Prezıdent týraly kontentten jahandyq medıaǵa deıin: Raýshan Qajybaeva TRK-nyń 30 jyldyq belesi jaıynda
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan Prezıdenti Teleradıokesheniniń qurylǵanyna 30 jyl tolady. Osy oraıda Tengrinews.kz-ke suhbat bergen TRK bas dırektory Raýshan Qajybaeva medıaresýrstardyń qalaı ózgerip jatqany jaıynda sóz qozǵap, otandyq kontent týraly pikirin bildirdi jáne jasandy ıntellektiniń yqpalyna qatysty oıymen bólisti.
— Otandyq medıa úshin 30 jyl ájeptáýir ýaqyt. Osy otyz jyl ishinde medıaresýrs qalaı ózgerdi?
— Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Teleradıokesheni Úkimet qaýlysymen 1996 jylǵy 29 jeltoqsanda, Jańa jyl qarsańynda quryldy.
Teleradıokeshen jumysynyń alǵashqy jyldarynda negizinen hattamalyq túsirilimdermen, memlekettik jáne kommertsııalyq telearnalarǵa beınematerıaldar daıyndaýmen aınalysty. Sol kezeń tilimen aıtar bolsaq, muraǵat «sórelerin» qalyptastyrdy. Ol ýaqytta óndiris protsesi analogtyq formatta júrip, al túsirilgen materıaldar kassetalarda saqtalatyn. Búginde muraǵatty tsıfrlandyrý jumysy aıaqtalýǵa jaqyndap qaldyq. Endi kassetalar qoıylǵan sórelerdiń ornyn serverler, al qaǵaz kartotekalardy materıaldardyń sıpattamasy men olardy ońaı izdeýge múmkindik beretin metaderekter basty.
1990 jyldardyń sońyna qaraı TRK óziniń alǵashqy derekti fılmderi men beınerolıkterin túsirip, olar otandyq telearnalarynyń efırinen kórsetile bastady. TRK qyzmetindegi osynaý jańa baǵyt Qazaqstan Úkimetiniń 1999 jylǵy 17 tamyzdaǵy jeke qaýlysymen bekitildi. Sol jyly TRK memlekettik mekemeden jabyq kommertsııalyq emes aktsıonerlik qoǵam bolyp qaıta quryldy.
— TRK 30 jyl ishinde mártebesin birneshe ret ózgertti. Bul basqarýdyń minsiz modelin izdeý boldy ma?
— Menińshe, bul eń aldymen eldegi zańnamanyń ózgerýine baılanysty boldy. TRK memlekettik mekeme, jabyq kommertsııalyq emes aktsıonerlik qoǵam jáne jaı ǵana kommertsııalyq emes aktsıonerlik qoǵam mártebesinde jumys istep úlgerdi. 2019 jyldan bastap Prezıdent tapsyrmasymen TRK-ny damytý jumystary júrgizilip keledi. Bul rette Teleradıokeshen quramyna kiretin Prezıdent Іs basqarmasy júıeli qoldaý kórsetip otyr.
— Teleradıokeshendi Prezıdenttiń medıaresýrsy dep ataıdy. Osynaý anyqtamaǵa qandaı mán-maǵyna beresiz? Ol óndiris aýqymyn kórsete me álde jumystaǵy jańa kózqarasty bildire me?
Bul, eń aldymen júıelilik. TRK — bul Prezıdentimiz týraly kontent óndiretin fabrıka. Al bizdiń basty nıýsmeıkerimiz — Prezıdent.
Men úshin myqty medıa júıe — bir-birinen bólek bola almaıtyn jyldamdyq, redaktsııalyq jumys, vızýaldy sapa men kontentti aýdıtorııaǵa jetkizý. Olar nátıje úshin ortaq jaýapkershilikpen ózara baılanysyp jatyr.
TRK — televızııalyq, halyqaralyq jáne tsıfrlyq keńistikte trend qalyptastyryp júrgen kross-medııalyq medıa kompanııa. Biz kontentti Qazaqstanda da, shetelde de túsiremiz, jazamyz jáne taratamyz.
