Prezıdent eldiktiń myzǵymas berik tuǵyryn qalyptastyrý jolynda eńbek etip keledi — Oljas Bektenov

Qasym-Jomart Toqaev tutas ult taǵdyryn moınyna alǵan jeti jylda elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damý modelinde aýqymdy ári júıeli ózgerister boldy. Bul jyldar jer betin túgel jaılaǵan pandemııa, álemdik ekonomıkanyń baıaýlaýy, ınflıatsııalyq jáne logıstıkalyq syn-tegeýrinder, geosaıası turaqsyzdyq sııaqty jahandyq ahýaldyń asa kúrdeli kezeńimen, sondaı-aq jyldar boıy jalǵasqan ishki ekonomıkalyq ári saıası teńsizdikterdi eńserý qajettiligimen tuspa-tus keldi.

Kúrmeýi qıyn, qordalanǵan túıt­kilderge qaramastan, Prezıdentimiz turaqtylyqty qamtamasyz etip, Qazaqstan serpindi damý jolyna tústi.

Kóptegen syn-qaterge jaýap retinde birinshi kezekte memleketimizdiń uzaqmerzimdi ornyqtylyǵyn nyǵaıtýdy maq­sat etken aýqymdy reformalar júzege asyryldy. Prezıdent Toqaev jalań uran men popýlızmge jol bergen joq, ýaqytsha nátıjelerge de eshqashan ıek artqan emes. Memleket basshysy halyqtyń ál-aýqatyn jaq­sartýǵa, ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan eldiktiń myzǵymas berik tuǵyryn qalyptastyrý jolynda eńbek etip keledi.

Mundaǵy nátıjeniń bári kóz aldymyzda.

2025 jyly álemdik ekonomıkanyń ósimi 3,3%-dy qurasa, Qazaqstanda ishki jalpy ónim 6,5%-ǵa artty.

Ekonomıkanyń qurylymy da ózgerdi. Buryn ósim negizinen syrtqy shıkizattyq konıýnktýraǵa táýeldi bolsa, búginde ol Memleket basshysynyń júıeli sheshim­de­­riniń arqasynda shıkizattyq emes sektorlar men ishki suranystyń esebinen ósip keledi.

Osylaısha, ekonomıkanyń ósýine óńdeý ónerkásibi, qurylys, saýda, kólik jáne qyzmet kórsetý salalary barynsha úles qosyp otyr.

Jeti jyl ishinde nomınaldy ІJÓ 1,7 esege ulǵaıyp, 2019 jylǵy 181,7 mlrd dollardan 2025 jyly 305,9 mlrd dollarǵa deıin ósti. Jan basyna shaqqandaǵy ІJÓ de turaqty túrde artyp, 2019 jylǵy 9,8 myń dollardan 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha 15 myń dollarǵa deıin jetti.

Óńdeý ónerkásibiniń kólemi 2,5 eseden astam, ıaǵnı 2019 jylǵy 11,5 trln teńgeden 2025 jyly 30,63 trln teńgege deıin ósti. ІJÓ qurylymynda óńdeý ónerkásibiniń úlesi 11,4%-dan 12,7%-ǵa deıin ulǵaısa, kerisinshe ken óndirýshi sektordyń úlesi 14,5%-dan 12%-ǵa deıin qysqardy.

Atalǵan kórsetkishterdiń syrtynda jańadan boı kótergen ondaǵan iri zaýyt pen myńdaǵan jumys orny tur. Qostanaı oblysynda KIA avtokólikterin shyǵaratyn jáne shoıyn quıý zaýyttary iske qosyldy, Qaraǵandy oblysynda turmystyq tehnıka men avtomobıl shınalary, Atyraý oblysynda polıpropılen óndiristeri jolǵa qoıyldy, Almaty oblysynda volfram kontsentraty shyǵaryla bastasa, Pavlodar oblysynda temirjol tehnıkasyna arnalǵan qosalqy bólshekter óndirisi, Shymkentte alıýmınıı qaptama óndirisi men baǵaly metaldardy qaıta óńdeý jáne basqa da kóptegen óndiris orny jumysyn bastady.

El ekonomıkasynyń damýyndaǵy kósh­basshy salalardyń biri – búginde tu­raq­ty ósim kórsetip otyrǵan qurylys sek­tory. Tek ótken jyldyń ózinde eli­mizde 20 mln sharshy metrden astam tur­ǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul kólem eki birdeı oblys ortalyǵy – Pavlodar men Qostanaı qalalarynyń jalpy tur­ǵyn úı qorynan asyp túsedi.

Halyqaralyq valıýta qorynyń derek­te­rine sáıkes, Qazaqstan álemdegi eń iri top-50 ekonomıkanyń qataryna endi, sondaı-aq ortasha jyldyq ekonomıkalyq ósim qarqyny boıynsha da alǵashqy bestiktiń ishinde tur.

World Competitiveness Ranking reı­tınginiń málimeti boıynsha memleke­timiz jahandyq básekege qabilettilik ındeksinde 34-orynǵa ıe boldy. Bul elimizdiń ınvestıtsııalyq jáne iskerlik tartymdylyǵynyń nyǵaıa túskenin aı­ǵaqtaıdy.

