Portýgalııalyq dıplomat: Araqashyqtyq dıalog úshin kedergi emes

Osy oraıda, oqyrmandarymyz nazaryna Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Portýgalııa Respýblıkasynyń Senimdi ókili Adelına da Sılvanyń maqalasyn usynamyz. Sheteldik dıplomat maqalada óz eliniń tarıhı murasy, portýgal tiliniń álemdegi damýy, sondaı-aq geografııalyq alshaqtyqqa qaramastan tabysty damyp otyrǵan ekijaqty yntymaqtastyq týraly áńgimeleıdi.

Astana men Lıssabondy 7 myń shaqyrym jol bólip jatyr, astananyń biri Eýrazııa kindiginde ornalassa, ekinshisi Atlant muhıtyn ózine qarata batystyń eń túkpirinde jatyr. Mundaı jaǵdaılarda, eki el arasyndaǵy qarym-qatynastar kútilgendeı, aıtarlyqtaı shekteýli boldy. Tipti eki memleket búgingi jahandanýdyń eń bastapqy kezeńinde negizgi ról oınaǵan kezde de - Qazaqstan Jibek joly arqyly Batys pen Shyǵysty baılanystyrdy, Portýgalııa sondaı-aq teńiz qatynastary arqyly baılanystyrýshy býyn rólin atqardy - olardyń arasynda tikeleı ózara baılanys bolǵan emes.

Biraq búgin jaǵdaı ózgerdi jáne ekijaqty yntymaqtastyqtyń ósimine jigerlendirer belgiler bar. Sózsiz, bul kóp jaǵdaıda Qazaqstannyń táýelsizdik alǵannan keıingi damýdy yntalandyrýdaǵy jetistigine jáne onyń halyqaralyq arenadaǵy nyǵaıyp kele jatqan pozıtsııasyna baılanysty. Sońǵy jyldary bizdiń elderimiz ıadrolyq qarýdy taratpaýdan bastap, halyqaralyq quqyqtyń ústemdigine deıingi  máselelerdiń keń spektri boıynsha jáne ortaq maqsattardy alǵa jyljyta otyryp, BUU jáne EQYU syndy kópbaǵytty halyqaralyq uıymdar sheńberinde tıimdi jumys isteı alatyndyǵyn jete túsindi.

Portýgalııa sondaı-aq Eýropalyq odaqtyń (1986 jyldan bastap), Eýroaımaq pen Shengen keńistiginiń (negizi qalanǵan kúnnen bastap) múshesi bolyp tabylady. Biz Eýropalyq odaq pen Qazaqstan arasyndaǵy anaǵurlym tyǵyz yntymaqtastyqtyń bolaryna tereń senimdimiz jáne ótken jyly qol qoıylǵan Keńeıtilgen yntymaqtastyq pen áriptestik týraly kelisimniń tıisti oryndalýyna baǵyttalǵan kúsh-jigerlerdiń jalǵasýyn quptaımyz. Eýropalyq odaq pen Qazaqstan arasyndaǵy qarym-qatynastardyń keńeıýi jan-jaqty oılastyrylǵan kópvektorly syrtqy saıasatta Qazaqstannyń jetistikke jetýine óz úlesin qosyp otyr dep sanaımyz.

Eki memleket qos astanada ózderiniń dıplomatııalyq ókildikterin ashty jáne birqatar ekijaqty kelisimsharttar boıynsha kelissózder júrgizilýde. Bul eki eldiń memlekettik organdary arasyndaǵy keńeıtilgen ári ózara tıimdi ınstıtýtsıonaldy yntymaqtastyqty yntalandyrýy tıis. Odan bólek, bul eki memleket te umtylyp otyrǵan - ekonomıkalyq baılanystardyń ósýine oń yqpalyn tıgizýi tıis.

Eki jaqty  saýda-sattyq pen ınvestıtsııa kólemi aıtarlyqtaı joǵary emes, alaıda bul salada damý baıqalady. Búginde  Qazaqstandaǵy saýda oryndary men dúkenderinen  Portýgalııadan ákelingen  sharap, kıim, aıaq kıim, keramıka sııaqty zattardy kórýge bolady. Portýgalııa óz kezeginde qazaqstan munaıy men basqa da shıkizattyq ónimderdi ımporttaıdy. Elimizdiń birneshe kompanııalary sáýlettik jobalaý, aqparattyq tehnologııa, qurylys, ofıstik jıhaz salalarynda tabysty jumystar jasaýda.  Bul eki el arasyndaǵy áleýetti qyzmettik baılanystardyń qarqyn alyp kele jatqandyǵynyń kórinisi.