Basty televızııalyq resýrsymyz — Jibek Joly. Teleradıokeshenniń ózi sııaqty, Jibek Joly da biregeı arna. Kún saıyn efır ýaqytynyń tórtten birine jýyǵy live rejıminde ótedi.
Qazaqstan naryǵynda sheteldik ári bizge jat ıdeologııany nasıhattaıtyn serıaldardy kórsetýden alǵashqylardyń biri bolyp bas tarttyq. Olardyń ornyn «Jańa ýaqyt», «Novoe vremıa», «Taldaý: analıtıcheskıı obzor», «Búgin.Live», «Senim stýdııasy», «Dámdi.Life» syndy tól týyndylarymyz basty. Kórermender bul jobalardy jyly qabyldap, al arna otandyq telearnalar arasyndaǵy jetekshi ornyn saqtap qaldy.
Biz aýdıtorııamen baılanystyń «rýporly» sıpaty kelmeske ketkenin túsindik. Búginde kórermen tańdaý jasaǵan medıaresýrspen ózara áreketteskisi keledi. Buǵan tikeleı efırdegi jobalar múmkindik beredi. Aýdıtorııamyzdyń enjar kórermen emes, kontent jasaýǵa belsendi qatysýshy bolǵany qýantady.
Kórermender stýdııa qonaǵy bolyp, shynaıy ýaqytta suraq qoıyp, júrgizýshilermen jáne shoý qatysýshylarymen pikir almasa alady. Keıbir jobada dástúrli stýdııalyq dekoratsııalardyń ornyna elorda kóshelerinen naqty ýaqyt rejıminde kórsetiletin dınamıkalyq kórinisterdi qoldandyq.
Árıne, televızııanyń otbasymen birge demalýdyń eń buqaralyq ári qoljetimdi túri bolyp qala beretinin de esten shyǵarmaımyz. Jibek Joly kórsetetin avtorlyq baǵdarlamalar, aýqymdy jobalar, kıno men anımatsııalar kún saıyn myńdaǵan kórermendi ekran aldyna jınaıdy.
Tikeleı efır, suranysqa ıe kontent, taqyryptar men janrlardyń úılesimi biz baǵalaıtyn eń basty qundylyqty — kórermen senimin qalyptastyrady.
Qurylymymyzda barlyǵy 6 buqaralyq aqparat quraly bar. Jibek Joly telearnasynyń jumysyn ishki naryqta attas radıo ınteraktıvti formatta tolyqtyra túsedi. Astanada 101.4 FM jıiliginde jumys isteıtin ári ınternet arqyly da qoljetimdi radıostantsııamyzdyń tyńdarmandary da stýdııa men efır qonaǵyna aınala alady.
«QazAqparat» halyqaralyq aqparat agenttigi sońǵy jyldary eldiń jetekshi aqparat agenttigi mártebesin qaıta ıelendi. Búginde agenttik jańalyq resýrstarynyń alǵashqy úshtigine kiredi, halyqaralyq seriktester jelisin qalpyna keltirip, odan ári keńeıtti. Sondaı-aq Japonııadan AQSh-qa deıingi álemdik buqaralyq aqparat quraldary kún saıyn materıaldaryna silteme jasaıtyn senimdi óńirlik aqparattyq habqa aınaldy.
Halyqaralyq aqparat keńistiginde «QazAqparatpen» birge Silk Way biryńǵaı brendine kiretin Silk Way, Silk Way Cinema jáne Silk Way Prime telearnalary da jumys isteıdi.
Bular shetelge alty tilde habar taratyp, 120-dan astam eldi qamtıtyn Qazaqstandaǵy ǵana emes, búkil Ortalyq Azııadaǵy biregeı halyqaralyq telearnalar. Olardyń 300-ge jýyq retranslıatory jáne shetelde 22 resmı dıstrıbıýtory bar.