Ekonomıka «bir salaǵa baı­lanyp qalǵan» baǵytynan aryldy deýge bolady, qazirgi tańda ken óndirý sek­toryndaǵy ýaqytsha terbelister makro­ekonomıkalyq ahýaldyń turaqty­ly­ǵyna pálendeı áser etip jatqan joq. Bul damýdyń anaǵurlym qalyptasqan ári teńgerimdi úlgisine bet burǵanymyzdy kórsetse kerek.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ınvestıtsııalyq saıasaty ekonomıkany jańǵyrtýdyń negizgi quraldarynyń birine aınaldy.

Jeti jyl ishinde negizgi kapıtalǵa sa­lynǵan ınvestıtsııalar kólemi 12,6 trln teńgeden 22,7 trln teńgege deıin ósti. Onyń ústine qurylymy da aı­tar­lyqtaı ózgerdi: qarjynyń negizgi bóligi óńdeýshi ónerkásipke, ınfra­qu­ry­lymǵa, energetıkaǵa, logıstıka men agro­óner­kásip keshenine baǵyttalyp otyr.

Agroónerkásip keshenin damytý mem­le­­kettiń strategııalyq basymdyǵy bolyp qala beredi. Azyq-túlik qaýipsizdigi, salany jań­­­­ǵyrtý, eks­porttyq áleýetti arttyrý – munyń bári aýyl turǵyndarynyń tur­mys jaǵ­­­­­daıyn jaqsartýmen tyǵyz baı­la­­­nysty.

Sýar­maly eginshilik pen ınfra­qu­ry­lymdy damytýǵa erekshe kóńil bólinip ke­ledi: aldaǵy ýaqytta sýarmaly alqap­­tar­­dy 2,5 mln gektarǵa deıin jetkizý kóz­de­­lip otyr.

Irrıgatsııalyq júıeler, elevatorlar, óńdeýshi qýattar men logıstıkalyq tiz­bekterdi jańǵyrtý jumystary jal­ǵa­sý­da. Mal sharýashylyǵyn qoldaý jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeýdi kúsheıtý qosylǵan quny joǵary ónimder shyǵarýǵa múmkindik beredi.

Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi jeti jylda shamamen eki esege, ıaǵnı 2019 jylǵy 5,2 trln teńgeden 2025 jyly 9,8 trln teńgege deıin, azyq-túlik óndi­ri­­siniń kólemi 1,7 trln teńgeden 3,9 trln teńgege deıin ósti.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, salany qoldaý kólemi jylyna bir trıllıon teńgege jetkizildi, sharýalarǵa tıisti qarajat budan bylaı erte bastan bóli­­nedi.

Nátı­jesinde, aýyl sharýashylyǵy ju­mys­­­tarynyń sapasy aıtarlyqtaı jaq­sar­dy, al fermerler óz kezeginde jyl saıyn elimizdi mol ónimmen qamtamasyz etip keledi.

Qazaqstan dástúrli túrde álemdik na­ryqqa astyq pen un jetkizip otyrǵan je­tekshi memleketterdiń qataryna kiredi, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksportynyń geografııasy da Ortalyq Azııa men Aýǵanstannan bastap Taıaý Shyǵys elderi men Qytaıǵa, Eýropalyq odaqqa jáne basqa da baǵyt­tarǵa qaraı keńeıip keledi.

Ónerkásip sektorynda «Báıterek» ınvestıtsııalyq holdıngi arqyly búkil elimiz boıynsha júzdegen joba qar­jy­landyryldy. Sonyń ishinde Al­ma­tyda jeńil avtokólikter óndirisin, Qaraǵandy oblysynda Qarmet bolat quıý ónimderi kásipornyn, Pavlodar oblysynda Qazaq­stan elektrolız zaýytyn, Túrkistan obly­synda Ecoculture-Eurasia jylyjaı keshe­nin, Almaty oblysynda «Shın-laın» balmuzdaq shyǵaratyn óndiris ornyn atap kórsetýge bolady.

Jeti jylda «Báıterek» arqyly qar­jy­­landyrý kólemi 2,9 trln teńgeden 10,4 trln teńgege deıin ulǵaıdy. Qazir­gi ýaqytta holdıngtiń qarjylyq qoldaýy­men metallýrgııada jalpy quny 3,9 trln teńge bolatyn 23 joba júzege asyrylýda, mashına jasaý salasynda 610,6 mlrd teń­ge­ge 21 joba qarjylandyrý kezeńinde bolsa, hımııa ónerkásibinde quny 636 mlrd teń­geni quraıtyn 11 joba, al agroónerkásip kesheninde 415,9 mlrd teńge bolatyn 69 joba júzege asyrylyp jatyr.

Memleket basshysy ishki ósim men negizgi jumyspen qamtý kózi retinde mıkro jáne shaǵyn bıznesti damytýǵa erekshe mán beredi. Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń ІJÓ-degi úlesi 40,5%-ǵa jetti, atalǵan sektorda shamamen 4,5 mln adam jumys isteıdi, bul – eńbekke qabi­let­ti halyqtyń teń jartysyna jýyǵy.

Shaǵyn kásiporyndardyń belsendiligi tek saýda men qyzmet kórsetý salalarynda ǵana emes, sonymen qatar qurylys, kólik jáne óńdeý ónerkásibinde de artyp kele jatqanyn aıta ketken jón.

