Prezıdent Teleradıokesheni derekti kıno sheberhanasyna aınaldy – ardager
ASTANA. KAZINFORM – Bıyl QR Prezıdentiniń Teleradıokesheni 30 jyldyq mereıtoıyn atap ótip jatyr. Osy ýaqyt aralyǵynda bul ujym eldiń jetekshi medıa qurylymdarynyń birine ǵana emes, naǵyz shyǵarmashylyq zerthanaǵa da aınaldy.
Derekti kıno ortalyǵynda fılm óndirisi basqarmasyn uzaq jyl basqarǵan Kúlzada Qamarova ýaqyt shejiresin sóıletken derekti fılmderdiń qalaı túsirilgenin jáne jýrnalıst mamandyǵynyń qyr-syry týraly áńgimeleıdi.
«Qazaqstandy álemge, al álemdi qazaqstandyqtarǵa tanyttyq»
Kúlzada Qamarova Prezıdent teleradıokeshenine 2009 jyly mol tájirıbemen kelgen edi. Onyń qorjynynda oblystyq telearnany basqarǵan kópjyldyq eńbek ótili bar edi. Soǵan qaramastan, keıipker Teleradıokeshen týraly alǵashqy áseri erekshe bolǵanyn aıtady. Ony ujymnyń joǵary kásibı deńgeıi men kompanııanyń zamanaýı tehnıkalyq múmkindikteri tánti etken.
– Televızııada biz eń aldymen kórermenge áser etetin vızýaldy kórinisti oılaımyz. Al munda kez kelgen súreńsiz kadrdyń ózin tartymdy dúnıege aınaldyryp, qurǵaq derekti qyzyqty oqıǵaǵa retinde jetkize biletin. Ujymda shyn máninde talantty mamandar eńbek etti. Solardyń qatarynan tabylǵanyma qatty qýandym, – dep eske alady ardager.
Derekti kıno – jaı ǵana oqıǵany qujattaý emes. Ol – saraptama, tarıh jáne oqıǵanyń tereńine úńilýdi qamtıdy. Shyǵarmashylyq top músheleri sheteldik issaparlarǵa jıi shyǵatyn. Olardyń aldynda kez kelgen oqıǵanyń máni men mańyzyn qarapaıym kórermenge túsinikti etip jetkizý mindeti turdy.
Túsirilim toby resmı baǵdarlamalar bastalardan eki-úsh kún buryn baratyn. Óıtkeni materıal jınaýǵa, ortanyń tynysyn sezinýge jáne kórermen nazaryn aýdaratyn usaq detaldardy tabýǵa ýaqyt qajet. Dál osy erekshelikter kartınany shynaıy ári tartymdy etip, jasandylyqtan aryltady.
— Shyn máninde, biz derekti kıno arqyly álemge Qazaqstandy, al qazaqstandyqtarǵa álemdi tanystyrdyq. Kórermenge resmı hronıkanyń tasasynda qalyp qoıatyn jaıttardy kórsettik, — deıdi K.Qamarova.
Sheberlik alǵashqy kadrdan bastalady
Kıno ónerinde bir zańdylyq bar: kórermendi alǵashqy mınýttardan-aq baýrap alý qajet. Eger alǵashqy 2-3 mınýtta nazardy ustap tura almasań, bári beker – fılm sońyna deıin qaralmaıdy. Al bul – túsirilim tobynyń ondaǵan saǵattyq eńbegi esh ketip, kórermenge jetkizbek bolǵan oıdyń óz maqsatyna jetpeýi. Sondyqtan resmı, hattamalyq is-sharalardy túsirýdiń ózinde jýrnalıst kózge birden iligetin, qyzyqtyryp áketetin detal men reńkti izdeıdi.
– Osy turǵyda Teleradıokeshenniń operatorlary men rejısserleri naǵyz óz isiniń sheberleri edi. Olar alǵashqy kadrdy-aq kórermendi jetelep áketetin «ilmekke» aınaldyra biletin. Bizdiń derekti kıno tarıhynda aıryqsha iz qaldyrǵan birqatar týyndyny atap ótýge bolady: «Eýrazııa júreginen – Eýropa júregine», «Qazaqstan – qyzǵaldaqtyń otany», Astananyń damýyna arnalǵan «Daladaǵy ǵajaıyp». Olardyń árqaısysy jaı ǵana ekrandyq shyǵarma emes, el tarıhynyń bir bólshegi, onyń jady men júrip ótken jolynyń kórinisi boldy, – dep eske alady Kúlzada Qamarova.
Kadrdaǵy jumys árdaıym úlken jaýapkershilik pen sheberlikti talap etti. Qaı sátke nazar aýdarý keregin dál seziný, ózińdi durys ustap, ár sóz ben ár qımyldy tabıǵı úılestirý mańyzdy edi. Bul tek kásibı biliktilikti emes, ishki jınaqylyqty da qajet etetin.
– Ol kezde ujym salystyrmaly túrde shaǵyn edi – bar-joǵy 60-70 adam boldy. Soǵan qaramastan, biz ıdeıanyń týýynan bastap sońǵy óndiris kezeńine deıingi búkil protsesti ózimiz atqaratynbyz. Árbir kezeń ujym ishinde júrgiziletin, bul jumysqa tutastyq pen erekshe rýh beretin, – dep eske alady Kúlzada Qamarova.
Teleradıokeshenge jumysqa ornalasqysy kelgen mamandardy irikteý árdaıym óte qatań talappen júrgiziletin.
