Prezıdenttiń qazaq tilin jetik bilýi - memlekettik qyzmetkerler úshin úlken ónege - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

Keshe elordadaǵy «Qazaqstan» Ortalyq kontsert zalynda halqymyzdyń tuńǵysh ulttyq antologııasy «Qazaqtyń dástúrli 1000 áni» jobasynyń tusaýy kesildi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń osy qundy eńbekke jazǵan kirispe sózi el gazeti «Egemen Qazaqstannyń» senbilik nómirinde jaryq kórdi. «Jobada Arqa, Jetisý, Mańǵystaý, Syr óńiri, Batys Qazaqstannyń dástúrli án mektepterimen qatar, Qytaı men Mońǵolııada turatyn qandastarymyzdyń shyǵarmashylyǵynyń kórinis tapqany antologııada halqymyzdyń dástúrli án óneriniń meılinshe mol qamtylǵanynyń belgisi dep bilemin. Osy turǵydan kelgende, qazaqtyń ǵuryptyq óleń-jyrlarynan bastap, áıgili halyq kompozıtorlary shyǵarmalaryn tutas qamtyǵan «Qazaqtyń dástúrli 1000 áni» biregeı jobasy ulttyq mýzyka mádenıeti tarıhyndaǵy aıtýly oqıǵa dep baǵalaımyn. Jınaqqa engen halyq ánderin K.Baıseıitova, J.Elebekov, Ǵ.Qurmanǵalıev, Q.Jandarbekov, E.Ómirzaqov, M.Erjanov, E.Serkebaev, R.Baǵlanova, B.Tólegenova sııaqty sańlaq ánshilerimizden bastap, J.Kármenov, Q.Baıbosynov, B.Tileýhan, R.Stamǵazıev jáne A.Qosanova sııaqty keıingi býyn topjarǵandarynyń naqyshyna keltire oryndaýy - jobanyń qunyn da, mańyzyn da arttyra túsetini anyq», delingen memleket basshysynyń kirispe sózinde.

Osy basylymnyń jazýynsha, keshe QR Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Reseı Federatsııasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Mıhaıl Bocharnıkovty qabyldady. Kezdesý barysynda ekijaqty qatynastardy, onyń ishinde parlamentaralyq ózara is-qımyldy odan ári nyǵaıtý máseleleri talqylandy. M.Bocharnıkov Reseı Federatsııasy Federaldy Jınalysy Federatsııa Keńesiniń Tóraǵasy S.Mıronovtyń Qazaqstanǵa aldaǵy resmı sapary týraly tóraǵany habardar etti. Dıplomattyń aıtýynsha, bıylǵy jeltoqsannyń 8-9-y kúnderi bolatyn sapar barysynda Senat pen Federatsııa Keńesi arasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi toptyń tórtinshi otyrysyn ótkizý josparlanyp otyr.

***

«Aıqyn» gazetiniń dástúrli «Aq sóıle!» aıdarynyń senbilik qonaǵy - ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń fılologııa fakýltetiniń dekany, professor Qanseıit Ábdezulymen aradaǵy suhbat «Prezıdenttiń qazaq tilin jetik bilýi - memlekettik qyzmetkerler úshin úlken ónege» degen taqyryppen berilgen. Basylym tilshisiniń barlyq saýaldaryna tushymdy jaýap bergen ol «Memlekettik qyzmetkerlerdiń memlekettik tildi bilmeýi namysqa tıetin jaǵdaı. Jalpy tildik orta bar. Alaıda ony damytýǵa dáneker bolatyn, bılik baspaldaǵyna shyǵaratyn sheneýnikter tarapynan qoldaý tappaýy tildi tunshyqtyryp otyr. Aıtalyq, sońǵy jyldary keıbir tanymal bıik laýazymdy memlekettik qyzmetkerler teledıdardan taza, qunarly qazaq tilinde sóılep, ózderi iske asyryp otyrǵan is-sharalaryn tógilte baıandap, tereń maǵynaly habarlarǵa qatysqanyna kýá boldym. Osyndaı azamattar qazaq tiliniń qanshalyqty áldi, áleýetti ekendigin áldeqashan dáleldep berdi. Endi ózgeler solarǵa uqsaýǵa, talpynýy tıis. Árbir ultjandy azamat bılikte qyzmetimen emes, týǵan tiline, eliniń ulttyq qundylyqtaryn nasıhattaýǵa qanshalyqty úles qosatyndyǵymen, osy maqsat jolyndaǵy jetistigimen qalary daýsyz. Sondyqtan kreslodan buryn ana tiliniń abyroıyn asqaqtatý qazaq jastary úshin mindet bolýy tıis», depti.

«Elde «100 aýrýhana, 100 mektep» salý jaıly bıik maqsattar qoıǵan mınıstrlerdiń bolashaǵy beımálim. Burynǵy Bilim mınıstri, keıbir derekter boıynsha, jańa qyzmet kútse, eldiń bas dárigeriniń densaýlyǵy túzelgen jaǵdaıda sot aldynda jaýap berýi múmkin. Qazaqstannyń áleýmettik salasyndaǵy eń bir sheshýshi qyzmet atqarǵan sheneýnikteriniń qazirgi ómiri - shym-shytyryq», dep jazady «Aıqyn» gazeti senbilik nómirinde jaryq kórgen «Eldi eleńdetken «mınıstrler hıkaıasy» Dosqalıev pen Túımebaevty ne kútip tur?» degen maqalasynda. Basylymnyń atap ótýinshe, Internet basylymdarda Dosqalıevtiń ústinen qylmystyq is qozǵalǵanyn Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaevtyń otstavkasymen baılanystyrýshylar tabylǵan. Máseleniń mán-jaıyn gazettiń senbilik sanynan egjeı-tegjeıli bile alasyzdar.

