Digital Qazaqstan: memlekettik basqarýdyń jańa tsıfrlyq modeli engiziledi

Strategııa aldaǵy jyldarǵa arnalǵan eldiń tehnologııalyq damýynyń basty qujatyna aınalady jáne jahandyq tsıfrlyq transformatsııa jaǵdaıynda memleketti, ekonomıka men qoǵamdy tereń jańǵyrtýdyń jańa kezeńin aıqyndaıdy.

Strategııalyq qujat eldiń tehnologııalyq ult qurý jolyn belgilep, naqty jospar usynady jáne budan bylaı memlekettiń osy saladaǵy strategııalyq baǵyty men negizgi jumys baǵyttaryn aıqyndaıtyn ınstıtýtsıonaldyq qujattardyń búkil tsıklin qalyptastyrýdy aıaqtaıdy.

«Digital Qazaqstan» — bul Qazaqstannyń damýdyń jańa modeline irgeli kóshýi, munda derekter, jasandy ıntellekt jáne zamanaýı tehnologııalar memlekettik basqarýdyń negizine aınalady jáne eldiń tsıfrlyq ekojúıesin jekelegen qyzmetterdi avtomattandyrýdan derekterge negizdelgen keshendi basqarýǵa kóshiredi.

Búgingi tańda Qazaqstan óńirde úkimetterdiń jasandy ıntellektke daıyndyq ındeksi boıynsha birinshi orynda tur jáne elektrondyq úkimettiń damý deńgeıi boıynsha álemdik lıderler tobyna kiredi. Sońǵy jyldary el tsıfrlyq memlekettiń berik irgetasyn qalyptastyrdy, al búginde óz damýynyń jańa paraǵyn ashyp, órshil mindet qoıyp otyr — qazirgi álemdik praktıkada JI-di ómirdiń barlyq salalaryna basqalardan tezirek engizetin memleketter lıderge aınalýda, sondyqtan elimizde jahandyq ózgeristerge beıimdelý ǵana emes, olardy óz betinshe qalyptastyrý da júrgiziledi.

Jańa Strategııa bul tájirıbeni júıeleýge jáne ony barlyq negizgi salalarǵa aýqymdaýǵa baǵyttalǵan. JI-di jappaı engizý, ónerkásipti, jer qoınaýyn paıdalanýdy, logıstıka men energetıkany tsıfrlandyrý 2029 jyldyń sońyna qaraı jylyna orta eseppen 1,5 paıyzdyq tarmaq deńgeıinde JІÓ-ge qosymsha úles qosady, al úsh jyldyq kezeńdegi salystyrmaly naryqtyq ınvestıtsııalardyń boljamdy kólemi 10,5-ten 16,5 mıllıard AQSh dollaryna deıin jetedi dep kútiledi.

2029 jylǵa qaraı Qazaqstan tsıfrlyq básekege qabilettiliktiń halyqaralyq reıtıngterindegi óz pozıtsııasyn aıtarlyqtaı nyǵaıta otyryp, álemniń tehnologııalyq turǵydan eń damyǵan memleketteriniń qataryna kirýdi josparlap otyr.

QR Premer-Mınıstriniń orynbasary — Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev Memleket basshysynyń úsh jyl ishinde Qazaqstandy tolyqqandy tsıfrlyq elge aınaldyrý týraly strategııalyq mindet qoıǵanyn atap ótti.

— Digital Qazaqstan Jalpyulttyq strategııasynyń bekitilýi el ómiriniń barlyq negizgi salalaryn qamtıtyn aýqymdy transformatsııanyń bastaý núktesine aınalady. Áńgime damýdyń jańa modeline kóshý týraly bolyp otyr, munda derekter, jasandy ıntellekt jáne zamanaýı tehnologııalar memlekettik basqarýdyń, ekonomıka men áleýmettik saıasattyń negizine aınalady. Biz jekelegen qyzmetter men protsesterdi tsıfrlandyrýdan eldiń tutas tsıfrlyq arhıtektýrasyn qurýǵa kóship jatyrmyz. Azamattar úshin bul neǵurlym yńǵaıly, proaktıvti jáne derbestendirilgen memleketti bildiredi. Bıznes úshin — ónimdiliktiń artýy, shyǵyndardyń tómendeýi jáne damýdyń jańa múmkindikteri. Ekonomıka úshin — jańa salalardy qalyptastyrý, ınvestıtsııalar tartý jáne Qazaqstannyń básekege qabilettiligin nyǵaıtý, — dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, búginde energetıka men esepteý qýattarynan bastap ulttyq tildik modelder men azamattar men bızneske arnalǵan qoldanbaly servısterge deıin jasandy ıntellekttiń tolyq ekojúıesin quryp jatqan elder lıderge aınalǵan.