– Bireýdiń «tanys arqyly» nemese «telefon soǵyp» jumysqa turǵanyn estimeppin. Ár qyzmetker ujymǵa tek óziniń kásibı bilimi men talantynyń arqasynda keletin. Kóbine olardy biregeı, sırek kezdesetin maman deýge bolady. Sebebi jumysty sapaly ári jedel atqarý úlken jaýapkershilikti talap etti. Mundaı qarqyndy jumys ortasynda salǵyrttyqqa da, jaýapsyzdyqqa da, biliksizdikke de múlde oryn joq edi, – deıdi Kúlzada Qamarova.
Arhıvti tsıfrlandyrý týraly
Zamanaýı tehnologııalar teledıdardy anaǵurlym jeńil ári mobıldi etti. Al 20 jyl burynǵy jaǵdaı múlde basqasha bolatyn: aýyr kameralar men iri shtatıvter qoldanylatyn. Soǵan qaramastan, Teleradıokeshen árdaıym jýrnalısterdiń tehnıkalyq jabdyqtalýyn zaman aǵymymen qatar alyp júrýge tyrysty. Ónim sapasynda alda bolýǵa umtylys únemi qural-jabdyqty jańartyp, jańa ıdeıalardy izdeýdi talap etti.
Búginde Prezıdent Teleradıokesheni – quramynda Kazinform halyqaralyq aqparat agenttigi, Jibek Joly jáne Silk Way telearnalary, Silk Way Cinema kınoarnasy men Jibek Joly radıosy bar zamanaýı medıaqurylym.
Alaıda búgingi kúni de teledıdardy arhıvsiz elestetý múmkin emes. Eldiń kelbetin qalyptastyrǵan oqıǵalar, adamdar men tutas dáýirlerdiń jady dál sol jerde saqtalady. Kúlzada Qamarovanyń Teleradıokeshendegi qyzmeti jazbalardy tsıfrlandyrý isiniń bastalýymen tuspa-tus keldi. Osyndaı qajyrly eńbekti qajet etetin, muqııat atqarylatyn jumys nátıjesinde eldiń derekti shejiresin paıdalaný múmkindigi jańa býynnyń shyǵarmashylyq mamandaryna jol ashty.
– Arhıvpen jumys bizdiń qyzmetimizdiń eń qyzyqty ári jaýapty bólikteriniń biri boldy. Onda bizdiń barlyq fılmderimiz, resmı saparlar, sammıtter men joǵary deńgeıdegi kezdesýlerdiń jazbalary saqtalatyn. Tsıfrlandyrý sapaly bolýy úshin árbir detal muqııat sıpattalýy kerek edi: mysaly, «qyzǵylt bulttar», «kóshken bulttar», «qyzǵaldaqtyń ashylýy» nemese «tolyq ashylǵan gúl» dep saqtaımyz. Bul jumys kóp ýaqyt pen eńbekti talap etse de, keıinnen dál osy uqyptylyq biregeı kadrlardy tabýǵa, jýrnalıstik kózqarasty naqty jetkizýge múmkindik berdi, – deıdi keıipker.
Teleradıokeshen iri oqıǵalardy túsirip qana qoıǵan joq, ony qoǵam men tarıh úshin ózindik beınesin qalyptastyrdy. EQYU sammıti, Azııa oıyndary, Olımpıada sekildi iri halyqaralyq sharalardyń árqaısysy Teleradıokeshenniń derekti fılmderinde eldiń úlken shejiresiniń bir bóligi retinde kórinis tapty.
– Biz oqıǵany ǵana emes, onyń mánin de kórsetetinbiz: halyqaralyq bedeldiń artýyn, sport ınfraqurylymynyń damýyn, Qazaqstannyń álemdik mádenı jáne sporttyq keńistikke enýin ashyp kórsete aldyq, – deıdi Kúlzada Qamarova.
Osylaısha, kórermenge bolyp jatqan oqıǵanyń el bolashaǵy úshin mańyzyn tereńirek uǵynýǵa jol ashatyn kózqaras qalyptasty.
Kúlzada Qamarova búginde qurmetti zeınet demalysynda. Degenmen Teleradıokeshendegi jyldaryn eske alǵanda, jýrnalıstıka onyń ómirinde árdaıym erekshe oryn alǵany anyq baıqalady.
– Osy jumys arqyly men álemdi kórdim, Eýropanyń kóptegen elderinde boldym. Venetsııaǵa barýdy, Eýropanyń áıgili teatrlary – Italııadaǵy La Skala, Frantsııadaǵy Grand-Operany kórýdi armandadym jáne sol armanym oryndaldy. Biraq men úshin eń qymbat el – Belgııa bolyp qala beredi. Sebebi alǵashqy sheteldik issaparym dál sol elden bastaldy. Eger ómirdi qaıta bastaý múmkin bolsa, men dál osy joldy tańdar edim. Prezıdent Teleradıokeshenindegi jumys – ózińdi júzege asyrýǵa, álemdi kórýge jáne eńbegińmen maqtanýǵa múmkindik beretin erekshe jol, – deıdi ardager.
Buǵan deıin qazaqstandyq telejýrnalıstıka ardageri Keńesbaı Ábenov TRK-nyń tehnıkalyq negizi qalaı qurylǵanyn áńgimelep berdi.
Sondaı-aq, TRK-niń tehnıkalyq dırektsııasynyń basqarýshy dırektory Ernar Ibragımov Teleradıokeshenniń damý kezeńderi men tehnologııalyq jańǵyrýy týraly aıtyp berdi.