Shaǵyn bıznes iri jobalardyń jet­kizý tizbegine keńinen qosyla bastady. Ákimshilik kedergiler azaıyp, paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaý, kepildik berý jáne damý ınstıtýttarynyń baǵ­dar­la­malary arqyly qarjylandyrý júıesi qoljetimdi bola tústi.

Jyl saıyn myńdaǵan jobaǵa qol­daý kórsetilip, osy sektordaǵy kásip­ker­lerge arnalǵan jeńildetilgen qarjy­landyrý kólemi júzdegen mıllıard teńgege jetti. Sonymen birge memlekettik qyzmetterdi tsıfrlandyrý tirkeý men esep berýdi jáne qoldaý sharalaryn alý rásimderin jeńildetip otyr.

Jańa ınvestıtsııalyq kezeńniń eleýli jobalarynyń ishinde Alatau City kópsalaly ýrbanıstıkalyq klas­teriniń orny erekshe. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha jańadan boı kóteretin qala ınnovatsııalyq ekonomıkany, joǵary teh­no­logııalyq óndiristerdi, bilim berý men is­kerlik ınfraqurylymdy damytýǵa tyń serpin beretin ósýdiń jańa baǵytyna aınalmaq.

Belsendi geologııalyq barlaý ju­mys­tary arqyly elimizdiń mıneraldyq-shıkizat bazasyn keńeıtý uzaqmerzimdi eko­no­mıkalyq damý strategııasynyń mańyzdy elementi bolyp tabylady.

Keıingi jyldary mys, nıkel, kómir, altyn jáne sırek metaldardyń boljamdy qory bar ondaǵan perspektıvalyq ýchas­ke anyqtaldy.

2026 jyldyń sońyna qaraı Qazaqstan aýmaǵyn geologııalyq jáne geo­fızıkalyq zertteý kólemi 2,2 mln sharshy shaqyrymǵa deıin jetedi.

Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha 2026–2028 jyldary geologııalyq barlaý jumystaryna memleket tarapynan 240 mlrd teńgege jýyq ınvestıtsııa salynady. Bul ótken jıyrma jyl boıy osy salaǵa jumsalǵan barlyq shyǵynnyń kólemine sáıkes keledi.

Buǵan qosa, syrtqy ınvestorlardyń tarapynan da qyzyǵýshylyq baıqalyp otyr. Osy oraıda qajetti sheshimderdiń bári ulttyq múddelerimizdi eskere otyryp, qabyldanatyny anyq. Mundaı aýqymdy jumys uzaqmerzimdi ónerkásiptik ósýdiń negizin qalyptastyrady.

Elimizdiń tranzıttik áleýetiniń damýy – Memleket basshysynyń udaıy nazarynda. Munda Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty nemese Orta dáliz erekshe ma­ńyzǵa ıe. Atalǵan baǵytta tasymal kólemi keıingi 7 jylda 5 ese ósti.

Zamanaýı temirjol ınfraqurylymy tranzıttik áleýetti damytýǵa múmkindik beredi. Máselen, elimizde keıingi jeti jyl ishinde 1 myń shaqyrymǵa jýyq jańa temirjol salyndy, 9,5 myń shaqyrym jol jóndeý jumystarymen qamtyldy, onyń ishinde 3,5 myń shaqyrymǵa kúrdeli jóndeý júrgizildi.

Shymkent, Aqtóbe, Qaraǵandy qalala­ryn­daǵy jáne shekara mańyndaǵy temir­jol toraptaryn jańǵyrtý ótkizý qabi­le­tin art­tyryp qana qoımaı, óńirlerdiń ózara baılanysyn nyǵaıtyp, logıs­tıka­lyq shy­ǵyndardy azaıtýǵa sep­tigin tıgiz­di, osy­laısha, eldiń tranzıttik áleýe­tin kúsheı­tip, ishki naryqty keńeıte tústi.

Bıyl biz uzaq jyl boıy jóndeý kór­me­gen, shyntýaıtynda, ábden tozyǵy jetken 124 temirjol vokzalyn jańǵyrtý ju­mystaryn aıaqtaımyz.

Teńiz porttarynyń óndiristik qýa­tyn keńeı­tý qolǵa alyndy, termınaldar jańar­tylyp, ótkizý qabileti artyp keledi. Ne­giz­gi toraptyń biri – Jetisý ob­ly­­syn­daǵy «Qorǵas» qurǵaq júk porty ar­qyly jyl saıyn júzdegen myń konteıner ótedi.

Almaty jáne Jetisý oblystarynda júk­terdi bir ortalyqqa shoǵyrlandyryp, óńdeý­­den ótkizetin logıstıkalyq orta­lyq­tar jelisi quryldy.

Jeti jyldyń ishindegi aýyz toltyryp aıtatyn taǵy bir jaıt – 25 myń shaqy­rymnan astam avtomobıl joly salynyp, kúrdeli jóndeýden ótti, sol sııaqty Ortalyq-Ońtústik, Ortalyq-Shyǵys, Batys-Shyǵys negizgi dálizderi iske asyryldy, barlyq óńirde jergilikti joldar jelisi edáýir jańartyldy.

