Prezıdenttiń Astanadaǵy halyqaralyq forýmda sóılegen sóziniń tolyq mátini

Qurmetti forýmǵa qatysýshylar!

Eń aldymen, barshańyzdy alqaly jıynnyń ashylýymen quttyqtaımyn! Qadirli meımandarǵa osy forýmǵa arnaıy kelgenderi úshin alǵys aıtamyn. Sizderdi Astana tórinde kórgenime rızamyn.

Jańa ǵana forým taqyryby boıynsha ózekti oılar men qundy pikirler aıtyldy. Aldaǵy ýaqytta Úkimet bul jumysty mindetti túrde nazarda ustaıdy. Shyn máninde, búgingi jıynnyń mán-mańyzy aıryqsha.

Memleket pen qoǵam tutastyǵyn nyǵaıtý — Qazaqstan úshin aldyńǵy qatardaǵy mindettiń biri. Elimiz turaqty damýy úshin halyq pen bılik arasynda ózara senim jáne kelisim bolýy kerek. Bul — myzǵymas qaǵıda. Biraq mundaı kelisim ózdiginen paıda bolmaıtyny anyq. Qoǵamdyq kelisim, bul — kópqyrly tabandy jumystyń nátıjesi. Sondyqtan men Prezıdent retinde osy óte ózekti máselege basa mán beremin.

Biz «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn júzege asyra bastadyq. Ashyq dıalog júrgizý, azamattardyń muń-muqtajyn eskerip, aryz-shaǵymyna der kezinde jaýap berý eldegi túbegeıli ózgeristerdiń ózegi sanalady. Osy mańyzdy jumysqa bıliktiń ár deńgeıdegi ókilderi, sonyń ishinde mınıstrler, ákimder, depýtattar belsendi túrde qatysýy kerek. Bul — memlekettik qyzmetshilerdiń konstıtýtsııalyq mindeti.

Sońǵy jyldary memleketimiz asa aýqymdy quqyqtyq jáne qoǵamdyq jańǵyrý jolyna tústi. Elimizde jańa saıası mádenıet qalyptasa bastady. Biz órkenıetti el retinde Zań men tártip qaǵıdatyn ulttyq bolmysymyzdyń ajyramas bóligine aınaldyrýymyz kerek. Barsha azamattarǵa, ásirese, jastarǵa zańdy qurmetteý, zańǵa baǵyný qajet ekenin qarapaıym tilmen jan-jaqty túsindirgen jón. Zańdy qadirleý, tártipti qoldaý, bul — ár adamnyń jarqyn ómirine jol ashatyn mańyzdy shart.

Jalpyulttyq referendýmda qabyldanǵan jańa Konstıtýtsııamyzda osy negizgi qaǵıdat týraly anyq jazyldy. Qazaqstannyń Bas qujaty — barsha azamatqa teń múmkindik beretin ádiletti qoǵamnyń myzǵymas tuǵyry. Adam jáne onyń ómiri — elimizdiń Ata zańyna arqaý bolǵan basty qundylyq.

Konstıtýtsııada azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaý, zań ústemdigin qamtamasyz etý, halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý memlekettiń basty mindetteri retinde aıqyndaldy. Túptep kelgende, jańa turpatty el bolý jolyndaǵy árbir reforma, eń aldymen, halyqtyń qalaýymen, jurtshylyqtyń tikeleı qoldaýymen jasalady. Árıne, munyń barlyǵy bir sátte júzege aspaıtyny belgili.

Ózderińizge málim, men 2019 jyly ákimshilik ádilettiń jańa úlgisin qabyldaý qajettigi jóninde aıttym. Bul azamattarymyzdy jáne kásipkerlerdi bılik ókilderiniń zańsyz áreketterinen qorǵaý úshin jasalǵan asa mańyzdy qadam boldy. Al 2021 jyly elimizde Ákimshilik rásimdik-protsestik kodeks kúshine endi.

Memleket pen qoǵam arasyndaǵy baılanysqa tyń serpin bergen «e-Ótinish» onlaın platformasy iske qosyldy, ıaǵnı, azamattardyń ótinishterin meılinshe ashyq ári tıimdi qarap, jedel sheshim qabyldaý tásili qalyptasty. Budan bólek, bul júıe bıýrokratııalyq kedergilerdi azaıtýǵa jáne jurtshylyqtyń oı-pikirin eskerýge mol múmkindik berdi. Osylaısha, halyq pen bılik ókilderiniń qarym-qatynasy múlde jańa sıpatqa ıe boldy. Sońǵy bes jyl ishinde memlekettik organdarǵa shamamen 16 mıllıon ótinishtiń kelip túsýi — sonyń aıqyn kórinisi.

