qyzyǵýshylyqtyń artýy eńbek naryǵyna da áser etti. Álııa Mámbetalınanyń aıtýynsha, búgingi kúni psıhologııa fakýltetiniń túlekteri psıholog kabınetterinde ǵana jumys istemeıdi.
Olar bilim berý jáne densaýlyq saqtaý júıesinde, quqyq qorǵaý organdarynda, Qarýly kúshterde, personaldy basqarý qyzmetterinde, iri kompanııalardyń kadr bólimderinde, bızneste jáne memlekettik sektorda eńbek etedi.
— Kóptegen uıymda bul laýazymdar basqasha atalýy múmkin. Mysaly, personaldy baǵalaý jónindegi maman, adamı resýrstardy damytý menedjeri nemese korporatıvtik kommýnıkatsııalar jónindegi sarapshy. Biraq mundaı qyzmetterdiń tıimdi oryndalýyna dál psıhologııalyq bilim negiz bolady. Ol adamdarmen jumys isteýge, qyzmetkerlerdi baǵalaýǵa, janjaldyń aldyn alýǵa jáne ishki kommýnıkatsııany jolǵa qoıýǵa múmkindik beredi, — deıdi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, qazirgi eńbek naryǵynda adamdarmen tıimdi qarym-qatynas ornata bilý suranysqa ıe quzyretterdiń birine aınalyp otyr.
Dıplom, biliktilik jáne memlekettik tizilim
Mamandyqqa suranystyń artýy salany júıeli retteýdi de talap etedi. Osy maqsatta «Psıhologııalyq qyzmet týraly» jańa zań ázirlendi. Onyń negizgi mindetteriniń biri — mamandarǵa qoıylatyn talaptardy naqtylap, azamattardyń psıhologııalyq kómekke degen senimin arttyrý.
Álııa Mámbetalınanyń aıtýynsha, zań kúshine engennen keıin psıhologtardyń Biryńǵaı memlekettik tizilimi jasaqtalady. Oǵan tıisti joǵary bilimi men kásibı biliktiligin rastaǵan mamandar ǵana engiziledi.
Tizilimde psıhologtyń bilimi, biliktiligin arttyrý kýrstary, kásibı mamandanýy jáne qoldanatyn jumys ádisteri týraly málimet bolady. Sonyń arqasynda azamattar keńes almas buryn mamannyń kásibı deńgeıimen aldyn ala tanysa alady.
Sondaı-aq psıhologtar ózderiniń jeke saıtyna nemese áleýmettik jelidegi paraqshasyna tizilimdegi jeke jazbasynyń siltemesin ornalastyra alady.
Sarapshylardyń aıtýynsha, psıhologııa — dıplom alǵannan keıin aıaqtalatyn mamandyq emes. Psıholog kásibı biliktiligin únemi jetildirip otyrýy qajet. Óıtkeni ǵylym da, qoǵamnyń suranysy da úzdiksiz ózgerip otyrady.
Sonymen birge Biryńǵaı memlekettik tizilim psıhologııalyq qyzmet kórsetý naryǵyn júıelep, dıplomy bar mamandar men arnaıy bilimi joq keńes berýshilerdiń ara-jigin ajyratýǵa múmkindik beredi.
Nátıjesinde jańa zań mamandyqty retteý quraly ǵana emes, ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattardyń kásibı ári qaýipsiz psıhologııalyq kómek alýyna kepil bolatyn mańyzdy tetikke aınalmaq.
Praktıkaǵa basymdyq berilip jatyr
Saladaǵy taǵy bir mańyzdy úrdis — joǵary oqý oryndarynyń tájirıbeli mamandarmen tyǵyz jumys isteýi.
Álııa Mámbetalınanyń sózinshe, búginde oqý protsesine klıenttermen jumys isteıtin tájirıbeli psıhologtar belsendi tartylyp jatyr.
Onyń pikirinshe, bul stýdentterdiń teorııalyq bilimmen qatar qoǵamdaǵy naqty suranysty da oqý barysynda túsinýine múmkindik beredi.
Bolashaqta bul jumysqa Biryńǵaı memlekettik tizilim serpin beredi. Sarapshylardyń pikirinshe, joǵary oqý oryndary tájirıbeli mamandardy oqytý protsesine kóbirek tarta alady. Al jumys berýshiler úshin bilikti psıhologtardy tabý jeńildeıdi.
Ǵylymı kadrlar jetispeıdi
Sonymen qatar salanyń aldynda sheshimin kútetin máseleler de bar. Álııa Mámbetalına óńirlerde ǵylymı dárejesi bar oqytýshylardyń tapshylyǵyn negizgi problemalardyń biri dep sanaıdy.
Onyń aıtýynsha, uzaq ýaqyt boıy doktorantýraǵa bólinetin memlekettik granttar sany jetkiliksiz boldy. Sonyń saldarynan ýnıversıtetterge ǵylymı kadr daıarlaý qıynǵa soqty.
Sarapshy doktorantýra granttarynyń sanyn kóbeıtý týraly sheshimdi qoldaıdy. Onyń pikirinshe, bul joǵary oqý oryndarynyń kadrlyq áleýetin nyǵaıtyp, bolashaq psıhologtardy daıarlaý sapasyn arttyrady.
Suranysy arta beretin mamandyq
Soǵan qaramastan sarapshylar psıholog mamandyǵynyń bolashaǵyna oń baǵa beredi. Podkastta aıtylǵan málimetke sáıkes, búginde túlekterdiń jumysqa ornalasý kórsetkishi 73–76 paıyz.
Álııa Mámbetalınanyń aıtýynsha, EUÝ túlekteriniń basym bóligi mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasady nemese magıstratýra men doktorantýrada, onyń ishinde shetelde bilimin jalǵastyrady.
Sarapshy psıholog mamandyǵyna degen qyzyǵýshylyq aldaǵy ýaqytta da arta túsetinine senimdi. Psıhıkalyq densaýlyqqa kóńil bólýdiń kúsheıýi, korporatıvtik mádenıettiń damýy, áleýmettik baǵdarlamalardyń kóbeıýi jáne «Psıhologııalyq qyzmet týraly» zańnyń qabyldanýy Qazaqstanda kásibı psıhologtar qaýymdastyǵyn qalyptastyrýǵa yqpal etedi.
Eger birneshe jyl buryn psıholog tar baǵyttaǵy maman retinde qabyldansa, búginde ol bilim berý, medıtsına, bıznes, memlekettik basqarý jáne adamı resýrstardy basqarý salalarynda suranysqa ıe sarapshyǵa aınaldy. Sondyqtan psıhologııa qazirgi eńbek naryǵyndaǵy eń perspektıvaly mamandyqtardyń biri sanalady.
Eske salaıyq, elimizde psıhologtardyń Biryńǵaı memlekettik tizilimi 2028 jyldan bastap jumys isteıdi. Tizilimge enbegen mamandar psıhologııalyq kómek kórsete almaıdy jáne ózderin psıholog dep ataýǵa quqyly emes.