Bizde tsıfrlyq zerthana — jańa býyn kásipqoı mamandarynyń komandasy bar. Olar smartfonmen birge ósken aýdıtorııany túsinedi. TRKLAB brendimen tik formattaǵy kontent ázirleıdi, jasandy ıntellekt kómegimen biregeı jobalar jasaıdy jáne barlyq ózekti platformada oqyrmandarmen ınteraktıvti baılanys ornatady. Jalpy, birneshe ondaǵan akkaýntymyz bar.
Derekti kıno ortalyǵymyz da jańǵyrtyldy. Biz úshin DKO — kompanııamyzdyń júregi, qara shańyraǵymyz.
Komanda kınofestıvalderge arnalǵan fılmder túsiredi, shet tilderindegi kontentti túpnusqa tilinde ázirleıdi. Sondaı-aq Ortalyq Azııada alǵashqylardyń biri bolyp tik formattaǵy derekti fılmder shyǵarýdy qolǵa alyp, bul baǵytty damytyp keledi.
Aǵylshyn, qytaı jáne frantsýz tilderindegi derekti jobalarymyz sheteldik seriktesterimizdiń efırinen kórsetiledi. Al qazaq jáne orys tilderindegi týyndylar respýblıkalyq telearnalarmen qatar, otyzdan astam óńirlik arnadan taratylady.
— Jaqynda ótken Astana Media Week aptalyǵynda otandyq kontentti álemdik deńgeıge qalaı shyǵarýǵa bolatyny jáne ony shet tilderine aýdarýdyń nelikten jetkiliksiz ekeni qyzý talqylandy. Bul jaıynda ne oılaısyz?
— Biz úshin bul — Silk Way telearnasy iske qosylǵan sátten bastap qalyptasqan óndiristik norma. 2022 jyly jańartylǵan arna jumysyn bastaǵannan beri onyń efırine arnalǵan barlyq jańa joba aǵylshyn tilinde, túpnusqada ázirlenedi. Sózbe-sóz aýdarmanyń kelmeske ketkenin anyq túsinip, Qazaqstan men Ortalyq Azııada alǵashqylardyń biri bolyp aǵylshyn tilinde stýdııalyq jańalyqtar men saraptamalyq baǵdarlamalar daıyndaıtyn kásipqoı komanda qurdyq.
Al 2024 jyly «QazAqparattyń» aǵylshyn tilindegi jańalyqtary qazinform.com jahandyq domenine kóshti. «Kontent — patsha, al ony taratý — patshaıym» degen sóz bar.
Bıyldyń ózinde Silk Way men «QazAqparat» redaktsııalarynyń materıaldaryna ondaǵan eldiń buqaralyq aqparat quraldary silteme jasady. Olardyń qatarynda kórshiles Reseı, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne Túrikmenstannan bólek, AQSh, Qytaı, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Úndistan, Germanııa, Frantsııa, Ulybrıtanııa, Ispanııa, Chehııa, Majarstan, Serbııa, Bolgarııa, Túrkııa, Indonezııa, Pákistan, Birikken Arab Ámirlikteri, Qatar, Eýropa, Azııa men Taıaý Shyǵystyń kóptegen memleketi, tipti Perý, Chılı, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy jáne Togonyń buqaralyq aqparat quraldary bar.
2026 jyly Silk Way men «QazAqparattyń» aǵylshyn tilindegi materıaldaryna sheteldik medıalar jalpy alǵanda shamamen 6 myń ret silteme jasady.
— Klassıkalyq telearnalar, aqparat agenttikteri, jalpy dástúrli BAQ kóbine jańa tehnologııalarǵa, ásirese jasandy ıntellektige saqtyqpen qaraıtyn konservatıvti qurylymdar sanalady. Sizderde bul baǵyttaǵy jaǵdaı qalaı bolyp jatyr?