— Mundaı arhıtektýra AI Economy Stack dep ataldy jáne ol bes deńgeıdi qamtıdy: energetıka men ınfraqurylym, esepteý qýattary, derekter men úlken tildik modelder, tsıfrlyq platformalar jáne qoldanbaly JI-servısteri. Digital Qazaqstan Strategııasynda dál osyndaı júıeni qurý kózdelgen, — deıdi Jaslan Mádıev.

Strategııa sheńberinde tsıfrlyq transformatsııa úsh negizgi baǵytty qamtıdy.

Birinshi baǵyt — azamattardyń múddesi úshin tsıfrlandyrý — sheńberindegi barlyq qaıta qurýlardyń ortalyǵynda adam turady. Azamattardyń múddesi úshin memlekettik servıster árbir qazaqstandyqtyń, onyń turatyn óńirine qaramastan, jeke qajettilikterine beıimdeletin adamnyń úzdiksiz ómirlik traektorııasyna kóshý josparlanýda. Áleýmettik salada qosymsha qujattar jınaý qajettiligin joqqa shyǵaratyn qoldaýdyń proaktıvti mehanızmderi engizilýde, al negizgi quraldar — áleýmettik tólemderden bastap densaýlyq saqtaýdaǵy predıktıvti analıtıkaǵa jáne dári-dármekpen qamtamasyz etýdi basqarýǵa deıin — «Áleýmettik ámııan» ekojúıesiniń aınalasynda shoǵyrlandyrylatyn bolady. Bilim berýde balalardyń erte jastan bastap damýynyń derbes JI-marshrýttary iske qosylady, bul bilim alýshylardyń áleýetin ashýǵa kómektesedi jáne jańa urpaqta ozyq tsıfrlyq daǵdylardy qalyptastyrady. JI-kadrlaryn aýqymdy daıarlaý akademııalyq ortany da, óńirlik IT-mektepterdi de qamtıdy, al halyq arasynda generatıvti JI-di meńgerý deńgeıi keminde 20%-dy quraýy tıis.

Ekinshi baǵyt sheńberinde — bıznes pen jańa ekonomıkanyń múddesi úshin naqty sektorda mindetti aspaptyq esepke alý júrgiziletin basqarylatyn tsıfrlyq arhıtektýra qurylady. Strategııa ekonomıkanyń barlyq bazalyq salalaryn: agroónerkásiptik keshendi, qurylysty, qarjy sektoryn, munaı-gaz salasyn jáne shaǵyn bıznesti tereń tsıfrlyq transformatsııalaýdy kózdeıdi. Jasandy ıntellektti, tsıfrlyq egizderdi jáne ıntellektýaldy platformalardy engizý eńbek ónimdiligin eselep arttyrýǵa, shyǵyndardy azaıtýǵa jáne otandyq bıznestiń jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Sonymen qatar, bolashaqtyń ındýstrııalaryn — robototehnıkany, ushqyshsyz júıelerdi, tsıfrlyq aktıvterdi jáne ǵarysh tehnologııalaryn jedeldetip damytý úshin jaǵdaılar jasalýda. Bul kontýrdyń flagmandyq jobasy tolyqqandy «Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń ańǵary» retinde jobalanatyn egemendi «AI Hub» qurý bolmaq. Bul hab ozyq esepteý qýattaryn, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men jetekshi tehnologııalyq kompanııalardy biriktiretin makroóńirdiń negizgi ınfraqurylymdyq alańyna aınalady. «AI Hub» bazasynda mashınalyq oqytý jáne úlken derekterdi taldaý salasyndaǵy serpindi sheshimderdi ázirleý men testileýge arnalǵan ekojúıe óristeıdi. Onyń quramyna kiretin esepteý ortalyqtarynyń jobalyq qýaty 1 GVt-qa deıin jetkiziledi. Bul mindetterdi iske asyrý memleket pen bıznestiń strategııalyq seriktestigi arqyly júredi. Strategııa jeke ınvestıtsııalardy, halyqaralyq tehnologııalyq kompanııalardy, damý ınstıtýttaryn jáne jetekshi álemdik sarapshylardy belsendi tartýdy kózdeıdi. Infraqurylym men talanttardyń mundaı sınergııasy elge iri halyqaralyq ınvestorlar men vendorlardy tartýǵa baǵyttalǵan, sondaı-aq qazaqstandyq IT-qyzmetterdiń eksportyn kem degende eki esege arttyrýǵa jáne jahandyq naryqqa kem degende úsh otandyq Higgsfield kompanııasyn shyǵarýǵa múmkindik beredi.

