Premer-Mınıstr Aqmola oblysyndaǵy et óńdeý zaýytynda boldy

Jyl basynda Elbasy bes jyl ishinde AÓK-tegi eńbek ónimdiligin jáne óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn, tıisinshe, kem degende 2,5 esege arttyrýdy tapsyrdy.

Et óńdeý jáne konservilengen jartylaı daıyn ónim óndirisin tekserý barysynda Premer-Mınıstrge daıyn ónimderdiń eksporttyq jetkizilimin ósirý qarqyny týraly baıandaldy. «Bıjan et óńdeý zaýyty» JShS bas dırektory H. Bıjan zaýyttyń jobalyq qýattylyǵy jylyna 5 myń tonna et ónimin quraıtynyn habarlady. 2017 jyly 289,2 mln teńgege, 2018 jyldyń bes aıynda 486,4 mln teńgege ónim óndirildi. Qazirgi tańda Reseı naryǵyna eksport retke keltirilgen, Ortalyq Azııa men Qytaıǵa shyǵý josparlanýda.

2018 jyldyń qańtar-mamyr aılarynda Aqmola oblysynyń aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 53,6 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4,2% joǵary. Osy jyldyń bes aıynda azyq-túlik ónimderi óndirisine salynǵan ınvestıtsııalar kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 167%-ke artyp, 3,9 mlrd teńgeni qurady. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý boıynsha qańtar-sáýir aılarynda shujyq ónimderin óndirý 20,5%-ke (493-ten 594 tonnaǵa deıin) ósti.

Budan keıin Premer-Mınıstr Astana q. mańyndaǵy azyq-túlik beldeýin damytýdy eskere otyryp, AÓK damytý men óńir qorlarynyń ózekti máseleleri talqylanǵan oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerimen kezdesti. Sondaı-aq, 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan Agroónerkásip keshenin damytýdyń ózektendirilgen memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaýdyń jańa múmkindikteri, quraldary men mehanızmderi qarastyryldy.

Óziniń alǵy sózinde B. Saǵyntaev Prezıdenttiń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda 2021 jylǵa deıingi AÓK damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy ózektendirilgenin, onda birqatar basym baǵyttar belgilengenin atap ótti. Olardyń ishinde ónimdilikti ulǵaıtý úshin jańa tehnologııalardy engizýdi yntalandyrý, barynsha jeńildetý men avtomattandyrýdy kózdeıtin memlekettik qoldaý tıimdiligin arttyrý sharalary bar. Sýbsıdııalardy ońtaılandyrý esebinen qarjy quraldary boıynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý kólemi ulǵaıtylady.

Sondaı-aq, Premer-Mınıstr agrarlyq ǵylymdy damytýdy, ımportty almastyrýdy jáne eksporttyq áleýetti damytýdy memlekettik baǵdarlamany sátti júzege asyrýdyń negizgi sharttarynyń biri dep atady.

Aıta ketý kerek, Aqmola oblysy - aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń kólemi boıynsha jetekshi óńirlerdiń biri. Óńirde elimizdegi dándi daqyldardyń eń iri egis alqaby bar. Al oblystyń Astanaǵa geografııalyq jaqyndyǵy ony elordanyń azyq-túlik beldeýiniń basty qatysýshysy etedi.

Elordanyń azyq-túlik beldeýi Astana qalasynan 300 shaqyrym aýmaqta ornalasqan Aqmola oblysynyń barlyq 17 aýdanyn qamtıdy. Búgingi tańda azyq-túlik beldeýi aımaǵyndaǵy óndiris elordanyń 12 túrli ónimge degen (un, makaron ónimderi jáne nan, qus eti jáne jumyrtqa, jylqy eti, sıyr eti, shoshqa eti, kartop, qyzylsha, qyzanaq, qııar) suranysyn tolyǵymen jabady. Sonymen qatar, Astanaǵa taýarlardyń toǵyz túrin usynýǵa áleýeti bar: óńdelgen sút, qyshqyl sút ónimderi, maı, irimshik jáne súzbe, qoı eti, shujyq, oramjapyraq jáne sábiz.

Aýyl sharýashylyǵynyń birinshi vıtse-mınıstri A. Evnıev AÓK damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy usynatyn múmkindikter týraly tolyǵyraq baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, jańa memlekettik baǵdarlamanyń máni - jer men qarjylandyrýdy qajet etetin fermerlerge basa kóńil bólinedi. Mal sharýashylyǵymen, qoı jáne jylqy sharýashylyǵymen aınalysatyn 80 myńnan astam otbasylyq fermalardy qurý, jaıylym alańdaryn 58 mln ga-dan 100 mln ga-ǵa deıin, iri qara maldyń sanyn 15 mln-ǵa deıin, qoılardyń sanyn 30 mln-ǵa deıin arttyrý kózdelgen.

«Fermer agrarlyq nesıe korporatsııasy arqyly qarjylaı qoldaý qorymen 15 jylǵa 4%-ben qarajat ala alady. Bul másele sheshilýde, tek naqty tehnologııalyq tártip qajet», - dedi birinshi vıtse-mınıstr.

