Prezıdent tapsyrmasy boıynsha progressıvti agroekonomıkaǵa kóshý bastaldy
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstan agroónerkásip keshenin damytýdyń jańa kezeńine qadam basty. Bul týraly Úkimettiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Memleket basshysynyń 2025 jylǵy 8 qyrkúıektegi joldaýynda aıtylǵan tapsyrmasyna sáıkes, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Úkimet atynan progressıvti agroekonomıka modelin engizýde. Negizgi basymdyq – tsıfrlandyrý, jasandy ıntellekt jáne ónimdi tereń óńdeý.
Osy maqsattardy júzege asyrý naqty josparlaýdy talap etedi, sondyqtan qazir Agroekonomıkany damytýdyń 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary ázirlenip jatyr.
Qujat aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýden bastap ony tereń óńdeýge, saqtaýǵa, logıstıkaǵa jáne eksportqa shyǵýǵa deıingi tolyqqandy qosylǵan qun tizbegin qurýǵa baǵyttalǵan. Negizgi basymdyqtarǵa óńdeý ónerkásibin damytý, agroónerkásiptik klasterler men agrohabtar qalyptastyrý, sondaı-aq óndiris pen ótkizý naryqtary arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtý jatady.
Mundaı tereń modernızatsııa ony turaqty, ónimdi ári básekege qabiletti etý úshin búkil agrarlyq sektordy júıeli túrde jańartýdy kózdeıdi. Úkimet bul baǵytpen tyǵyz baılanysta Mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn maquldady. Ol mal basyn arttyrýǵa ǵana emes, ónimdilikti ulǵaıtýǵa, sondaı-aq salanyń eksporttyq múmkindikterin edáýir keńeıtýge múmkindik beretin sapaly óńdeýdi jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
Jańǵyrtýdyń mańyzdy quraly – Prezıdenttiń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parkin jyl saıyn 8-10% deńgeıinde jańartý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý. Bul sharýashylyqtardy tehnologııalyq qaıta jaraqtandyrýǵa jáne zamanaýı mashınalardy paıdalaný esebinen shyǵyndardy azaıtýǵa múmkindik beredi.
Atalǵan josparlardy júzege asyrý úshin janýarlardyń barlyq túrinen asyl tuqymdy mal basyn satyp alýǵa jyldyq 6%-ben uzaqmerzimdi jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasy iske qosylady. Sondaı-aq sharýashylyqtardyń aınalym qarajatyn qyzmet túrlerine shekteýsiz tolyqtyrý úshin jyldyq 5%-ben jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasy jumysyn bastaıdy. Jer máselesine erekshe nazar aýdarylýda: erkin jaıylymdardyń áleýetin tıimdi paıdalaný úshin shalǵaıdaǵy mal sharýashylyǵyn damytý úshin 6%-ben biryńǵaı nesıelik ónim iske qosylady. Bul qural jerdi sýarýdan bastap, jyljymaly vagondar men basqa da qajetti shyǵyndardy satyp alýǵa deıingi ınfraqurylymdy qarjylandyrýǵa kómektesedi.
Aýyl turǵyndaryna qarjy resýrstary qoljetimdirek bola túsýi úshin óńirlik áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardy belsendi túrde tartý josparlanyp otyr. Osy rette barlyq nesıeleý baǵdarlamalary ósimdik sharýashylyǵynda sátti qoldanylyp júrgen tájirıbe negizinde «Damý» ınstıtýtynan kepildik júıesi túrinde qoldaý tabady. Sharýalar ózderiniń kepildikke qoıatyn múlki jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda nesıe somasynyń 85%-yna deıin memlekettik kepildik ala alady. Bul sheshim aýyldyq jerlerdegi múlki buryn bankter tarapynan ótimdi kepil retinde qabyldanbaǵan sharýashylyqtardyń resýrstarǵa qol jetkizýine múmkindik beredi.
Qarjylyq qoldaýmen qatar ǵylymı-tájirıbelik mindetter de qatar sheshimin taýyp jatyr. Mysaly, qazirgi ýaqytta iri qara maldy embrıondyq jolmen kóbeıtýge arnalǵan mamandandyrylǵan zerthana ashý máselesi pysyqtalýda.