Jalpy Portýgalııa  jańartylǵan energııa kózin damytýdy qolǵa alǵan álemdegi jetekshi memleketterdiń bir. Elde energııanyń jańartylǵan kózderiniń 60 paıyzyn gıdro, jel jáne kún energııasy quraıdy.  Sondaı-aq memlekette sý resýrstaryn basqarý jáne qaldyqtardy kádege asyrý, sondaı-aq  qorshaǵan ortanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý salalaryndaǵy jetistikteri kósh ilgeri.

Zamanaýı bilim men tehnologııalardy ıgergen portýgaldyq kompanııalar, memlekettik mekemeler men akademııalyq orta Qazaqstannyń parnıkti gaz shyǵaryndylaryn tómendetý jáne «jasyl» ekonomıkany damytý baǵyttarynda járdem kórsete alady.

Ózderińiz biletindeı, Lıssabon EKSPO-1998 kórmesin ótkizý mártebesin aldy jáne biz sol jyly Qazaqstannyń mundaı halyqaralyq sharaǵa alǵash ret táýelsiz el retinde qatysqandyǵyn erekeshe eske alamyz. Portýgalııa EKSPO - 2017 kórmesine óziniń pavılonyn usyna almaýyna qaramastan, bul bastamany tolyqtaı qoldaıdy. Portýgaldyq kompanııa EKSPO-da 4 pavılon qurylysyn júrgizdi.

Portýgalııanyń týrıstik salasy serpindi damýda. Elde jyljymaıtyn múlik, otel, týrıstik qyzmet kórsetý sııaqty salalarǵa sheteldik ınvestorlardy tartý úshin barynsha qolaıly jaǵdaılar jasalyp otyr.

Portýgalııa - jańa tehnologııalar salasyndaǵy tyń ıdeıalardyń eli. Munda kompanııalardyń ınnovatsııalyq startaptary jıi pash etiledi. Aıtalyq 2017 jyldyń 6-9 qarashasynda Lıssabonda «Web sammıti» (www.websummit2017.org ) ótedi. Oǵan dúnıejúzinen, onyń ishinde Qazaqstannan ókilder qatysady. Meniń elim  halyqaralyq bızneske esigin aıqara ashty.

1498 jyly Vasko da Gama Úndi jaǵalaýlarynyń birine alǵashqylardyń biri bolyp jetip, Eýropa men Azııa arasyndaǵy saýda-sattyqqa jańa kópir saldy. Búgindi Qazaqstan men Portýgalııa básekeles memleketter emes, olar birin-biri tolyqtyrýshy memleketter.  Qazaqstan bolashaqta Azııany Eýropamen jalǵaıtyn negizgi iri hab bolady, osy kezde Portýgalııa Afrıkany, Soltústik jáne Ońtústik Amerıkany jalǵaıtyn kópir rólin alady.

Dúnıejúzi boıynsha 250 mıllıon adam portýgal tilinde sóıleıdi. Portýgalııada ǵana emes Latyn Amerıkasynyń úlken memleketi Brazılııa,  Afrıkanyń Angolo jáne Mozambıko sııaqty damýshy elderinde jumys jasap, bıznesti órkendetýge múmkindik bar.

Osy jyly Astanada tuńǵysh ret «Portýgal tili kúni» atap ótildi.  Atalǵan sharaǵa portýgal tilin meńgergen 50 adam  qatysyp, ádebı jáne mýzykalyq keshtiń ótýine muryndyq boldy. Astanadaǵy «Salud» tilderi ortalyǵynda portýgal tilin úırenýge múmkindik jasalǵan. 

Dıasporasyz eki el arasyndaǵy qarym-qatynastardyń beınesin jasaý múmkin emes. Qazaqstanda 20-ǵa jýyq Portýgalııa azamaty turyp jatyr. Olardyń barlyǵy Qazaqstandy jyly qabyldap, qazaqtardyń qonaqjaılylyǵyna tántti. Al Portýgalııada qazaq qaýymdastyǵy keń qanat jaıǵan. Onda shamamen 3000 jýyq adam turady. Olar túrli salalarda jumys jasap, eldiń ósip órkendeýine at salysyp keledi.

Eger siz Portýgalııa týraly kóbirek bilgińiz kelse onda www.portugalglobal.pt jáne www.visitportugal.com saıttaryna kirip, qajetti aqparattarmen qanyǵa alasyz.