Buǵan deıin uzaq jyl boıy júıeli qar­jylandyrýdan tys qalyp kelgen jer­gi­likti joldardy jóndeý men jańadan salý ekonomıkaǵa mýltıplıkatıvti áser berdi: shyǵyndar qysqaryp, saýda-sat­tyq kólemi ósti, shaǵyn jáne orta bıznes damyp, óńirlerdiń ınvestıtsııalyq tar­tym­dylyǵy arta tústi. Іs júzinde kúre jol­dar elimizdiń ekonomıkalyq keńis­ti­giniń negizine aınaldy. Atalǵan baǵytta ju­mystar jalǵasyp jatyr.

Teńiz porttarynyń qazirgi jalpy ótkizý qabileti 22 mln tonnany, onyń ishinde Aqtaý porty arqyly shamamen
15 mln tonna jáne Quryq porty arqyly 7 mln tonnany quraıdy.

2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha porttar arqyly júk ótkizý 8 mln tonnaǵa deıin artty, konteınerlik tasymal kólemi 90 myńǵa jetti. Salystyrý úshin aıtsaq, 2024 jyly bul kórsetkish shamamen 60 myń konteıner bolǵan edi.

Avıatsııa salasy da turaqty túrde ósim kórsetip keledi: eger 2023 jyly áýejaılar 26 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetse, 2025 jyly bul kórsetkish 31,8 mln-ǵa jetti. Qazaqstan 30-dan astam elmen áýe qatynasyn ornatty, 130 baǵyt boıynsha 600-den astam reıs qaty­nap tur. Sonymen qatar áýejaılar jań­ǵyr­ty­lyp, jańa termınaldar salynýda, ınfraqurylymdar jańartylyp jatyr.

Bıyl Katonqaraǵaıda, Zaısanda, Kendirlide, Arqalyqta 4 jańa áýejaı iske qosylmaq. Arqalyq qalasyndaǵy 30 jyldan astam ýaqyttan beri qańyrap, qa­raý­syz qalǵan áýejaı Prezıdenttiń tike­leı tapsyrmasymen qalpyna kel­tirilýde.

Kólik ınfraqurylymynyń damýy týrıstik salaǵa da tikeleı áser etti. 2022 jyldan bergi pandemııadan keıingi qalpyna kelý kezeńinde elimizge saıahattap kelýshiler qatary Qytaı, Úndistan, Parsy shyǵanaǵy elderinen kelgen týrıster esebinen turaqty ósip keledi. Іri halyqaralyq Lonely Planet nusqaýlyǵy Qazaqstandy Best in Travel 2025 reıtıngine engizdi, CNN jáne The New York Times Almatyny úzdik týrıstik baǵyt retinde atap ótti, al Shymbulaq Condé Nast Traveler nusqasy boıynsha úzdik álemdik baǵyttar qataryna engizildi.

Osyny eskere otyryp, Memleket basshysy Almaty taý klasterin odan ári damy­tý qajettigin atap ótti. Jobanyń tabys kózi de aıqyn: taý kýrortynyń ınfra­­­qu­ry­­lymyna salynǵan árbir dollar kýrort­­­­­tyq ekonomıkaǵa shamamen bes dollar jáne jalpy týrızm ekonomıkasyna 15 dol­­lar kiris ákeledi.

Osynaý aýqymdy jobany júzege asyrý myńdaǵan jumys ornyn ashyp, jyl saıyn shamamen 100 mlrd teńge salyq túsim­derin qamtamasyz etedi.

Prezıdent tapsyrmalaryna sáıkes mundaǵy barlyq jumys álemdik standarttar deń­geıin­degi ekologııalyq talaptardy qatań saqtaı otyryp júrgiziledi.

Memleket basshysy kúrdeli sala­lar­dyń biri – energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy júıe­sin saýyqtyrý baǵytynda da batyl sheshimder qabyl­dady. Atalǵan salalarda júr­gizilip jatqan aýqymdy jumystar – jer jer­degi bytyrańqy jobalar emes, ınfra­qurylymdyq múmkindikti arttyra túsý jolyndaǵy júıeli saıasattyń kórinisi.

Prezıdent atap ótkendeı, «Energetıka jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashy­ly­ǵy kez kelgen memlekettiń ómir súrýine asa qajetti tuǵyr sanalady». Aýqymdy reformalar bastaý alǵanǵa deıin birqatar óńirlerde generatsııalyq qýat kózderi men jylý jelileriniń tozýy 70%-ǵa deıin jetse, keı óńirlerde bul kórsetkish 80%-dan asyp ketken edi. Energetıkalyq nysandarda bolǵan iri apattar saldarynan saqyldaǵan sary aıazda keı qalalardaǵy turǵyn úıler jylýsyz qalǵan qıyn sátti eshkim de umyta qoımaǵan shyǵar.

Búginde júrgizilip jatqan tarıfterdi yryqtandyrý jáne ınvestıtsııalar tartý saıasaty burynǵydaı «jantalasa jamap-jasqaýdan» góri salany sapaly deńgeıde jańǵyrtýǵa múmkindik berdi.

Qaraǵandy, Óskemen, Jezqazǵan, Ekibastuz, Balqash qalalarynda JEO-ny jańǵyrtý jobalary júzege asyrylyp jatyr. Almaty, Temirtaý, Rıdderde jylý qýattary jańartylýda, sonymen birge Aqtaý, Atyraý, Oral, Taraz, Ekibastuz (GRES-2) qalalarynda stansalardyń qýattaryn keńeıtý jumystary jalǵasýda. Odan bólek Aqtóbe, Atyraý, Óskemen, Kókshetaý, Qyzylorda, Semeı, Taraz, Túrkistan, Ekibastuz (GRES-3) qalalarynda jańa generatsııa kózderiniń jobalary bo­ıynsha jumystar júrgizilip keledi.

