Prezıdenttiń minezi qalaı shynyqty

Mұnda Memleket basshysynyң dostary da seriktesteri de kөp. Osy aımaққa kelgen әr saparynda Nұrsұltan Nazarbaev  «Қaraғandy oblysy men үshin týғan jerimmen birdeı», -  dep atap өtedi. Қaraғandylyқtar mұny maқtan tұtady jәne bұl olarғa prezıdent alғa қoıғan aýқymdy sharalardy atқarý baғytynda erekshe jaýapkershilik jүgin jүkteıdi.

 1958 jyldyң  jazynda Magnıtkaғa alғashқy shaқyrý boldy. Bұғan kөptegen қazaқ balalary, әsirese, shalғaıdaғy aýyldardyң jastary үn қosty. Kүni keshegi mektep tүlekteri metallýrgııa mamandyғyn ıgerýge bel býdy. Sol kezde Қaraғandy metallýrgııa kombınatynyң  құrylysy jүrip jatқan Temirtaýғa komsomoldyқ joldamamen kelgen jalyndy jastardyң biri - Nұrsұltan Nazarbaev bolatyn.

Alғashқyda ol betonshy boldy, keıinnen domna peshine  aýysty. Domna kөrikshisiniң jұmysy өte aýyr   jәne 1000 gradýstan asatyn temperatýra maңynda  қalypty normadan tys jaғdaıda eңbek etýge kez kelgen adamnyң shydaı almaıtyny da anyқ. Sodan da bolar bұl - құrmetti mamandyқ.   

Bәriniң қalaı bastalғany týraly Қazaқstan Magnıtkasynyң ardageri, KSRO құrmetti metallýrgy, «Құrmet belgisi» jәne «Parasat»  ordenderiniң ıegeri  Vladımır Fedorovıch Kolbasa үnemi aıtyp otyrady. Onyң «ystyқ eңbek өtili» - 46 jyl.  Zeınetke shyққan soң da domna peshinde 18 jyl eңbek etti. Osyndaı rekordtyқ kөrsetkishke ıe bola tұra, ardager birinshi oryndy  Nұrsұltan Nazarbaevқa beredi. «Prezıdent bolý - kүnde marten peshiniң aldyna tұrғanmen birdeı, - deıdi құrmetti metallýrg. - Sondyқtan da Nұrsұltan Nazarbaevtyң  memlekettik қyzmettegi әr kүnin «ystyқ eңbek өtiline» jatқyzýғa bolady».

V. Kolbasa men N. Nazarbaev Magnıtkaғa bir ýaқytta keldi.VTÝZ -da  da birge oқydy. Pııaz қosylyp қýyrylғan jұmyrtқamen biz dıplom alғanymyzdy atap өtken edik, dep eske alady sol kүnderdi Vladımır Fedorovıch.

Nұrsұltan Nazarbaev Temirtaýғa 18 jastaғy balaң jigit kezinde keldi. Eriktiler arasynan iriktep alynғan 300 bala  metallýrg mamandyғyna oқýғa jiberildi. Ýkraınaғa attanғan 100 balanyң ishinde Nұrsұltan da bar edi. Dneprodzerjınskidegi №8-shi tehnıkalyқ ýchelışede ol metallýrgııa mamandyғynyң қyry men syryna үırendi.  Bolashaқ prezıdenttiң kөshbasshylyқ қabileti sol kezdiң өzinde baıқalatyn. 

Қazaқstandyқtardy Dneprodzerjınskide  құrmetpen қarsy alady. 2007 jylғy қazanda қaraғandylyқ delegatsııa  Ýkraınada bolғan kezinde қaraғandylyқtar Қazaқstannyң Tұңғysh Prezıdentin Dneprodzerjınski joғary kәsibı ýchılışede қalaı құrmetteıtininiң kýәsi boldy.

Mұny ғımaratқa jaқyndaғanda sezine bastaısyң. Ýchılışeniң aldyna  memorıaldyқ  taқta ornatylғan. Al ғımarattyң ishindegi әr қabatta  Nұrsұltan Nazarbaevtyң  ýchılışede bolғan sәtterin beıneleıtin fotosýretter ilingen. «Osynda oқyғan jyldarym týraly estelikti өmir boıy esimde saқtap kelemin.  Men қazirgi mәrtebeme osy oқý ornynda  jүrgende қalyptasa bastaғandaımyn», -  degen jazba қaldyrdy Nұrsұltan Әbishұly Pikir kitabyna. Al ýchılışeniң  mұrajaıynda oғan arnalyp jasalғan fotosýretter men құjattar stendisi bar.

Қaraғandylyқtar bolashaқ prezıdent  dәris alғan synypta bolyp, ol otyrғan ekinshi partany da kөrdi. Nұrsұltan Nazarbaev ekinshi kenshiler tobyna irikteldi. «Bұl balalarғa өte aýyr boldy, өıtkeni olar oқýdan keıin domna tsehynda eңbek etti.  Oқytýshylar Nұrsұltandy kөpshilik arasynan birden aıyrdy. Өıtkeni ol үzdik oқydy, bәrin birden ұғyna қoıatyn. Onyң үstine sporttaғy jetistigin de kөrsete bildi, ol erkin kүrespen aınalysatyn», - dedi ekskýrsııa kezinde №8-shi TÝ dırektory Vadım Netles.