Sondaı-aq elimizdegi sot tájirıbesi úshin de betburys kezeńi bastaldy. Ashyǵyn aıtýymyz kerek, buǵan deıin azamattar úshin memlekettik organdardyń sheshimderine jáne áreketterine shaǵymdaný, ıaǵnı, óz quqyǵyn qorǵaý ońaı bolmaıtyn. Ákimshilik ádilet júıesi iske qosylǵan soń jaǵdaı túbegeıli ózgerdi.

Eń bastysy, kúmán týdyratyn máselelerdiń bári ádiletti túrde adal azamattardyń paıdasyna sheshiletin boldy. Al sottar dáleldeme jınaý jumysyna erekshe mán bere bastady. Bul — memlekettik organdar ózderiniń sheshimderin jáne áreketterin zań júzinde dáleldeýge mindetti degen sóz. Statıstıkaǵa qaraıtyn bolsaq, sońǵy jyldary sot sheshimderiniń jartysynan kóbi azamattar men bıznestiń múddesine saı shyǵarylǵan. Bul da ákimshilik ádilet júıesiniń naqty nátıjesi ekeni sózsiz. Osylaısha, qoǵamymyz «sýdıalar árdaıym bılik ókilderin jaqtaıdy» degen qasań pikirden aryla bastady.

Ákimshilik ister boıynsha sot tájirıbesi memlekettik apparat jumysynyń sapasyn aıqyndaıtyn synaq boldy. Onyń nátıjesi sotqa degen senimniń arta túskenin kórsetti.

Ákimshilik ádilet róli nyǵaıyp keledi.

Keıbir azamattar sottardyń sheshimine narazylyqtaryn bildirip, óz úmitteri aqtalmaǵandaryn alǵa tartady. Bul buǵan deıin de bolǵan, qazir de kezdesedi. Mundaı shaǵymdardyń kóbi ókpe-renishke nemese birjaqty pikirge qurylady. Biraq qandaı jaǵdaı bolsa da mundaı pikirlerdi tekserip, ádil sheshim qabyldaý kerek.

Sondyqtan jańa Konstıtýtsııada ákimshilik sot tóreligin sot isin júrgizýdiń derbes nysany retinde bekitýdiń mańyzy zor. Kún tártibinde sotqa shaǵymdanýdyń qasań modelin sot isin júrgizý táýekelderin strategııalyq basqarýǵa aýystyrý qarastyrylyp otyr. Úkimet qazirdiń ózinde tıisti erejelerdi ázirledi.

Endi ortalyq jáne jergilikti deńgeıde ákimshilik aktiler men rásimderdiń birizdiligin qamtamasyz etý qajet. Buryn kelip túsken shaǵymdar men ótinishterde qaralǵan máseleler qaıtadan sottaǵy daý-damaı nysanasy bolmaýy kerek. Ákimshilik tájirıbeniń júıeliligi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etý qajet. Jarııa quqyqtyq sıpattaǵy daý-damaıdy ákimshilik sot tóreligi deńgeıine berý boıynsha aýqymdy jumys atqarylýda. Byltyr bul qosymsha quqyqtyq-normatıvtik aktilerdiń zańdylyǵyn qaraıtyn isterdi qamtydy. Buǵan deıin mundaı daý-damaıǵa qatysty sheshim azamattyq is júrgizý normalaryna sáıkes qabyldanyp kelgen.

Osynyń bári «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdatynyń naqty is júzindegi kórinisi ekeni kúmánsiz. Elimiz sot júıesi jáne quqyq qorǵaý salasyndaǵy túbegeıli reformalarmen qatar aýqymdy ekonomıkalyq ózgeristerdi júzege asyrýda. Munyń memleketimiz úshin mańyzy aıryqsha.

Іskerlik belsendilikti arttyrý maqsatynda, sonyń ishinde ınvestıtsııalyq daýlardy sheshý úshin qolaıly quqyqtyq ınstıtýtsıonaldyq orta qalyptasýda. Sonyń arqasynda sot sheshimderiniń 80 paıyzyna jýyǵy ınvestorlardyń paıdasyna shyǵarylyp jatyr.

Men otandyq jáne sheteldik ınvestorlarmen kezdesýler kezinde únemi myna máselege aıryqsha nazar aýdaramyn: bılik jáne bıznes ókilderi ózara syndarly baılanys ornatýy kerek, olar ózekti túıtkilderdi ashyq talqylap, sheshý joldaryn birlese otyryp izdeýi qajet.