Osymen ekinshi jyl qatarynan jylý maýsymy aıtarlyqtaı apatsyz ótip jatyr deýge bolady.

Prezıdent energetıkalyq turaqty­lyq­ty ulttyq qaýipsizdik máselesi dep atap, mundaǵy sheshimder ondaǵan jyldar ilgeri qabyldanýǵa tıis ekenin únemi aıtyp keledi. Bul rette elimizde elektr energııasyn óndirý josparly túrde ósýde. Máselen, ol 2019 jylǵy 106 mlrd kVt/saǵattan 2025 jyly 123,1 mlrd kVt/saǵatqa deıin jetti. Salystyrmaly túrde aıtsaq, jeti jylda iske qosylǵan qýat­tar­dyń jalpy kólemi Almaty qala­sy men Almaty oblysynyń bir jarym jyldyq tutynatyn elektr energııasyna teń.

Jalpy alǵanda, 2027 jyldyń birinshi toqsanynyń sońyna qaraı Qazaqstan elektr energııasy tapshy elder qatarynan shyǵyp, profıtsıttik deńgeıge ótedi.

Sol sııaqty Almatydaǵy JEO-2 men JEO-3-ti tabıǵı gazǵa aýystyrýǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr. Bul eki JEO-ny tolyq kóshirý osy jyldyń sońyna deıin aıaqtalady. Birneshe júz mıllıard teńge turatyn jobalar qalanyń ekologııasyn aıtarlyqtaı jaqsarta túspek.

Uzaqmerzimdi generatsııa balansyn qalyptastyrý úshin atom energetıkasyn damytý mańyzdy sheshim boldy.

AES qurylysy elektr qýatyna sura­nys arta túsken búgingideı jaǵdaıda zııandy qaldyqtardyń aýaǵa taralýyn azaı­typ, generatsııa kózderin ártarap­tan­dy­rýdy qamtamasyz etedi.

Joba, sonymen qatar, aldaǵy ýaqyt­taǵy tehnologııalyq damýdyń, óndiris­ti lokalızatsııalaýdyń jáne ınjenerlik kadr daıarlaýdyń berik negizi bolmaq.

Prezıdent jarııalaǵan «Taza Qazaq­stan» bastamasy jalpyulttyq ıdeıa­ǵa ulasty. Búkil el boıynsha mıllıon­daǵan adam ekologııalyq aktsııa­larǵa shyǵyp, tabıǵı aımaqtardy qoqystan tazartý, kógaldandyrý, qalpyna keltirý jumystaryn júrgizip jatyr. Júzdegen myń tonna qoqys jınalyp, mıllıondaǵan aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy. Osy ıdeıa­nyń arqasynda ekologııalyq máde­nıet qalyptasyp, tazalyq pen tártip kúndelikti ómir saltyna aınaldy.

Prezıdent «Árkim ózinen bastaýy kerek» qaǵıdatyna óz tájirıbesimen úlgi kórsetip keledi. Memleket basshysy qorsha­ǵan ortanyń ǵana emes, adamnyń oı-sanasynyń tazalyǵyna da aıryqsha mán beredi. Bul bastama el azamattarynyń, ásirese jastardyń tarapynan qoldaý ta­ýyp, aýqymdy qoz­ǵa­lysqa aınaldy.

Ekologııalyq kún tártibinde Memleket basshysy sý qaýipsizdigi máse­lesine basa nazar aýdaryp otyr. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha qazir 20 jańa sý qoımasyn salý, keminde 15 myń shaqyrym ırrıgatsııalyq kanaldy rekonstrýktsııa­laý baǵdarlamasy júzege asyrylyp keledi.

Elimizdegi kólemdi sý aıdyndary – Kaspıı men Aral teńizderin saqtap qalý máse­lesi birinshi kezekke shyqty. Eli­­­mizde atalǵan akvatorııanyń ózekti máse­­le­lerin tereń zerdeleý úshin Kaspıı teńizi­niń Qazaq ǵylymı-zertteý ınstıtýty quryldy.

Jınaqtap kelgende bul ekologııalyq qaýip­sizdik pen tabıǵatty turaqty paı­da­­la­nýdyń keshendi tásilin qalyp­tastyrady.

Jahandyq sý resýrstary taqyrybyn­­daǵy mańyzdy máselelerdiń biri – muz­dyq­tardy saqtap qalý. Sarapshy­­lar­dyń boljamynsha, 2100 jylǵa qaraı Ortalyq Azııadaǵy muzdyqtar kólemi aıtar­lyqtaı kishireıedi. Prezıdent osy máselelerge de aıryqsha nazar aýdaryp otyr.

Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq deńgeıde «Sý munaralary seriktestigin» qurý bastamasyn kóterdi, onyń maqsaty – muz­dyqtardy zertteý ári qorǵaý úshin jahan­dyq zertteý ortalyqtarynyń kúsh-jige­rin biriktirý, sol arqyly glıatsıo­­­lo­­­­gııa­­­lyq ǵylymdy qoldaýdy ortaq bir júıege keltirý.