Өz oқýshysyn onyң bұrynғy tәlimgeri Nadejda Bykovskaıa da jylylyқpen esine alady: «Jarty ғasyr ýaқyt өtse de, men bұl topty ұmytқan joқpyn. Nұrsұltan ekinshi partada otyratyn (osy orynғa memorıaldyқ belgi ornatylғan - avt.). Sabaқty erekshe yntamen tyңdaıtyn, al sұraı қalsaң sөzbe sөz aıtyp beretin».  Osyndaıda eske tүsedi, өndiristik oқý sheberi Dmıtrıı Pogorelov dıplom toltyrý kezinde Nұrsұltan Nazarbavtyң құjatyn  әdemi etip jazýdy sұrady, ol kem degende Mınıstrler Keңesiniң tөraғasy bolady degen edi. Sheberdiң kөripkeldigi aına-қatesiz keldi.

Ýchılışeni bitirgennen keıin Nұrsұltan Nazarbaev Karmetkombınattyң domna peshinde toғyz jyl eңbek etti. Sodan keıin onyң eңbek jolynda saıası өsýi bastaldy. Alғashynda ol kombınattyң partkomyna jetekshilik etti, sodan keıin Temirtaý қalalyқ partııa komıtetiniң ekinshi hatshylyғyna  saılandy, ýaқyt өte kele ol Қaraғandy  oblystyқ partııa komıtetiniң ekinshi hatshysy boldy.

Қaraғandy ındýstrııalyқ ýnıversıtetinde (bұrynғy JTOO) «Metallýrgııa» mamandyғy boıynsha 13-shi nөmirli emtıhan tapsyrý қaғazy saқtalғan.  Osy құjat topta үshtik baғasyz oқyғan birden-bir oқýshy Nұrsұltan Nazarbaev ekendigin dәleldeıdi. Ol dıplomdy «үzdik» қorғady.  «Alғashynda ol Қaraғandy polıtehnıkalyқ ınstıtýtyna tүsti. Onda eki kýrs oқyғannan keıin metallýrgııa mamandyғynyң jabylýyna baılanysty, ol  Karmetkombınat janyndaғy joғary tehnıkalyқ oқý ornyna aýysty», - deıdi Қaraғandy ındýstrııalyқ ýnıversıtetiniң prorektory Oksana Gýmenchýk.  

Nazarbaevtyң kýrstasy Қýanysh Omashev bylaı dep paıymdaıdy: «Men de, basқalar da Nұrsұltandy prezıdent bolady dep oılaғan joқ edik, biraқ  biz onyң ұly adam bolatynyn bildik. Eger ol prezıdent bolmaғanda onda akademık bolýshy edi».

Өtken jyly alғashқy қazaқstandyқ shaқyrýdyң 50 jyldyғyna arnap, «Magnıtka meniң jүregimde» atty kitap shyқty. Onda alғashқy jol salғandardyң estelikteri jazylғan.

Amangeldi Әbdirahmanov, KSRO Құrmetti metallýrgy, KSRO Memlekettik syılyғynyң laýreaty, balқytýshy өtili - 37 jyl:

-Sol jyldary gazetter Sokolov-Sarybaı TKK, Temirtaýdaғy Қazaқstan Magnıtkasy, Jezқazғan jәne Balқash mys kombınattary týraly jarysa jazatyn. Bizder, aýyl jastary osyndaı aýyr өndiris oryndarynda jұmys isteýdi arman etetinbiz.  Ұly құrylystar men olardyң keleshegi magnıtteı tartýshy edi. Ýkraınada oқýғa komsomoldyқ shaқyrý týraly habarlandyrýdy kөrgende men baramyn dep sheshtim! Қazaқstannyң bolashaқ Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevpen jolyққanym үshin taғdyryma rızamyn. Biz jataқhananyң bir bөlmesinde birge tұrdyқ, domnalyқ peshshi mamandyғyn қatar ıgerdik, sodan keıin Қazaқstan Magnıtkasynda shoıyn құıýshy bolyp eңbek jolymyzdy da birge bastadyқ.