— Teleradıokeshen klassıkalyq BAQ-tyń úzdik dástúrlerin, jańa medıa men tehnologııalardy, ózekti trendter men kontent formattaryn biriktiredi. Osynyń bári bizge kross-medııalyq jáne kópformatty kompanııa retinde jumys isteýge múmkindik beredi.
Neırondyq jeliler kúndelikti qaıtalanatyn mindetterdi ońtaılandyryp, shyǵarmashylyqqa kóbirek ýaqyt bólýge, sonymen qatar biregeı efırlik jáne jelilik kontentter jasaýǵa kómektesedi. Bul baǵyttaǵy múmkindikter shynymen de sheksiz.
2024 jyly Teleradıokeshen tik formattaǵy alǵashqy shaǵyn fılmin jasady. Sol kezde neırondyq jelilerdiń biregeı múmkindikteri Prezıdentimizdiń kóptegen sýretin «jandandyrýǵa» septigin tıgizdi. Olardyń birazy bastapqyda kádimgi fotoplenkaǵa túsirilgen edi.
Jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen ári oryndy paıdalaný ıgilikti maqsattarǵa jetýge múmkindik beredi. Byltyr JI kómegimen efırimizge arnalǵan «Fıksıkı» mýltserıalyna sýrdoaýdarma jasadyq. Bul — erekshe qajettilikteri bar eń kishkentaı kórermenderimizge degen qamqorlyǵymyz.
Budan bólek, 2025 jyly Jibek Joly efırinde tsıfrlyq saýattylyqqa arnalǵan 100 beınesabaq shyqty. Bul epızodtardyń barlyǵy tiri túsirilimsiz, tolyǵymen generatıvti tehnologııalar arqyly jasaldy.
«QazAqparat» pen jańalyqtar redaktsııalarymyzda jasandy ıntellekt aqparat izdeýge jáne ony bastapqy óńdeýge, aýdıo men beınematerıaldardyń mátinin túsirýge, jarııalanymdardy bezendirýge arnalǵan keskinder jasaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq úlken kólemdegi aqparatty taldaýǵa, shet tilderindegi derekkózderdi baqylaýǵa, bastapqy faktchekıng júrgizýge jáne mátinderdiń jarııalanatyn til normalaryna sáıkestigin tehnıkalyq turǵydan tekserýge múmkindik beredi.
Jańa býyn redaktsııasy — TRKLAB-ta neırondyq jelilermen jumys generatıvti kontent jasaýǵa jáne aqparat agenttigi men telearnalardyń materıaldaryn oqyrmandardyń jańa býynyna beıimdeýge qoldanylady. Bul aýdıtorııa uzaq mátinderdi oqýdan tez jalyǵady ári aqparatty qysqa, dınamıkalyq formatta tutynýǵa beıim. Jasandy ıntellekt mátindi yqshamdap, negizgi oılardy tezıster túrinde jetkizýge kómektesedi. Biraq mundaı yqshamdaý aqparattyq mazmunnyń azaıýyn bildirmeıdi.
Jasandy ıntellekt negizinde jasalatyn jobalar da adamnyń eleýli eńbegin qajet etetinin, tek qana neırondyq jeli men jasalmaıtynyn aıtý mańyzdy. Biz Memleket basshysynyń «Intellektýaldy júıeler adamdy almastyrmaýy kerek, olar adamnyń múmkindikterin tolyqtyryp, kúsheıtýge tıis» degen qaǵıdatyn ustanamyz.
— «Jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen ári oryndy qoldaný» degendi qalaı túsinesiz?
— Prezıdentimiz 2026 jyldy Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalady. Al Qazaqstan — Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Jasandy ıntellekt mınıstrligi qurylǵan álemdegi bes memlekettiń (red eskertpesi: Birikken Arab Ámirlikteri, Ulybrıtanııa, Kanada jáne Albanııa) biri.
Ázirshe, álemdegi kóptegen áriptesimiz jýrnalıst mamandyǵynyń bolashaǵy týraly pikirtalas júrgizip jatyr. Neırondyq jeliler adamdy almastyra ma? Jańalyqtar jýrnalıstıkasy sıntetıkalyq kontentke aınalyp ketpeı me? Biz sheksiz dıpfeıkter álemine tap bolmaımyz ba? , degen saýaldar jıi qoıylady.