Memlekettik apparattyń múddesi úshin basqarýdy tereń reformalaý jáne bólshektelgen vedomstvolyq sheshimderden tolyq bas tartý kózdelgen. Memlekettik apparat jumystyń servıstik modeline kóshedi, munda negizgi memlekettik qyzmetter tek proaktıvti túrde jáne ótinish berýshige bilinbeı kórsetiledi. JI-di engizý kúndelikti ákimshilik protsesterdi avtomattandyrýǵa jáne vedomstvolardyń bir-birin qaıtalaıtyn fýnktsııalaryn tolyq joıýǵa múmkindik beredi. Memlekettik sheshimderdi qabyldaý jáne normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi modeldeý protsesteri úlken derekterdi qatań taldaýǵa (Data-driven) kóshiriledi, bul adamı faktordy barynsha azaıtady jáne basqarýshylyq qatelikterdi boldyrmaıdy. Budan bólek, algorıtmdeý bıýdjet qarajatyn josparlaý men bólýge de qatysty bolady: úzdiksiz tsıfrlyq baqylaý júıesi árbir teńgeniń ashyqtyǵy men maqsatty tıimdiligin qamtamasyz etedi.

Sondaı-aq, Strategııada jasandy ıntellekt belsendi damyp jatqan dáýirde kıberqaýipsizdik jáne ulttyq aqparattyq keńistikti qorǵaý máselelerine úlken kóńil bólingen. Qujat irkilissiz tsıfrlyq ınfraqurylym qurýdy, shıfrlaýdyń ozyq standarttaryn engizýdi jáne krıtıkalyq mańyzdy obektilerdi syrtqy qaterlerden qorǵaýdy kózdeıdi.

Buǵan paralleldi túrde qaýipsiz qalalyq ortany damytýǵa eleýli kóńil bólingen: aqyldy qalalar standarttary qala halqynyń kem degende 70%-yn qamtyp, qoǵamdyq qaýipsizdikti proaktıvti modelge kóshiredi. JI jáne minez-qulyqtyq beıneanalıtıka esebinen oqıǵalarǵa áreket etý ýaqyty úshten birge qysqarady, al úzdiksiz qorǵanys júıelerimen birlesip azamattardy onlaın-alaıaqtyqtan qorǵaýdyń ulttyq ekojúıesi óristeıdi.

Osylaısha, «Digital Qazaqstan» Strategııasy — bul Qazaqstannyń tehnologııalar, bilim men ınnovatsııalar paıdasyna jasaǵan strategııalyq tańdaýy. Ol respýblıkanyń basqarýdyń tsıfrlyq kemeldigine senimdi ótýin qamtamasyz etip qana qoımaı, uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósý, azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrý jáne jasandy ıntellekt dáýirinde Qazaqstan Respýblıkasynyń jahandyq básekege qabilettiligin nyǵaıtý úshin berik irgetas qalaıtyn bolady.