Poıyzǵa bıletsiz mingen jolaýshy: Muqaǵalı joǵary baǵalaǵan aqynnyń murasy qaıta jańǵyrdy
ASTANA. KAZINFORM – Astanada kórnekti aqyn, qalamger Ómirzaq Qojamuratovtyń týǵanyna 90 jyl tolýyna oraı ádebı-tanymdyq kesh ótti.
Іs-sharany «Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi uıymdastyrdy. Keshtiń negizgi maqsaty – aqynnyń rýhanı-mádenı murasyn nasıhattap, onyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn keıingi urpaqqa tanystyrý.
Ómirzaq Qojamuratov – qazaq poezııasyna ózindik órnek ákelgen, Jumeken Nájimedenov, Muqaǵalı Maqataev, Tólegen Aıbergenov syndy tarlandarmen qatar tanylǵan talantty aqyn. Kezinde áıgili jyr alyptary Ábdilda Tájibaev pen Ábý Sársenbaev bastaǵan aǵa býyn ókilderi men qatarlas qalamgerler onyń aqyndyq qabiletin moıyndap, jyly pikirlerin bildirgen.
Soǵan qaramastan, búginde Ómirzaq Qojamuratovtyń esimi ádebı ortada sırek atalady. Aqyn Ótejan Nurǵalıevtiń: «Aqynnyń qalaı umytylatynyn, qalaı suraýsyz ketetinin osy Ómirzaqtyń taǵdyryna qarap bilýge bolady. Biraq Qojamuratov dese eleńdemeıtin, onyń arýaǵyna bas ımeıtin aqyn joq», – degen sózi de qalamgerdiń shyǵarmashylyq taǵdyryna qatysty oı salady.
Óz zamanynda Muqaǵalı Maqataev bastaǵan kóptegen kórnekti aqyndardan joǵary baǵa alǵan Ómirzaq Qojamuratov syrshyl jyrlarymen, sezimge toly óleńderimen erekshelendi.
Muqaǵalı Maqataev óz jazbalarynyń birinde, «Ómirzaq myqty aqyn. Solaı bola tursa da osy paqyr ázirge poıyzǵa bıletsiz mingen jolaýshy tárizdi... Óz qurbylarynyń qatarynan oryn tımeı-aq qoıdy osyǵan, birde-birimiz oǵan kel dep te, ket dep te nıet bildire almadyq. Mynaý baryń, mynaý joǵyń demedik. Buǵan Ómirzaq turarlyq edi... Aqyn da adam. Onyń shyǵarmashylyq taǵdyryna da biraýyz kóńil aýdarǵan jón ǵoı deımiz. «Aqyndardy aıalaý kerek!» degen Marks sózi bar. Ómirzaq ta aıalaýdy qajet etedi... Ol Buqardan qalǵan synyq qoı...», – dep Ómirzaq Qojamuratovtyń aqyndyǵyn joǵary baǵalap, onyń ádebı ortadan laıyqty ornyn taba almaı júrgenine ókinish bildirgen eken.
«Ómirzaq Qojamuratovtyń qazaq poezııasynda erekshe orny bar»
Kesh barysynda Ómirzaq Qojamuratovtyń shyǵarmashylyq joly, qoǵamdyq qyzmeti, azamattyq ustanymy jáne ulttyq mádenıetke qosqan úlesi týraly sóz boldy. Aqynnyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty estelikter aıtylyp, onyń ádebı murasy jóninde oı-pikirler ortaǵa salyndy.
– Ómirzaq Qojamuratovtyń qazaq poezııasynda erekshe orny bar. Ol ózgeshe órnek alyp kelgen aqyn. Óleńderinen óziniń tabıǵaty, bolmysy kórinip turady. Sózderi móldir bulaq sekildi atqylap jatady. Óz kezinde kúlli ádebıet qaýymyn eleń etkizgen talant boldy.
Ókinishke qaraı, ádebı ortanyń moıyndaǵanyna qaramastan, Muqaǵalı atamyz aıtqandaı, «poıyzǵa bıletsiz mingen jolaýshy» sekildi óz ornyn ala almady. Laıyqty baǵalanbady, dáriptelmedi. Áli kúnge deıin eńbegi durys baǵalanyp, qoǵamdyq ortada keńinen nasıhattalyp keledi dep aıta almaımyz. Onyń uly murasyn dáripteý – búgingi urpaqtyń boryshy dep bilemin, – dedi Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Astana qalalyq fılıalynyń tóraǵasy Baýyrjan Babajanuly.