Jasandy ıntellektiden qaýip-qater men úreı týdyratyn qubylysty emes, mol múmkindikterdi kóremiz. Árıne, aqylǵa qonymdy saqtyq saqtalmasa jáne jalpy kásibı mindetterge salǵyrt qaralsa, táýekelder týyndaýy múmkin. Biraq onyń aldyn alý óz qolymyzda ǵoı.
Taıaýda Astanada generatıvti kınonyń alǵashqy jahandyq festıvali — Astana AI Film Festival ótti. Biz fınalǵa shyqqan jumystardy kórip, olardyń deńgeıine tánti bolǵanymyz aıtqan jón. Bul — Qazaqstannyń jasandy ıntellektini engizý men qoldaný salasyndaǵy pıoner elderdiń biri ekeniniń taǵy bir dáleli.
Festıval ıdeıasynyń ózi Vıtse-Prezıdent Erlan Qarınge, al ony júzege asyrý — Qazaqstannyń kreatıvti ındýstrııasyndaǵy jas ári talantty kóshbasshylar Almas Jalı men Aızatýlla Hýseın bastaǵan komandaǵa tıesili.
Festıvalge 125 elden 8 067 jumys kelip tústi. Olardyń jalpy uzaqtyǵy 100 myń mınýttan asatyn generatıvti kontentti qurady. Bul — qomaqty júlde qory bar, shyn máninde álemdik deńgeıdegi oqıǵa.
Bul jahandyq joba qazaqstandyq kreatorlardyń álemdik deńgeıge shyǵarǵan alǵashqy jobasy — Silk Way Star halyqaralyq mýzykalyq televızııalyq baıqaýy sııaqty dástúrli sharaǵa aınalaryna kúmán joq. Onyń alǵashqy maýsymyn álem boıynsha 1 mıllıardtan astam kórermen tamashalap, toǵyz eldiń efırinen kórsetildi. Daýys berýge 43 eldiń azamaty qatysty, al 60 memlekettiń buqaralyq aqparat quraldary baıqaý barysy týraly jańalyqtar jarııalady.
Bıyl Qytaıdyń Iý qalasynda seriktesimiz Qytaı medıakorporatsııasymen (CMG) birlesip, jobanyń ekinshi maýsymynyń túsirilimin aıaqtadyq. Jaqyn arada ol Jibek Joly telearnasynyń efırine shyǵady. Qazirdiń ózinde Qytaıdyń eki jetekshi telearnasy — CCTV 3 jáne CCTV 15 baıqaýdy kórsetip jatyr.
Jobanyń úshinshi maýsymynyń túsirilimi kelesi jyly Qazaqstanda ótedi.
— Munyń aldyndaǵy suhbatyńyzda Silk Way telearnasynyń negizinde Ortalyq Azııa elderine arnalǵan óńirlik telearna qurý jospary týraly aıtqan edińiz. Bıyl qazanda Túrikmenstannyń Avaza qalasynda ótken Ortalyq Azııa memleketteri men Ázerbaıjan basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesýinde Prezıdentimiz ortaq aqparattyq keńistik qurýdyń mańyzyn atap ótti. Bul joba qalaı ilgeriletilip jatyr?
— Silk Way negizinde Ortalyq Azııa elderine ortaq óńirlik arna qurý — bolashaǵynan úmit kúttiretin jobalarymyzdyń biri.
Qazir Silk Way efırin Ózbekstan, Túrikmenstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstandaǵy áriptesterimizdiń óńirlik kontenti tolyqtyryp otyr. Biz seriktes elderdiń ulttyq taratýshylarmen jáne ýákiletti organdarymen birqatar ekijaqty kelisimge qol qoıdyq.