Keshendi tásil ilespe salalardy da qamtıdy: sharýalar jún men teri ótkize alatyn servıstik-daıyndaý ortalyqtarynyń jumys isteýi úshin qajet jaǵdaılar jasalyp jatyr. Bul maqsattarǵa aınalym kapıtalyna jyldyq 5% mólsherlememen qarajat bólinedi. Sonymen qatar shıkizatty zaýyttarǵa úzdiksiz jetkizýdi qamtamasyz etý úshin qoıma jáne kólik logıstıkasy máseleleri de sheshilýde.
Tehnıkalyq jaraqtandyrýmen qatar salaǵa jańa kadrlardy tartý jáne mal sharýashylyǵynda eńbek etetinder úshin laıyqty áleýmettik jaǵdaılar jasaý sharalary da qarastyrylǵan.
Bul jumystardyń nátıjesinde iri qara mal basyn 12 mln-ǵa, usaq mal basyn 28 mln-ǵa deıin jetkizý, sondaı-aq et eksporty kólemin eki esege arttyrý kútiledi. Eksporttyq áleýetti keńeıtý aıasynda negizgi baǵyttardyń biri ónimdi Halal júıesi boıynsha sertıfıkattaý bolmaq. Bul Qazaqstannyń Parsy shyǵanaǵy elderi men basqa da musylman memleketterindegi premıým naryqtardaǵy pozıtsııasyn nyǵaıtý úshin qajet.
Aıta ketý kerek, barlyq jańa bastama qol jetkizilgen nátıjelerge negizdeledi – sońǵy jyldary agrarlyq sektor turaqty ósim kórsetip keledi. Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi qatarynan ekinshi jyl ósip otyr: 2025 jyly ol 5,9%-ǵa artyp, 9,8 trln teńgege jetti, al bir jyl buryn ósim 13,6% bolyp, kólemi 8,3 trln teńge bolǵan. Bul ósim ósimdik sharýashylyǵy óndirisiniń 7,8%-ǵa jáne mal sharýashylyǵynyń 3,3%-ǵa ulǵaıýy esebinen qamtamasyz etildi.
Mundaı qarqyndy ósim kóp jaǵdaıda buryn-sońdy bolmaǵan kólemdegi jeńildetilgen qarjylandyrýdyń arqasynda múmkin boldy. 2025 jyly AÓK-ti qoldaýǵa 1 trln teńgege deıin qarjy baǵyttaldy, bul 2021 jylǵy deńgeıden 10 ese joǵary. Sonyń nátıjesinde shamamen 8,5 mln gektar egis alqaby memlekettik qoldaýmen qamtyldy. Memleket basshysynyń 2025 jylǵy 28 qańtarda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda bergen tapsyrmasyna sáıkes, bıyl jeńildetilgen qarjylandyrý kólemin 1,5 trln teńgege deıin jetkizý josparlanyp otyr. Sonymen qatar qarjynyń tıimdiligin arttyrý úshin sýbsıdııalardy tolyq baqylaý men tsıfrlandyrý júıesi engizilýde. Bul jalǵan kórsetkishterdi boldyrmaýǵa jáne qarajattyń sharýalarǵa naqty jetýine kepildik berýge múmkindik beredi.
Qarjylandyrýdy arttyrý boıynsha júıeli jumys 2024 jyly Mınıstrlik memlekettik qoldaý tásilderin qaıta qaraǵan kezde bastaldy. Tehnıka lızıngi, maýsymdyq jumystardy qarjylandyrý, óńdeý jáne mal sharýashylyǵy kásiporyndaryna kómek jyldyq 5% mólsherlememen qoljetimdi boldy. Bul tájirıbe jalǵasady jáne qazirdiń ózinde óz jemisin berýde: sońǵy eki jylda elde — 50 mln tonnadan astam rekordtyq astyq jınaldy.
