Prezıdenttiń tsıfrlyq ekonomıka qurý saıasaty sheteldik BAQ nazarynda
ASTANA. KAZINFORM — Álemdik tehnologııalyq kompanııalardyń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Elimiz Eýropa men Azııa arasyndaǵy jasandy ıntellekt salasynyń mańyzdy ortalyqtarynyń birine aınalýǵa umtylyp otyr. Brıtanııalyq Global Banking & Finance Review halyqaralyq qarjy-saraptamalyq basylymy Qazaqstannyń tsıfrlyq ekonomıkasyn damytý baǵytyndaǵy bastamalaryna nazar aýdaryp, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tehnologııalyq jańǵyrý saıasaty men onyń ekonomıkalyq múmkindikterine sholý jasady.
Basylym Qazaqstannyń jasandy ıntellekt salasyndaǵy múmkindikterin halyqaralyq tehnologııalyq kompanııalarmen yntymaqtastyq, tsıfrlyq ınfraqurylymdy damytý jáne otandyq IT-ındýstrııanyń ósýi turǵysynan qarastyrǵan. Avtorlar eldiń energetıkalyq áleýeti men geografııalyq ornalasýy iri esepteý ortalyqtaryn qurýǵa múmkindik beretinin atap ótedi. Bul baǵyttaǵy bastamalar Qazaqstannyń shıkizat eksportyna táýeldiligin azaıtyp, jańa tehnologııalarǵa negizdelgen ekonomıkany damytýyna jol ashýy múmkin.
Maqalada NVIDIA kompanııasynyń negizin qalaýshy ári bas dırektory Djensen Hýangtyń Astanaǵa alǵashqy saparyna erekshe nazar aýdarylǵan. Ol Qazaqstandy jasandy ıntellekt tehnologııalaryn damytýǵa jáne aýqymdy esepteý qýattaryn ornalastyrýǵa qolaıly elderdiń biri retinde baǵalaǵan. Álemdik tehnologııalyq alpaýyttyń mundaı qyzyǵýshylyǵy Qazaqstannyń halyqaralyq jasandy ıntellekt naryǵyndaǵy múmkindikterin keńeıte túspek.
Tsıfrlandyrýdan ekonomıkany jańǵyrtýǵa
Global Banking & Finance Review Qazaqstannyń sońǵy jyldary tsıfrlandyrý salasynda qol jetkizgen nátıjelerin de keltiredi. Qazir elimizdegi memlekettik qyzmetterdiń 90,3 paıyzy elektrondy túrde qoljetimdi. Halyqtyń 97,5 paıyzy ınternetke qosylǵan. Al IT-qyzmetter eksporty bes jyl ishinde aıtarlyqtaı ósken. Máselen, 2020 jyly bul kórsetkish 33,5 mıllıon dollar bolsa, 2025 jyly 1,142 mıllıard dollarǵa jetken.
Endigi kezekte JI-di ónerkásipke, energetıkaǵa, aýyl sharýashylyǵyna jáne kólik-logıstıka salasyna engizý arqyly ekonomıkanyń ónimdiligin arttyrý máselesi qoıylyp otyr.
Bul baǵyt Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tsıfrlyq ekonomıkany qalyptastyrý jónindegi bastamalarymen sabaqtas. Memleket basshysy 28 qazandaǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda jasandy ıntellekt pen tsıfrlyq tehnologııalardy ekonomıkanyń naqty salalarynda qoldanýǵa basymdyq bergen bolatyn. Jańa tehnologııalar óndiris shyǵyndaryn azaıtyp, kásiporyndardyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Mıllıardtaǵan ınvestıtsııa jáne otandyq tehnologııalar
Budan bólek, sheteldik basylym nazar aýdarǵan iri jobalardyń biri — Ekibastuzda júzege asyrylyp jatqan Data Center Valley. Bul bastama Qazaqstanda aýqymdy esepteý ınfraqurylymyn qalyptastyrýdy kózdeıdi. Jasandy ıntellekt pen tsıfrlyq ınfraqurylymdy damytý salasyndaǵy halyqaralyq kelisimderdiń jalpy quny 10 mıllıard dollarǵa deıin jetýi múmkin. Jobanyń alǵashqy kezeńin 2027 jyldyń úshinshi toqsanynda kommertsııalyq paıdalanýǵa berý josparlanǵan.