Qazanda Ortalyq Azııa memleketteri men Ázerbaıjan basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesýi jáne Túrikmenstannyń Avaza qalasynda TMD memleketteri basshylary keńesiniń otyrysy alańynda qazaq-túrikmen turaqty medıa keńesin qurý týraly tarıhı kelisimge qol qoıdyq. Bul — eki eldiń medıa salasyndaǵy yntymaqtastyǵy tarıhyndaǵy jáne jalpy óńirdegi osyndaı alǵashqy qujat.
Árıne, ózara is-qımyl qarqyny ártúrli bolǵanymen, Silk Way efırinde Ortalyq Azııaǵa arnalǵan alǵashqy arnaıy taqyryptyq blokty turaqty óńirlik kontentpen tolyqtyrýǵa jetkilikti múmkindik bar.
Óńir elderiniń ýákiletti organdary deńgeıinde keshendi vedomstvoaralyq kelisim ázirleý jumysyn jalǵastyryp jatyrmyz. Bul júıeli úılestirýge jáne tolyqqandy memleketaralyq kelisimge jol ashýy tıis. Osy «geshtaltty» Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Syrtqy ister mınıstrligindegi áriptesterimizben birlesip sheshemiz dep úmittenemin.
— Bıyl Astanada eki iri oqıǵa — CMG aptalyǵy men Al Jazeera-nyń ekinshi aptalyǵy ótti. Álemdegi eń iri medıakompanııalarmen qandaı sharttar negizinde jumys isteısizder?
Búginde álemniń túkpir-túkpirindegi teleradıokompanııalarmen jáne aqparat agenttikterimen jasalǵan 70 kelisimimiz bar. Seriktesterimizdiń qatarynda Al Jazeera, Qytaı medıakorporatsııasy, TRT, Sınhýa, Jiji Press, Kyodo, Yonhap, Aju News Corporation, Anadolu Agency, Agenzia Nova, Adnkronos, Belga News, VNA, ANI, Azertac, Petra, IRNA, WAM, Saudi Press Agency syndy medıa uıymdardy ataýǵa bolady.
Munan bólek, biz birqatar halyqaralyq salalyq uıymdar men birlestikterdiń múshesimiz. Teleradıokeshen Azııa-Tynyq muhıty aqparat agenttikteri odaǵynda tehnıkalyq komıtettiń múshesi, sondaı-aq TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń memlekettik jáne qoǵamdyq teleradıokompanııalary basshylary keńesiniń, Memleketaralyq aqparattyq pýldyń múshesi ári Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń Aqparat agenttikteri odaǵynyń belsendi qatysýshysy.
Seriktesterimiz úshin TRK Qazaqstan men Ortalyq Azııadan jedel ári senimdi aqparat usynatyn habqa aınaldy. Bul — olardyń bizben yntymaqtastyq ornatýyna negiz bolatyn basty dálel.
Suraǵyńyzǵa tikeleı jaýap bersem, biz shetelden efır ýaqytyn nemese baspasózdegi oryndardy satyp almaımyz. Seriktesterimizdiń eshqaısysymen qarjylyq qarym-qatynasymyz joq. Álemdik aqparat agenttikteri taratqan jańalyqtardyń eshqaısysyna aqy tólegen emespiz.
— Buǵan deıingi suhbattarymyzda elimizdiń medıa naryǵyndaǵy problemalardy birneshe ret aıttyńyz. Televızııalyq jarnama naryǵyndaǵy monopolııaǵa jaqyn jaǵdaı, teleólsheý júıesiniń osaldyǵy jáne otandyq habar taratýshylardy qorǵaý qajettigi týraly máselelerdi kóterdińiz. Qazirgi jaǵdaı qalaı?
Rasynda, ondaǵan jyl ishinde elimizdiń televızııa, jarnama jáne jalpy medıa naryǵynda kóptegen teńgerimsizdik qalyptasty. Olardyń birqataryn ortaq kúsh-jigerdiń, eń aldymen, retteýshi organ men naryq qatysýshylarynyń jumysynyń arqasynda joıýǵa múmkindik týdy.