Ádebı kesh aıasynda aqynnyń 90 jyldyq mereıtoıyna oraı jaryq kórgen kitaptary men shyǵarmashylyq murasy tanystyryldy.
Solardyń biri – «Dalama syr» atty kólemdi jınaq. Kitapty qurastyrǵan Qalı Joldastovtyń aıtýynsha, aqynnyń óleńderin ol stýdent kezinen bastap jınaǵan.
– Aqynnyń óleńderin stýdent kezimnen bastap jınadym. Tiri kezinde kólemdi jınaqtary jaryq kórmegen edi. 2009 jyly aqynnyń 250-ge jýyq óleńin jınap, «Sezim sátteri» degen kitap shyǵardym. Al bıyl 90 jyldyǵyna oraı 400-ge jýyq óleńin jınap, «Dalama syr» degen atpen úlken kitapty qurastyryp, oqyrman qaýymǵa usynyp otyrmyz.
Kitap satylmaıdy. Ony ár oblystaǵy kitaphanalarǵa tegin taratý kózdelip otyr. Bul kisi barlyq taqyrypta qalam tartqan qarymdy aqyn. Muqaǵalı aqynnyń bir sózinde: «Biz taqyryp tappaı kúrmelip júrgen kezimizde, bizge Ómirzaq kelip keńistik ashyp ketetin edi» degen pikiri bar eken. Bul sózdiń ózi Ómirzaqtyń qazaqtyń mańdaıaldy aqyndarymen qatarlas, deńgeıles ómir súrgen aqyn ekenin ańǵartady, – deıdi Qalı Joldastov.
Foto: Kazinform
«Dalama syr» – aqynnyń týǵan jerge, elge, tabıǵatqa jáne adamǵa degen júrekjardy sezimin arqaý etken shyǵarmalaryn toǵystyrǵan taǵylymdy jınaq. Kitaptyń jaryq kórýi – aqyn shyǵarmashylyǵyn qaıta zerdelep, onyń ádebı murasyn oqyrman qaýymǵa keńinen tanytý jolyndaǵy mańyzdy qadam.
Shara barysynda qatysýshylar Ómirzaq Qojamuratovtyń qazaq ádebıetindegi ornyna toqtalyp, onyń shyǵarmalaryn keńinen nasıhattaý jáne keıingi býynǵa jetkizýdiń mańyzyn atap ótti.
Jıynǵa qalamgerdiń zamandastary, zııaly qaýym ókilderi, ádebıetsúıer qaýym jáne qoǵam belsendileri qatysty.
Ómirzaq Qojamuratov 1936 jylǵy 6 naýryzda Ózbekstannyń Buqara oblysy, Tamdy aýdanynda dúnıege kelgen.
Alǵash eńbek jolyn mektep muǵalimi jáne aýdandyq erikti sport qoǵamynyń tóraǵasy qyzmetinen bastaǵan. Keıin aýdandyq gazetterde ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi bolyp jumys istedi. Qyzylorda qalasynda Halyq shyǵarmashylyǵy úıiniń ádisker mamany qyzmetin atqarǵan.
1950 jyldardyń sońynda aýdandyq, oblystyq jáne respýblıkalyq merzimdi baspasóz betterinde óleńderi jaryq kóre bastady.
Ómirzaq Qojamuratov orys doıbysynan qurmetti dıplomant atanyp, Odessa, Vılnıýs, Buqara jáne basqa da qalalarda ótken aımaqtyq ári búkilodaqtyq jarystardyń júldegeri bolǵan.
Aqynnyń «Jazýshy» jáne «Jalyn» baspalarynan «Jıdeli Baısyn» (1966), «Tańǵy daýys» (1971), «Jol aıaqtalmaıdy» (1981), «Oı keshý» (1989), «Kún astynda – qudiret» (1998), «Sýrettegi jumbaqtar» (1998) atty jyr jınaqtary jaryq kórgen.
Sondaı-aq Ózbekstannyń qazirgi Naýaı oblysy, Úshqudyq qalasyndaǵy №4 qazaq orta mektebine Ómirzaq Qojamuratovtyń esimi berilgen.