Áleýmettik saıasatta da sapaly reformalar júzege asyrylyp jatyr. Bıýd­jet­tegi áleý­mettik maqsattaǵy shy­­­ǵys­tar buryn­ǵy­synsha joǵary deńgeıde saqtalyp otyr, máselen, 2025 jyly respýblıkalyq bıýdjetten atalǵan salaǵa 9,3 trln teńge baǵyttaldy, bul jalpy shyǵystardyń 36,5%-yn quraıdy.

Sonymen qatar qoldaý kórsetý fılosofııasy da ózgertildi: kómek maqsatty, ádil ári yntalandyratyndaı bolýy kerek. Al keıingi ýaqyttary qarqyndy engizilip jatqan tsıfrlyq quraldar úı sharýashylyqtarynyń damýyn dálirek baǵalaýǵa, tıimsiz tólemderdi qysqartýǵa jáne resýrstardy neǵurlym ózekti baǵyt­­tarǵa qaıta bólýge múmkindik beredi.

Osy tusta keıingi jyldary adamı kapıtalǵa jumsalatyn ınvestıtsııalar aıtarlyqtaı óse túskenin aıta ketý kerek: bilim berý men ǵylymǵa salynǵan ınves­tıtsııalar bes eseden asty, densaýlyq saqtaý men áleýmettik qyzmet kórsetýge 3,7 ese ósti. Mańyzdy kórsetkishterdiń biri – ómir súrý uzaqtyǵy, ol elimizde shamamen 76 jasqa jetti, bul kórsetkish 2019 jylmen salystyrǵanda 3 jylǵa artyq.

Óskeleń urpaqtyń jaǵdaıyna da erek­she kóńil bólinip keledi. Osy oraıda «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy – Prezı­denttiń mańyzdy bastamalarynyń biri.

Baǵdarlama sheńberinde qazaqs­tan­dyq balalardyń shotyna Ulttyq qor­dyń ınvestıtsııalyq kirisinen jyl saıyn qarajat aýdarylady, ony ár bala 18 jasqa tolǵannan keıin bilim alýǵa nemese turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý maq­sa­tynda paıdalana alady. Baǵdarlama júzege asy­­­­ryl­ǵan úsh jyl ishinde elimizdegi jeti mln balanyń shotyna 2,5 mlrd dollardan astam qarajat aýdaryldy.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2026–2030 jyl­darǵa arnalǵan «Qazaqstan balalary» biryńǵaı baǵ­dar­lamasy bekitildi, ol Qazaqstandaǵy bala­lardyń quqyqtary men ál-aýqatyn qam­tamasyz etý bo­ıynsha barlyq qol­­­da­­­nystaǵy jáne josparlanǵan is-shara­­­lardyń basyn biriktiredi. Atalǵan qujat eldegi árbir balanyń quqyqtary men ál-aýqatyn júıeli túrde qorǵaýdy qam­­­ta­masyz etetin ornyqty memlekettik saıa­sattyń negizi bolyp tabylady.

Budan bólek, Memleket basshysy aıqyndap bergen basymdyqtardyń biri – mektep ınfraqurylymyndaǵy qor­dalanǵan problemalardy joıý. Osy maq­satta keıingi jeti jylda 1 300-den astam jańa mektep salyndy, apatty jáne úsh aýysymdy bilim oshaqtarynyń sany aıtar­lyq­taı azaıyp, materıaldyq-teh­nı­kalyq baza jańartyldy. Prezı­dent bastamasymen júzege asyrylyp jatqan «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasyn­da ǵana 2023–2025 jyldary búkil elimiz boıynsha eń joǵary halyqaralyq stan­­dart­tarǵa sáıkes keletin 217 mektep salyn­dy.

TALIS-2024 halyqaralyq zertteýine sáıkes, Qazaqstan muǵalimderdiń eńbek­aqy­­symen qanaǵattaný deńgeıi boıynsha álem elderiniń úzdik bestigine kirdi. Eger 2018 jyly bul kórsetkish nebári 39% bolsa, 2024 jyly 71%-ǵa jetti. Elimizdegi peda­­­gogterdiń 95%-y óz jumysyna kóńili tola­tynyn aıtty.

Mektepke deıingi uıymdar jelisi de keńeıip, olardyń qatary 12 myńǵa jetti. Medıtsınalyq mekemeler sany 830-ǵa deıin artty, al dárigerlerdiń sany 83 myńnan asty. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń baǵalaýynsha, elimiz ana óliminiń tómendeý qarqyny boıynsha álemdegi jetekshi on eldiń qataryna kiredi: kórsetkish tarıhı mınımýmǵa deıin tómendedi.

Prezıdenttiń bastamasy boıynsha 2021 jyly «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy iske qosyldy, onyń sheńberinde jyl sa­ıyn ekstra­korporaldy uryqtandyrý rásim­de­rin júrgizýge 7 myń kvota bólinedi, búgin­de bul baǵdarlamany 28 myń áıel paıdalandy. Baǵ­darlama iske qosylǵaly 11 myń náreste dúnıege keldi.

Ǵylym men joǵary bilimdi damytý Prezıdent tarapynan tehno­logııalyq jáne ekonomıkalyq ósim­niń strategııalyq negizi retinde qaras­tyrylyp otyr. Eli­mizde zertteý ýnı­­ver­sıtetteri men ǵylymı orta­­lyq­tardy qoldaý kúsheı­tilip, ǵylymı zert­teýlerge arnalǵan grant­tar sany artyp keledi.