Televızııalyq jarnama naryǵynda básekelestik kúsheıdi, jańa oıynshylar paıda boldy. Telearnalar jarnamany satatyn kompanııalardyń arasynan tańdaý jasap, jumys sharttaryn saýdalasýǵa múmkindik aldy. Teleólsheý júıesiniń sapasy da edáýir jaqsardy.
Teleradıokeshen belsendi múshesi sanalatyn Ulttyq medıa qaýymdastyǵynyń kúsh-jigeriniń arqasynda búginde ólsheý júıesi iri qalalardan bastap shaǵyn eldi mekenderge deıingi búkil halyqty qamtıdy. Túptep kelgende tek iri qalalardyń turǵyndary ǵana emes, barlyq qazaqstandyqtar neni kórip, neni qalaıtynyn bile bastadyq. Kabeldik televızııa operatorlarynyń derekterin teleólsheý júıesine biriktirý jumystary júrgizilip jatyr.
— Endeshe, másele nede? Nelikten telearnalar tabystyń azaıǵanyna shaǵymdanady, al reıtıngteri turaqty túrde tómendep keledi? Nege nazar aýdarǵan jón?
— Naryqtyń jyldam ózgerip jatqan jaǵdaıynda otandyq aqparattyq keńistikti qorǵaý múddesine saı keletin retteýshi tetikterdi muqııat jetildirý qajet.
Búginde otandyq televızııa qatań retteý jaǵdaıynda jumys istep jatyr. Bizde otandyq ónimniń efırdegi úlesine, tildik teńgerimge, jarnamanyń táýliktik jáne saǵattyq kólemine, sondaı-aq onyń mazmunyna qatysty talaptar qoıylǵan.
Al sheteldik habar taratýshylarǵa mundaı talaptar qoldanylmaıdy. Iá, olar Qazaqstanda jarnamadan tabys taba almaıdy. Biraq olar bizdiń kórermenniń nazaryn ózine aýdarý úshin básekelesedi. Bul rette óz elderindegi aýqymdy ári syıymdy jarnama naryqtarynan áldeqaıda kóp tabys taýyp, memleketteriniń qoldaýyna ıe bolady.
Internet jelisinde mundaı shekteýler múlde joq. Barlyǵymyz YouTube-ten kontent qaraımyz jáne ne kórip otyrmyz? Ondaǵy jarnamalyq rolıkterdiń sany da, uzaqtyǵy da artyp keledi jáne esh shekteý joq. Onyń ústine, kóptegen beınematerıaldyń ishinde avtordyń ózi ornalastyratyn jarnamalyq ıntegratsııalar da bar.
Іs júzinde bul otandyq jarnama berýshi jarnamasyn beınehostıngke ornalastyrý úshin aqy tóleıtinin, platforma rolıkti kórsetip, qazaqstandyq kórermen ony kórgenin, al aqshany YouTube pen kontent avtory alatynyn bildiredi. Demek, qarajat Qazaqstan naryǵynan tikeleı shetelge ketedi. Basqasha aıtqanda, biz sheteldik avtorlardyń kontent óndirisin janama túrde qarjylandyryp otyrmyz. Al otandyq óndirýshiler shyǵyndaryn qysqartýǵa, efırdi arzandatýǵa májbúr ári kórermeninen aıyrylýdyń jańa tolqynyna tap bolady.
Otandyq jelilik resýrstardaǵya jaǵdaı da osyǵan uqsas. Kez kelgen sheteldik saıtqa kirsek, qazaqstandyq kompanııalardyń jarnamasyn kóremiz. Jarnama berýshi aýdıtorııamen jarnamalyq baılanys ornatqanymen, qarajat taǵy da shetelge ketip, sheteldik resýrs pen Google nemese Meta jarnamalyq jelilerine túsedi.
Qazaqstanda jumys isteıtin kóptegen sheteldik onlaın-kınoteatr da ázirge tıisti retteý aıasynan tys qalyp otyr.
