Psıhıkalyq aýytqý qaterli isik pen júrek aýrýlaryn basyp ozdy — The Lancet
ASTANA.KAZINFORM - The Lancet ǵylymı jýrnalynda jarııalanǵan zertteýge sáıkes, psıhıkalyq aýytqý densaýlyq problemalarynyń eń kóp taralǵan túrine aınalyp, júrek-qan tamyry aýrýlaryn, qaterli isik jáne tirek-qımyl apparatynyń aýrýlaryn basyp ozdy.
Densaýlyq saqtaý kórsetkishi men baǵalaý ınstıtýtynyń (AQSh) jáne Kvınslend ýnıversıtetiniń (Aýstralııa) ǵalymdary júrgizgen zertteýge sáıkes, álemde psıhıkalyq aýytqýy bar adamdar sany 1990 jyldan beri eki esege jýyq ósti, al jańa zertteýler álemde shamamen 1,2 mıllıard adam psıhıkalyq aýrýdan zardap shegetinin kórsetedi.
1990 jyly álemde psıhıkalyq aýytqýy bar shamamen 599 mıllıon adam bolǵan.
Otyz úsh jyldan keıin, 2023 jyly, álemdik kórsetkish 1,17 mıllıardqa baǵalandy.
Keıingi 30 jylda psıhıkalyq buzylýlardyń kúrt ósýi olardyń qazir álemdegi barlyq múgedektiktiń 17 paıyzynan astamyn quraıtynyn bildiredi.
Eń kóp taralǵan dıagnozdar
Zerdelengen 12 psıhıkalyq buzylystyń ishinde eń kóp taralǵandary mazasyzdyq jáne aýyr depressııalyq buzylýlar boldy.
Mazasyzdyq buzylystarynyń sany 1990 jyly 182 mıllıonnan 2023 jyly 470 mıllıonǵa deıin ósti, bul halyq sanynyń ósýin eskere otyryp túzetilgende 47%-dan astam ósim.
Aýyr depressııalyq buzylýlar sany 24%-ǵa, 1990 jyly 102 mıllıonnan 2023 jyly 236 mıllıonǵa deıin ósti. Aýrýlardyń jahandyq aýyrtpalyǵyn zertteýge sáıkes, eki aýrý da 204 eldiń 152-sinde kúndelikti ómir súrý jyldarynyń (DALY) joǵalýynyń negizgi 20 sebebiniń qataryna kirdi, bul kórsetkishter COVID-19 pandemııasynan keıin shyńyna jetti.
-Bul ósip kele jatqan úrdister pandemııaǵa baılanysty strestiń uzaqqa sozylǵan áserin de, kedeılik, qaýipsizdiksizdik, zorlyq-zombylyq jáne áleýmettik kelisimniń tómendeýi sııaqty uzaq merzimdi qurylymdyq faktorlardy da kórsetýi múmkin, - dedi baıandama avtory doktor Damıan Santomaýro.
Áıelder men jasóspirimder psıhıkalyq densaýlyq problemalarynan dısproportsıonaldy túrde zardap shegedi.
15 jastan 19 jasqa deıingi áıelder men jastardyń psıhıkalyq densaýlyq problemalaryna shaldyǵý yqtımaldyǵy aıtarlyqtaı joǵary ekeni anyqtaldy.
-Bizdiń zertteýimiz psıhıkalyq densaýlyq problemalarynyń aýyrtpalyǵy 15-19 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasynda shyńyna jetetinin kórsetedi, bul bilim berý, jumyspen qamtý jáne qarym-qatynas traektorııalaryn qalyptastyra alatyn mańyzdy damý kezeńi, - dep atap ótti zertteýdiń birlesken avtory doktor Alıze Ferrar.
Buǵan deıin Qazaqstanda psıhıkalyq, minez-qulyq aýytqýy bar 108 myńnan astam adam tirkeýde turǵanyn habarlaǵan edik.