Qazaqstanda jetekshi sheteldik ýnıver­sı­tetterdiń fılıaldary men ókildikteri ashylyp, birlesken kampýs­tar men bilim berý baǵdarlamalary qurylýda, bul shetelge bilim izdep ketýshiler qataryn azaıtyp, jahandyq aka­­­demııalyq keńistikke yqpaldasý úde­risin keńeıtedi.

Memleket basshysy bizdiń aldymyzǵa ǵylymdy ónerkásippen ıntegratsııalaý mindetin qoıdy. Olardyń ishinde ázirlemelerdi kommertsııalandyrý, ýnıversıtetter janynan ǵylymı parkter men ınnovatsııalyq ekojúıeler qurý bas­tamalary bar.

Sondaı-aq buqaralyq sport pen qoljetimdi sporttyq ınfraqurylymdy damytý – Prezıdent saıasatynyń basym baǵyty sanatynda.

Óńirlerde júzdegen sport nysandary boı kóterip, jańǵyrtý jumystary júrgizildi, myńdaǵan mektep jáne aýla alańdary jelisi jumys isteıdi, al aza­­mat­­­tar­dyń dene shynyqtyrýmen júıe­li túrde aınalysý deńgeıi 45%-ǵa jetti.

Bul rette jańadan salynǵan áleý­­mettik jáne ınfraqurylymdyq nysan­dar­dyń bir bóligi qaıtarylǵan aktıvter esebinen qarjylandyrylyp jatqanyn atap ótý asa mańyzdy. Óıtkeni bul bıýdjetke salmaq salmaı, ótkir problemalardy jedel sheshýge múmkindik berdi.

Máselen, densaýlyq saqtaý salasynda 183 nysan qaıtarylǵan qarajat esebinen salyndy, bul «Aýylda den­saýlyq saqtaýdy jańǵyrtý ulttyq jobasyn» júzege asyrý qarqynyn arttyrýǵa múmkindik berdi. Nátıjesinde, búginde Ulttyq joba aıasynda elimizdiń aýyldyq eldi mekenderinde jańadan boı kótergen 655 alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarlyq kómek nysany jumys istep tur. Budan bólek, osy qarajat esebinen Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy kópsalaly aýrý­hana men Gematologııa ortalyǵynyń, Mańǵystaý oblysyndaǵy jedel medıtsı­­nalyq járdem stansa­synyń, Qaraǵandy oblysyndaǵy onko­logııalyq dıspanserdiń opera­tsııa­lyq-reanımatsııalyq bloginiń jáne basqa da iri medıtsınalyq ortalyq­tardyń qury­lysy júrip jatyr.

El ekonomıkasyna qaıtarylǵan qarajat esebinen 227 sýmen qamtamasyz etý nysany rekonstrýktsııalan­dy.
Sondaı-aq mektepterdiń, sport nysan­da­­rynyń qurylysyna, kommýnal­dyq ınfra­qurylymǵa jáne basqa da áleý­mettik mańyzy bar jobalarǵa qara­jat jum­salýda. Taǵy bir jarqyn mysal retin­de byltyr paıdalanýǵa beril­gen Kokshe Arena kópsalaly sport keshenin jáne Aqmola oblysynyń Zerendi aýy­lynda jańadan salynǵan balalar men jasóspirimder sport mektebin, Pet­ro­pavl­daǵy balabaqsha ǵımaratyn, Túrkistan obly­syndaǵy mýzyka mektebin aıtýǵa bolady. Mundaı nysandar elimiz­diń ár óńirinde bar.

Aıta ketý kerek, aktıvterdi qaıtarý saıasaty tek zań aıasynda júzege asyrylady jáne mindetin adal atqaratyn zańdy kásip­ker­lik qyzmetke eshqandaı áser etpeıdi.

Qarajatty ashyq ári maqsatty paıdalaný boljamdy iskerlik ortany qa­lyp­tastyryp, ınvestıtsııalyq tartym­dylyqty nyǵaıtý quraly retinde ınves­torlardyń senimin arttyra túsedi.

Memlekettik basqarý júıesinde de eleýli ózgerister oryn aldy. Bıýd­jet jáne salyq saıasaty birtindep turaq­ta­lyp keledi, ortamerzimdi josparlaý tetikteri kúsheıtildi, memlekettik baǵdarlamalardyń tıimdiligin baǵalaý quraldary engizildi. Bıýdjet protsesi nátıjege jáne damý basymdyqtaryna baǵdarlanyp otyr, bul shyǵystardy áleýmettik-ekonomıkalyq maqsattarmen baılanystyrýǵa múmkindik beredi.

Salyq reformasy – ýaqtyly qabyl­danǵan sheshim boldy. Ol qorda­lanǵan máselelerdiń jaýabyn tabýǵa jol ashty. Salyq reformasy aıqyn ári ádil júıeni qalyptastyrýǵa, bıznestiń jasandy túrde bólshektený múmkindikterin azaıtýǵa jáne adal ári ádil básekelestikke jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes salyq qyzmeti bıznes jáne azamattarmen ózara is-qımyldyń servıstik modeline kóshýde: salyq qyzmetterin tsıfrlandyrý, táýekelderdiń aldyn ala otyryp qadaǵalaý jáne esep berýdi avtomattandyrý, fıskaldyq turaq­ty­­lyqty qolaıly ári boljamdy ortamen úılestire otyryp, adal salyq tóleý­shilerge júktemeni azaıtady.