Sonymen birge A. Evnıev Aqmola oblysynyń Astana mańynda azyq-túlik beldeýin damytý turǵysynan keleshegi týraly aıtyp berdi.

«Astana mańynda azyq-túlik beldeýin damytý - Memleket basshysynyń tapsyrmasy, bul óńirge berilgen úlken múmkindik. Búginde úkimettiń tapsyrmasy boıynsha jol kartasy qabyldanady. Onyń aıasynda Astananyń azyq-túlik beldeýine qatysýshy mártebesi qurylady, ol «QazAgro» qarjy ınstıtýttarynda arnaıy sharttardy usynady, sondaı-aq jer jáne basqa da máselelerdi qaraýda jeńildikter jasalatyn bolady», - dedi A. Evnıev.

Astana qalasynyń mańynda azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý boıynsha Jol kartasy mynalardy qarastyrady:

aglomeratsııa aýmaǵynda ónim óndirý;

azyq-túlik beldeýiniń dástúrli aımaǵynan óndirý jáne jetkizý (Astana q. 300 shaqyrym aýmaqta);

elimizdiń basqa óńirlerinen ónim jetkizý.

Astana qalasyna kepildendirilgen turaqty azyq-túlik jetkizýdi qamtamasyz etetin «Elordanyń azyq-túlik beldeýine qatysýshy» mártebesin berý mehanızmi engiziletin bolady. Sonymen qatar, osyndaı mártebe alǵan AÓK sýbektileri qalada ótkizý naryqtaryna, onyń ishinde kommýnaldyq naryqqa basymdyqpen qol jetkize alady, sondaı-aq «QazAgro» holdınginiń enshiles kompanııalarymen nesıe berý jáne sýbsıdııalaý múmkindigine ıe bolady.

Odan ári óńirdegi agrarlyq sektor ókilderi sóz sóıledi. Atap aıtqanda, «MPK «Bıjan» JShS tóraǵasy H. Bıjan, QR et odaǵynyń tóraǵasy M. Baqtybaev, «Gormolzavod» JShS dırektory A. Jaqsylyqov, «Capital Project LTD» JShS dırektory M. Bojko, «AQMOL SUT» aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıviniń basqarma tóraǵasy A. Qasenov, «Baraev atyndaǵy AShǴZÓ» JShS dırektory Q. Abdýllaev, «Qaraózek» JShS dırektory Iskakov etti mal sharýashylyǵy, sút salasy, qus sharýashylyǵyn damytý, et ónimderin óńdeý tájirıbelerimen bólisip, egis naýqanynyń qorytyndysyn shyǵardy jáne óńirdegi reprodýktıvti tóldemegen mal fermasyn perspektıvaly qurý jáne dálme-dál jer sharýashylyǵyn engizý máselelerin kóterdi.

Óz kezeginde, «Atameken» UKP tóraǵasy A. Myrzahmetov óńirdegi aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler kótergen barlyq máseleler Úkimetpen birlesip talqylanyp, egjeı-tegjeıli pysyqtalatynyn aıtty. Ol sonymen qatar kórshiles elderge eksportty arttyrý qajettigin atap ótti.

Syndarly dıalogtyń qorytyndylaryn shyǵarǵan soń Premer-Mınıstr memleket tarapynan aýyldyqtar úshin barlyq qajetti jaǵdaılar jasalyp otyrǵanyn aıtty.

El úkimeti Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi ýaqytyly iske asyrý úshin barlyq sharalardy qabyldaýda jáne Qazaqstan úshin agrarlyq sektordyń strategııalyq mańyzdylyǵyn túsinedi. B. Saǵyntaev agrobıznesti qoıylǵan mindetterdi oryndaý protsesine belsene tartylyp, ıdeıalar men naqty sheshimder usynýǵa úndedi. 

Aqmola oblysy memlekettiń negizgi agrarlyq-ónerkásiptik óńirleriniń biri, onda respýblıkada óndiriletin bıdaıdyń 25%, súttiń 7%, ettiń 5,8% óndiriledi. Oblys boıynsha sońǵy bes jyl ishinde ortasha jyldyq bıdaı óndirisi 5 mln t qurady, al osy kezeńde ortasha jyldyq bıdaı eksporty 1,8 mln t boldy. Aýyl sharýashylyǵy maldarynyń barlyq túrleriniń jyl saıynǵy ósimi jáne ónim óndirisi 3%-dan 7%-ǵa deıin. 

Oblysta 1,5 myńnan 5 myńǵa deıin mal basyn ustaı alatyn bir mezettik mal bordaqylaıtyn arnaıy kásiporyndar jelisi qurylǵan. Jalpy, atalǵan kásiporyndardyń jıyntyq qýattylyǵy 27 myń bastan asady.

Aýyl sharýashylyǵy óńdeýi de damyp keledi. Bıylǵy bes aıdyń ishinde azyq-túlik ónimderin óndirý 19,4% artqan, al birqatar pozıtsııalar boıynsha, atap aıtqanda, ósimdik maıy boıynsha ósim - 24,8%, et boıynsha - 19,7%, sút ónimderi boıynsha - 5,1%, un boıynsha - 32,2% qurady.