Bılikte otyrǵan laýazymdy tulǵalarǵa tapsyrmam: ár daýly jaǵdaıda mámilege keletin joldy izdeý kerek, biraq bul jol zańnama júıesine nuqsan keltirmeýi qajet. Basqa sózben aıtqanda, ár kelisimniń zańdyq shekteýi bolýǵa tıis. Atap aıtý kerek, kassatsııalyq sottardy qurý bastamasy dál osyndaı jıynnyń birinde kóterilgen bolatyn.

Investıtsııa tartýdyń taǵy bir mańyzdy faktory bar. Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynda Sot pen Arbıtraj ortalyǵy aǵylshyn quqyǵy qaǵıdattaryna saı jumys isteıdi. Elimizde Úkimet janynan Investıtsııalyq shtab qurylǵan. Atalǵan shtab sońǵy ýaqytta ınvestıtsııalyq jobalarǵa qatysty túıtkildi máselelerdi jedel sheshý arqyly óziniń tıimdiligin kórsetti.

Sonymen qatar Prezıdent Jarlyǵymen Bas Prokýratýrada Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti quryldy. Biz iskerlik jáne ınvestıtsııalyq ahýaldy jaqsartýǵa barynsha múddeli memleket retinde osy saladaǵy jumysty aıryqsha nazarda ustaımyz. Qazir Qazaqstan shetel ınvestıtsııasyn tartý kórsetkishi boıynsha bizdiń aımaqta kósh bastap tur.

Biraq bosańsýǵa bolmaıdy. Tabandy jumys istep, budan da bıik belesterge umtylýymyz kerek. Buǵan elimizdiń áleýeti tolyq jetedi. Atap aıtqanda, jańa Konstıtýtsııaǵa memleketimizdiń ınvestıtsııalyq qýatyn kúsheıtýge arnalǵan naqty normalar qosyldy. Sonyń ishinde qarjy salasyna jáne «qarqyndy damıtyn qalalarǵa» arnaýly quqyqtyq rejım engizý týraly sheshim qabyldandy.

Barshańyzǵa málim, men jaqynda «Alataý qalasynyń arnaýly quqyqtyq rejımi týraly» konstıtýtsııalyq zańǵa qol qoıdym. Bul mańyzdy qujatta «aqyldy qalaǵa» tán derbes ekojúıe qalyptastyrýdyń quqyqtyq negizi bekitildi.

Arnaıy quqyqtyq rejım memlekettik basqarý múmkindikterin keńeıtýdi, sonyń ishinde sot júıesiniń erekshe jumys isteýin qamtamasyz etedi. Aldyńǵy qatarly retteý quraldary úzdik álemdik tájirıbeni engizýge, ozyq ınnovatsııalyq sheshimderdi synaqtan ótkizýge jáne osy biregeı jobany júzege asyrý úshin barlyq qajetti jaǵdaıdy jasaýǵa múmkindik beredi. Bizdiń basty maqsatymyz — Alataý qalasyn bolashaqtyń tsıfrlyq aglomeratsııasyna, jańa tehnologııalardy tartý ortalyǵyna aınaldyrý. Memleket bıznes ókilderimen ashyq, ózara tıimdi yntymaqtastyqqa daıyn.

Biz Zań men tártipke baǵynatyn, barshaǵa birdeı múmkindik beretin Ádiletti Qazaqstandy qurý úshin aýqymdy jumys atqaryp jatyrmyz. Sondyqtan sot júıesiniń táýelsizdigin qamtamasyz etýge basa mán berip otyrmyz.

Birinshi shildede elimizdiń jańa Konstıtýtsııasy kúshine enedi. Osylaısha, Qazaqstan óz damýynyń sheshýshi kezeńine qadam basady. Men búgin bes konstıtýtsııalyq zańǵa qol qoıdym. Bul — jańa Konstıtýtsııaǵa sáıkes memlekettik basqarý júıesi «Kúshti Prezıdent — yqpaldy Quryltaı — esep beretin Úkimet» tujyrymdamasy negizinde túbegeıli jańǵyrady degen sóz. Osy quqyqtyq reformalar elimizde jasalyp jatqan áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerge de tyń serpin bermek.

Sóz sońynda Ákimshilik rásimdik-protsestik kodeksti ázirleýge jáne onyń normalaryn júzege asyrýǵa atsalysqan barsha azamatqa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Búgingi basqosýda ákimshilik ádilet ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa qatysty mańyzdy oılar men utymdy usynystar aıtylady dep senemin.

Sondaı-aq men búgin Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna jáne elimizdiń zańnamasyn jetildirýge eleýli úles qosqan bir top azamatqa memlekettik nagrada berý týraly sheshim qabyldadym. Barshańyzǵa qutty bolsyn deımin.