Memlekettik jáne qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasynda Qasym-Jomart Toqaev­tyń «Zań men Tártip» qaǵıdaty basty orynda tur.

Atalǵan ustanym qoǵamdyq qaýipsiz­dik pen quqyq ústemdigine tolyq kepildik beredi ári Ádiletti Qazaqstandy qurýdyń negizgi sharty bolyp tabylady.

Azamattardyń, qoǵamnyń jáne mem­le­kettiń quqyqtary men zańdy múd­delerin qorǵaý – basty basymdyq. Bú­ginde quqyq qorǵaý júıesin jań­ǵyr­tý, onyń jumy­­sy­nyń ashyqtyǵyn arttyrý boıynsha júıe­­li ju­mystar júzege asyrylyp jatyr.

Máselen, ozyq tsıfrlyq sheshimder engizilýde, servıstik polıtsııa praktıkasy damyp, kadrlyq áleýet nyǵaıtylyp jatyr.

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen tsıfrlyq transformatsııa júzege asýda. 2019 jyldan beri Qazaqstan jeke­legen qyzmetterdi tsıfrlandyrý­­dan bastap, onyń keń aýqymdy mode­­­line deıingi joldan ótti. Bul ınfraqurylymdaǵy mańyzdy tetikterdiń qatarynda memlekettik organdar men jekemenshik servıster arasynda derekter almasýdy qamtamasyz etetin jáne tsıfrlyq bıznes modelderi men qar­jylyq tehnıkalyq sheshimder úshin ashyq ekojúıeni qalyptastyratyn Smart Bridge ıntegratsııalyq platformasyn aıtýǵa bolady. Tsıfrlandyrý bizdiń mem­­le­ketke azamattarǵa proaktıvti format­ta qyzmet usynyp, qoldaý kórsetýge múm­kin­dik berdi.

Tsıfrlandyrýdyń ekonomıkalyq áserin bıýdjet shyǵystary men áleýmettik qol­­­daýdyń tıimdiligin arttyrý arqyly baı­­­qaýǵa bolady. Qazaqstan BUU EGDI ındek­sinde 193 eldiń ishinde 24-orynda tur jáne onlaın-servıster deńgeıi boıynsha álem­­dik kóshbasshylardyń ondyǵyna kiredi.

Buǵan qosa, Prezıdent bastamasymen Alem.ai halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy quryldy, ol qazirdiń ózinde zert­­­­teýshilerdi, startaptar men novator­lar­dy tartý alańyna aınalyp úlgerdi.

Memleket basshysy 2026 jyldy Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalaǵany belgili. Úkimet ekonomıka men memlekettik basqarýdyń barlyq salasyna ozyq tehnologııalar men jasandy ıntellektini engizýge baǵyt­talǵan Digital Qazaqstan strategııasyn ázirlep jatyr.

Qasym-Jomart Toqaev el tizginin qo­lyna alǵan jeti jyl daǵdarystarǵa jedel áre­ket etýden júıeli damýǵa kóshý kezeńi boldy: ekonomıka anaǵurlym ár­ta­raptan­dyrylǵan, ınvestıtsııalar or­nyqty, ınfraqurylym barynsha senimdi, áleý­mettik saıasat meılinshe tıimdi bola tústi.

Osynaý batyl qadam Qazaqstanǵa ıns­tı­tý­tsıonaldyq turǵyda qalyptasqan mo­del men uzaqmerzimdi basymdyqtarǵa súıe­­ne otyryp, bolashaqqa senimmen qa­raý­ǵa múmkindik beredi.

Búginde Qazaqstan damýdyń tarıhı kezeńinde tur. Memleket basshy­sy­nyń bastamasymen keń aýqymdy ashyq talqylaý qorytyndysy boıynsha sarap­shy­lardyń jáne ǵylymı qaýym­das­tyq­tyń, qazaqstandyq qoǵam­nyń bar­lyq sala ókil­­deriniń pikiri eske­rilgen elimizdiń túbe­geıli jańa Kons­tı­tý­tsııa­­­­synyń joba­sy ázirlendi.

Jańa Ata zańymyzdyń basty erek­sheligi — onyń órshil rýh pen kemel kele­shekke degen umtylysynda. Qujat halyq­tyń arman-muratymen úndesip jatyr. Onda memlekettiń eń joǵary laýa­zymdy tulǵasy – Prezıdent
Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan Respýb­lı­kasy uzaqmerzimdi turaqty damýy­nyń berik negizin qalap, birneshe býyn urpaqtyń amandyǵy men qaýipsiz ómirin qam­­tamasyz etýdegi erik-jigeri aıqyn kóri­nis tapqan.

Men elimizdiń azamattary durys tańdaý jasap, Memleket basshysynyń bas­­­tamasyn qoldap, Qýatty, Ádiletti, Órkendegen Qazaqstandy qurýǵa óz úlesin qosatynyna senimdimin.

Budan buryn Bektenov eldegi strategııalyq ınfraqurylymdyq jobalar qatań baqylaýda bolatynyn aıtty.