Basqa baǵyttar boıynsha da joǵary nátıjeler tirkeldi: 1 mln tonnadan astam burshaq daqyldary jınaldy, al maıly daqyldardyń ónimdiligi bir jyl burynǵy 3,3 mln tonnaǵa qaraǵanda 4,8 mln tonnaǵa deıin ósti. Buǵan memlekettiń ýaqtyly kómegi, sonyń ishinde 2024 jyldyń qazan aıynda egisti erte qarjylandyrý baǵdarlamasyn iske qosý, sondaı-aq zamanaýı agrotehnologııalardy jappaı engizý kómektesti. Búgingi tańda alynǵan ónim eldiń ishki qajettilikterin tolyǵymen qamtyp qana qoımaı, eksporttyń belsendi ósýine jaǵdaı jasaýda.
Qazaqstannyń berik shıkizattyq bazasy jáne astyq óndirýde aıqyn artyq qory bar, bul shıkizatty sol kúıinde eksporttaýdan ony tereń óńdeýge kóshýge tolyq múmkindik beredi. Elde 183 mln gektar jaıylym men 27,2 mln gektar egistik alqapty qosa alǵanda, orasan zor jer resýrstary bar. Qazirgi ýaqytta biz 70-ten astam elge aýylsharýashylyq ónimderin jetkizemiz, olar álem boıynsha jetekshi orynǵa ıe: mysaly, un eksporty boıynsha álemde ekinshi, kúnbaǵys maıy boıynsha segizinshi jáne dándi daqyldar boıynsha onynshy orynda tur.
Syrtqy naryqtardaǵy jetistikterge erekshe nazar aýdarylady: 2024-2025 marketıngtik jyly astyq eksportynyń kólemi 13,4 mln tonnaǵa jetti. Bul sońǵy 20 jyldaǵy eń jaqsy nátıje. Jetkizý geografııasy únemi keńeıip keledi: Iran, Ázerbaıjan jáne Qyrǵyzstanǵa jóneltilimder jańartyldy, Mysyr, Marokko jáne Vetnam naryqtary ashyldy. Qazir Belgııa, Polsha, Norvegııa, Ulybrıtanııa jáne Portýgalııa naryqtaryna shyǵý jumystary júrgizilýde, sondaı-aq Parsy shyǵanaǵy elderimen yntymaqtastyq nyǵaıtylýda.
Eksporttyq strategııanyń jalǵasy el ishinde shıkizatty tereń óńdeýdi damytý bolyp sanalady. Qazir 5 mln tonna óńdelgen astyqtyń shamamen 510 myń tonnasy tereń óńdeýge jumsalady. 2025 jyldan bastap osy salada aýqymdy ınvestıtsııalyq jobalar júzege asady. Qazirdiń ózinde joǵary tehnologııalyq ónimder shyǵaratyn úsh kásiporyn jumys isteıdi – krahmaldan bıoetanolǵa deıin. 2028 jylǵa deıin jalpy ınvestıtsııa kólemi 2,6 mlrd bolatyn taǵy bes iri zaýytty iske qosý josparlanyp otyr, bul myńdaǵan jumys oryndaryn ashýǵa jáne amınqyshqyldary men vıtamınder shyǵarý esebinen ónim jelisin keńeıtýge múmkindik beredi.
Osylaısha, ozyq agroekonomıkaǵa kóshý Qazaqstanda agroónerkásip keshenin damytýdyń túbegeıli jańa modelin qalyptastyrady, munda tehnologııa men tereń óńdeý basty nazarda.
Osy keshendi sharalardy júzege asyrý óndiristiń turaqty ósimin qamtamasyz etedi jáne ónimniń qosylǵan qunyn arttyrady. Bul eldiń álemdik naryqtaǵy pozıtsııasyn nyǵaıtady jáne aýyl halqynyń ómir súrý deńgeıin tikeleı arttyra otyryp, bizdiń aýyl sharýashylyǵymyzdyń uzaqmerzimdi básekege qabilettiligi úshin senimdi negiz qalyptastyrady.
Aıta ketelik elde iri qara mal sany 12 mln-ǵa deıin ósedi.