Elektrondyq kommertsııa platformalaryna qatysty másele de bólek qaraýdy qajet etedi. Eshqashan buqaralyq aqparat quraly sanalmaǵan elektrondyq saýda agregatorlary aýdıtorııaǵa arnap eshqandaı kontent óndirmese de, jarnamalyq qyzmet kórsetedi. Olardyń keıbiriniń jarnamadan túsetin tabysy búginde búkil televızııalyq jarnama naryǵynyń kólemimen shamalas.
Biraq bul — álemdik trend. Aqparattyq keńistiktiń shekarasy birtindep joıylyp, kontent jahandyq ónimge aınalyp keledi ǵoı…
Negizgi úrdis — kontent jahandanyp barady, al jarnamadan túsetin aqsha ulttyq naryqtarda qalýy kerek. Progresti toqtatýǵa tyrysýdyń múmkin emestigin buǵan deıin de aıttyq. Ony durys basqarý, qazirgi shyndyqqa saı normatıvtik-quqyqtyq baza qalyptastyrý jáne otandyq medıanyń múddesin qorǵaıtyn retteý tetikterin jetildirý qajet.
— Mereıtoılaryńyzdy qalaı atap ótip jatyrsyzdar?
— Mereıtoı jylyn qoǵam men tutas salaǵa paıda ákeletin isterge arnaýǵa tyrysyp jatyrmyz. Ózińiz atap ótkendeı, bıyl Teleradıokeshen medıa mamandary men bolashaq jýrnalısterge arnalǵan eki aýqymdy joba — CMG men Al Jazeera aptalyqtaryn uıymdastyrdy.
Álemdegi eń iri eki medıa kompanııanyń úzdik mamandary bir apta boıy ozyq tájirıbelerimen bólisip, dárister oqydy praktıkalyq sabaqtar ótkizdi.
Mamyrdan qyrkúıekke deıin elimizdiń barlyq oblysynda respýblıkalyq kıno dárister uıymdastyryldy. Onyń aıasynda kórermender derekti fılmderimizdiń úzdik 30-ǵa jýyq týyndysyn úlken ekrannan tegin tamashalaı aldy. Ásirese óńirlerdegi kórsetilimderge basymdyq berildi. Ákimdikterdiń qoldaýymen Memleket basshysynyń qyzmeti men eńbek adamdary — otandastarymyz týraly jobalar úlken ekranǵa shyqty. Birde-bir kórsetilimde zalda bos oryn qalǵan joq.
Jyl boıy Teleradıokeshenniń top-menedjerleri elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndary — Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, L. N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ jáne Maqsut Narikbayev University stýdentterine dárister oqydy.
Jyl sońyna deıin Prezıdenttiń qyzmetine arnalǵan 200-den astam biregeı fotosýret usynylatyn arnaıy kórme jáne basqa da birqatar aýqymdy is-shara ótkizý josparlanyp otyr.
— Sońǵy saýalym bolsyn. Prezıdentimizben birge jumys isteý resmı jylnamaǵa únemi ene bermeıtin jaıttardy kórýge múmkindik beredi. Memleket basshysynyń boıyndaǵy qandaı adamı qasıetter sizdi erekshe áserlendiredi?
— Tereń zııatkerlik deńgeıi men ádeptiliginiń sırek úılesimi erekshe tánti etedi. Prezıdent kez kelgen máseleni keń aýqymda, jan-jaqty qarastyrady. Sonymen birge naqty bir adamnyń taǵdyryna áser etýi múmkin detalǵa deıin nazar aýdarady. Onyń tańǵalarlyq eńbekqorlyǵy men joǵary bilimdarlyǵy da tań qaldyrmaı qoımaıdy.
Prezıdent Teleradıokesheni shyǵarmashylyq komandasynyń mindeti — Memleket basshysynyń ózi belgileıtin joǵary talap údesinen shyǵýǵa umtylý.