***

«Alash aınasy» gazetiniń senbilik sanyndaǵy «Áke-sheshesiniń azamattyǵy joqtyǵyna bala kináli me?» degen maqalaǵa basylym redaktsııasyna 5-shi synypqa deıin Alataý aýdanyna qarasty №41 mektepte bilim alyp, al qyrkúıek aıynyń ortasynan bastap oqýdan shettetilgen Azamat Saparovtyń anasynyń aıtqandary boıynsha gazet tilshisi júrgizgen zertteýmen tanys bola alasyzdar. «Ótken oqý jylynyń sońynda Almaty qalasynyń mektepterinde 486 sheteldik oqýshynyń zańsyz bilim alǵanyn áshkerelegen prokýratýra mıgranttardyń balalaryn tıisti qujatsyz oqytqan mektep dırektorlaryn jaýapqa tartýdy Almaty qalalyq bilim basqarmasynan talap etken edi. Al bıylǵy oqý jylynyń qyrkúıek aıynyń 15-inen beri Almaty qalasynyń mektepterindegi ata-analarynyń azamattyǵy joq balalar mektepterden shyǵaryla bastady», dep jazady basylym.

Osy basylymnyń naryq betinde «Atameken» odaǵy «ekonomıkalyq qylmystyń 27,3 paıyzyn krımınalsyzdandyramyz deıdi» degen taqyryppen maqala basyldy. «Alash aınasy» gazetiniń jazýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasynan keıin óz moınyna júk artyp, joba ázirlemekke kirisken «Atameken odaǵy» ulttyq ekonomıkalyq palatasy ekonomıkalyq qylmystardy krımınalsyzdandyrýdyń bir parasyn túgendep shyqqan. «Qazaqstan sottalǵandar sany jaǵynan birshama jyldar boıy dúnıejúzi elderi arasynda aldyńǵy úshtikti eshkimge bermeı keldi. Tek 2009 jyly ǵana «raqymshylyǵymyz» kórinip, 17-shi orynǵa tómendedik. Al áli jazasyn óteýshilerdi ustap turýǵa ketetin qarjy da ushan-teńiz eken. Máselen, sottalýshylardy azaıttyq degen 2009 jyldyń ózinde 21,5 mlrd teńge jumsadyq. Bunymen qoımaı, Qazaqstanda shyǵarylatyn úkimderdiń 70 paıyzy bas bostandyǵynan aıyrýǵa qatysty bolady eken. Qalǵan 30 paıyzy ǵana basqa jaza túrlerin qamtıdy. Árige barmaı-aq osy tsıfrlardyń ózi «taýyq urlaǵany úshin» sottaýdy doǵarý kerektigin bildirse kerek. Onyń ornyna taýyq urlaǵan adamǵa «ústine bir qoraz qosyp, ıesine qaıtarasyn» dep úkim kessek utamyz. Ekonomıkalyq qylmysty krımınalsyzdandyrýdy qarapaıym tilmen aıtsaq - osy», dep jazady basylym.

«Adam taǵdyryn oıynshyqqa aınaldyrý bul kúnde tipti ońaıǵa aınalǵandaı. Buǵan QR Densaýlyq saqtaý mınıstri, joǵary bilikti hırýrg Jaqsylyq Dosqalıevtiń aınalasynda bolyp jatqan túsiniksiz jaǵdaı dálel. Shynyn aıtsaq, kimge senerimizdi bilmeı qaldyq. Sybaılas jemqorlyqpen kúresti qolyna qarýy etip ustaǵan qaharly Qarjy polıtsııasyna ma, álde adam janynyń arashashysy - aq halatty abzal jandar - dárigerlerge me?», dep jazady «Alash aınasy» gazeti. Maqalada kóterilgen másele jaıynda tereńirek oqyp bilgińiz kelse, basylymnyń senbilik sanyndaǵy «Dosqalıevtiń dıagnozy nege ózgere beredi?» degen maqalany jiberip almańyz.

***

«Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń jazýynsha, Prıdnestrove boıynsha Kıshınev-Odessa baǵytyndaǵy temirjol jolaýshylar tasymalynyń qaıta iske qosylýyna oraı EQYU is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev málimdeme jasady. Q.Saýdabaev málimdemesinde «2010 jyldyń 1 qazanynan bastap Prıdnestrove boıynsha Kıshınev-Odessa temirjol baǵytynda jolaýshylar tasymalynyń qaıta iske qosylǵanyna rızashylyǵymdy bildiremin. Atalǵan másele boıynsha kelisimge qol jetkizýde Eýropalyq Odaqtyń qoldaýy mańyzdy rolge ıe boldy. Halyqaralyq dánekerlerdiń qosqan úlesiniń arqasynda, prıdnestrovelik retteý jóninde «5+2» formatyndaǵy qatysýshylardyń ózara jemisti áreketteri Dnestrdiń eki jaǵalaýyndaǵy halyqtyń turmystyq, is júzindegi máselelerin qaqtyǵysqan taraptar arasynda dıalog ornatý arqyly sheshýge múmkindik berdi», delingen.