 Estan Jүnisұly, metallýrg jұmysynan keıin ұstazdyқ қyzmetke aýysty:

-Kөptegen aýyl jastary sekildi men de mektepten keıin JOO-ғa tүse almadym, zaýytta syққysh-apparatta jұmys istedim. Bir kүni қorғasyn zaýytynyң janynan өtip bara jatyp, metallýrgııalyқ mamandyққa oқytýғa jastardy  irikteý týraly habarlandyrýғa kөzim tүsti. Өte қyzyқ! - dep oıladym da, құjattarymdy tapsyramyn dep sheshtim. Құıý kranynyң mashınısi mamandyғyn taңdadym. Biz Nұrsұltan Nazarbaev ekeýmiz birge oқydyқ. Bizdiң aramyzda ol қoғamdyқ paıdaly isterimen erekshelenetin. Bir ғana mysal. 1959 jyly Ýkraınaғa, onyң ishinde Dneprodzerjınskige қazaқ әnshisi Bıbigүl Tөlegenova keldi.  Nұrsұltan naғyz patrıot retinde belsendilik tanytty: gazetke jarnama ұıymdastyrdy, jerlesterdi maңyna jınap, қala boıynsha afısha ilýdi tapsyrdy, aldyn ala bıletter alýdy ұsyndy. Kontsert өte tamasha өtti, zal lyқ toly boldy. Barlyқ jerlesteri atynan Nұrsұltan әnshige үlken gүl shoқtaryn tabys etti. Mұnyң barlyғy da onyң ұıymdastyrýshylyқ қabileti týraly habardar etse kerek.

 Қabıdolla Sәrkenov, professor, «Құrmet belgisi», «Құrmet», «Parasat» ordenderiniң ıegeri, ҚR Memlekettik syılyғynyң laýreaty, domnada jұmys istegen, ınjener-metallýrg:

-Ýkraınaғa sapar barysyndaғy eң este қalғan sәt - týғan jerim,  Oral oblysy tұsynan өtip bara jatқanda boldy. Ata-anama әdeıi habarlamadym, өıtkeni poıyzdan tүsirip alady dep қaýiptendim. Arada bir jyl өtkende aýylғa №8 TÝ stýdenti atanyp, bolashaқ domna kөrikshisi retinde elge keldim. Ýkraındyқ sheber-tәlimgerler jaқsy oқýғa tyrysatyndyқtary үshin қazaқ jigitterin құrmetteıtin, olardy basқalarғa үlgi etip kөrsetetin. Aramyzdaғy kөptegen jigitter keıin joғary bilim aldy, aramyzdan alty ғylym doktory, bir ғylym kandıdaty shyқty.  Eң bastysy, Dneprodzerjınskidegi oқý jәne odan keıingi Temirtaýdaғy jұmys bizdiң Memleket basshysynyң, ҚR Tұңғysh Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң adamgershiligi men kәsibı biliktiligin қalyptastyrdy.  Nұrsұltan Әbishұlynyң meniң taғdyryma yқpalyn baғalamaý mүmkin emes. Dneprodzerjınskide bir bөlmede jattyқ,  bir partada қatar otyrdyқ. Sodan keıin Қazaқstan Magnıtkasynda birge jұmys jasadyқ, jұmys babynda birge joғaryladyқ, domna peshterin iske қostyқ. Jұmys isteı jүrip JOO-da oқydyқ, Қaraғandy metallýrgııa kombınatynyң domna tsehynda sheber bolyp jұmys istedik. Sodan keıin әrkim өz jolyn taңdady, biraқ biz қashanda birgemiz.

Barlyқ ýaқytta da alyp metallýrgııa өndiristiң tiregi ispettes. Nұrsұltan Nazarbaev Prezıdent bolғannan keıin de  өzi үshin  týғandaı bolyp ketken kәsiporyn taғdyryn nazardan tys қaldyrmady. Әrıne, өnerkәsip үshin қıyn kezeңder  oryn alғanda, kombınat tolyқ toқtaýdyң aldynda tұrғan kezde Prezıdent bұғan beı-jaı қaraı almady.  Temirtaýғa sapary barysynda adamdardyң dalada tamaқ әzirlep jatқandaryn kөrip, mұnyң janyna қatty batyp jүrgenin ol jasyrmaı aıtýshy edi.  1995 jyly Prezıdent kombınatқa ınvestor tabýғa kөmektesti - ol , «LNM» toby, (қazirgi «ArselorMıttal»).

 «Temirtaý men үshin - altyn besik, - dep mәlimdeıdi Nұrsұltan Nazarbaevtyң өzi. - Magnıtka tarıhy, Temirtaý tarıhy, onyң adamdarynyң taғdyry  meniң taғdyrymnyң ajyramas bir bөligi. Eger, meniң өmirimde Magnıtka jәne Temirtaý bolmaғanda men eshқashanda prezıdent  bolmaýshy edim...  Kөp ýaқyt өtti, degenmen men  Қazaқstan Magnıtkasynda  jұmys isteý үshin Ýkraınada metallýrgııa mamandyғyn  jerles jastar tobymen birlese  ıgergen jyldarymdy  әli kүnge jadymnan shyғarғan emespin. Bұl, tek bizdiң jastyқ shaғymyz bolғandyқtan emes, bizdiң Dneprdegi demalys kүnderimiz, Dneprodzerjınsk metallýrgııa kombınatynyң tsehtaryndaғy eңbek kүnderimiz, domna tsehy, metaldy alғashқy balқytý, bizdiң alғashқy қobaljýymyz, alғashқy ұstazdarymyz - bәri de bizdiң esimizde. Bizdiң қaıratymyzdy kimderdiң shynyқtyrғany jәne bizdi metallýrg etip shyғarғan adamdar jadymyzda».