Mundaı ortalyqtar jasandy ıntellekt modelderin oqytýǵa, úlken kólemdegi derekterdi óńdeýge jáne halyqaralyq kompanııalarǵa esepteý qyzmetterin usynýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan úshin bul tek sheteldik ınvestıtsııa tartýdyń joly emes, tsıfrlyq qyzmetter eksportyn keńeıtýdiń de jańa baǵyty bolmaq.
Sonymen birge elde sýperkompıýterlik ınfraqurylym damyp, ulttyq tildik modelder ázirlenip jatyr. Basylymnyń nazar aýdarǵan mańyzdy máseleleriniń biri — osy múmkindikterdi qazaqstandyq mamandar men tehnologııalyq kompanııalardyń ıgiligine jaratý. Ol úshin jańa tehnologııalardy meńgergen mamandar, ǵylymı zertteýler jáne halyqaralyq naryqta suranysqa ıe otandyq ónimder qajet.
Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy áleýetin kórsetetin mysaldardyń biri — jasandy ıntellekt kómegimen vıdeo jasaýǵa mamandanǵan Higgsfield startapy. Kompanııa 2026 jyldyń tamyzynda 400 mıllıon dollar ınvestıtsııa tartyp, onyń naryqtyq quny 5,4 mıllıard dollarǵa baǵalanǵan. Mundaı jobalardyń damýy qazaqstandyq tehnologııalyq ekojúıeniń álemdik jasandy ıntellekt naryǵymen baılanysy nyǵaıyp kele jatqanyn kórsetedi.
Jasandy ıntellekt ekonomıkaǵa qandaı paıda ákeledi
Global Banking & Finance Review jarııalanymynda jasandy ıntellektiniń ekonomıkanyń dástúrli salalaryna tıgizetin yqpaly da qarastyrylǵan. Máselen, energetıkada ıntellektýaldy júıeler jabdyqtardyń isten shyǵý qaýpin aldyn ala anyqtap, óndiristegi úzilisterdi azaıtýǵa kómektesedi. Ónerkásipte tehnologııalyq úderisterdi ońtaılandyrýǵa, logıstıkada júk tasymalyn jedeldetýge, al aýyl sharýashylyǵynda sý men basqa da resýrstardy tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Degenmen halyqaralyq ınvestıtsııalar men zamanaýı ınfraqurylymnyń bolýy tehnologııalyq damýdyń jalǵyz sharty emes. Bul baǵytta ınjenerlik mamandar daıarlaý, ǵylymı zertteýlerdi qoldaý jáne otandyq ázirlemelerdi naryqqa shyǵarý mańyzdy. Ásirese Qazaqstanda jasalǵan tehnologııalardyń halyqaralyq básekege tótep berýi men olardyń el ekonomıkasyna naqty paıda ákelýi sheshýshi mánge ıe.
Qazaqstannyń uzaq merzimdi maqsaty — shıkizat pen energııa resýrstaryn eksporttaýmen shektelmeı, qosylǵan quny joǵary tehnologııalyq ónimder shyǵaratyn elge aınalý. Bul jolda halyqaralyq kompanııalarmen yntymaqtastyq pen iri ınvestıtsııalyq jobalar jańa múmkindikter ashyp otyr. Endigi nátıje sol múmkindikterdiń qanshalyqty otandyq óndiristiń damýyna, jańa jumys oryndarynyń ashylýyna jáne tsıfrlyq eksporttyń ulǵaıýyna yqpal etetinine baılanysty.
Aıta keteıik, buǵan deıin el prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev tsıfrlandyrý men jasandy ıntellekt — el bolashaǵynyń negizi ekenin aıtyp ótken edi.
