Petropavlda jańa botanıkalyq baq salý josparlanǵan – Artýr Rıazapov
PETROPAVL. KAZINFORM – Petropavldaǵy ǵasyrdan astam tarıhy bar botanıkalyq baqqa qazir erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq mártebesin berý máselesi qaralyp jatyr. Atqarylǵan jumys, jańa josparlarmen oranjereıa dırektory Artýr Rıazapov bólisti.
– Artýr Ravılevıch, botanıkalyq baqtyń buǵan deıin máseleden kóz ashpaǵanyn bilemiz. Biregeı ósimdikterdiń aıazda úsip kete jazdaǵan kezderi boldy. Bıyl qystan qysylmaı shyǵýǵa jaǵdaı jasaldy ma?
– Oblystyq ákimdik tarapynan kózqaras ózgerip, keıingi 8 jylda alǵash ret jaǵdaıymyz jaqsara bastady. Bıyl aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. Qatty aıazda irgetasy qozǵalyp, saldarynan jabyndy áınekterdiń keıbiri shynynap, synǵan edi. 15 jyl buryn tóselgen baqtyń shatyrynyń paıdalaný merzimi bitti. Sol sebepti sý ótpeýi úshin onyń ústinen arnaıy materıalmen japtyq.
Bizdiń ózindik ereksheligimiz bar, máselen jóndeý jumysyn kez kelgen ýaqytta júrgizýge bolmaıdy. Ósimdikterge zııan bolmaýy úshin terezeni aýystyrý, syrlaý, qalpyna keltirý jumystaryn qyrkúıek aıy bastalǵanǵa deıin, kún jylyda aıaqtaý josparda bar. Sosyn shatyryn tolyq aýystyryp, kúrdeli jóndeý qajet. Jylytqysh jeldetkishteri joq, tuman qalyptastyratyn qondyrǵylar da kerek.
– Belgili agronom, ákeńiz Ravıl Rıazapovtyń isin jalǵastyryp kelesiz. Búginde Qazaqstandaǵy eń kóne botanıkalyq baqty saqtap qana qoımaı, ony damytý baǵytynda qandaı jospar quryp otyrsyz? Jalpy, baqtyń bolashaǵy bar ma?
– Qazirgi ýaqytta jeke zańdy tulǵa qurý jáne ekinshiden bul nysanǵa, jer ýchaskesine mártebe berý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq etkimiz keledi, ıaǵnı dendrologııalyq park mártebesin alý úshin qujattardy ázirleýdemiz. Joba ǵylymı negizdemeden ótip, ekologııalyq saraptamaǵa jiberildi. Úshinshi rette ǵana oń sheshim aldyq. Joba jergilikti orman sharýashylyǵy jáne janýarlar álemi aýmaqtyq ınspektsııasynyń qaraýynan da ótti. Qazirgi ýaqytta tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeden ótý úshin qujattar ázirlenip jatyr. Bul da sońǵy kezeń emes, Úkimettiń qaýlysynan keıin ǵana bul jer erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqqa aınalady. Jalpy 2026 jyldyń sáýir-mamyr aıynda jańa mártebege ıe bolamyz dep oılaımyn.
Budan bólek «Ǵylymı tabıǵı obekt – ulttyq ıgilik» konkýrsyna qatystyq. Qujattar paketin jınadyq, sonyń ishinde biz týraly, bizdiń jumysymyz jaıynda BAQ-ta shyqqan materıaldar tizbesin usyndyq. Sheshimdi ekologııa mınıstrligi qabyldaıdy.
– Bul sizderge ne beredi?
– Elimizdegi barlyq dendrologııalyq, botanıkalyq baq jáne zoobaqtar kásiporyn bolyp esepteledi. Keı máselelerdi ózdiginen sheshý úshin bizge de kásiporyn bolý yńǵaıly.
Buǵan deıin dál qasymyzdan sport nysanyn saldy. Sondaı-aq «jylý jelisin, sý qubyryn tartamyz» dep aýmaǵymyzdy kez kelgen ýaqytta qazyp ketýi múmkin. Aýyr tehnıka kiredi. «Elektr symyn tartamyz, bizge kedergi keltiredi, kesińder» dep aǵashty kesýimizdi talap etip jatady. Munyń bári ósimdikterge keri áserin tıgizedi. ıAǵnı jańa mártebe alsaq – qorǵalamyz. Qosymsha qarjy da bólinedi.
Qazir Petropavl qalasynyń ákimdigimen birlesken joba ázirleýdemiz. Botanıkalyq baq qalany kógaldandyrýǵa, jasyl jeleńdi saqtap, kóbeıtýge belsene aralasatyn bolady. ıAǵnı baqtyń negizinde kógaldandyrýmen turaqty túrde aınalysatyn arnaıy basqarýshy kompanııa qurý josparlanǵan. Bizdiń mamandarymyzdyń oǵan bilimi men biliktiligi jetkilikti. Egilgen jasyl jeleń jaqsy jetilip ketýi úshin tájirıbelik, ǵylymı-ádistemelik kómek, keıde usynymdar berýimiz múmkin. Qazir bul jumys memlekettik satyp alý arqyly júrgizilip, keıde tipti ony arnaıy bilimi joq jaldamaly jumysshylar atqarady. Sondaı-aq tal, gúl egý kommýnaldyq sharýashylyqqa júktelip keldi.
Endi, joba iske asqan jaǵdaıda, qalany kógaldandyrýǵa qatysty barlyq jumys, barlyq másele biz arqyly ótedi. «Jasyl» mamandandyrylǵan qyzmet kórsetý ortalyǵy desek te bolady.
Petropavl ákimi Serik Muhamedıev bizge kelgende taǵy bir botanıkalyq baq nemese dendrologııalyq saıabaq qurý josparda bar ekenin aıtty. Ázirge qaı jerde bolatyny naqty sheshilgen joq. Ol múmkin qalanyń shetkeri aýdanynda nemese búginde syrylyp jatqan jekemenshik sektordyń ornyna, tipti qalanyń ortalyǵynda da bolýy múmkin.
– Jańa botanıkalyq baqtyń basty maqsaty men ereksheligi qandaı bolmaq?
– Qazirgi botanıkalyq baq 2 ga jýyq uzynsha kelgen aýmaqty ǵana alyp jatyr. Bul jerge jańashyldyq engize almaısyń, tek qana osy qalpyn saqtaý kerek.
Al jańa baqqa shamamen 70-80 ga aýmaq bólinbek. Ol qazirgideı emes, birneshe aımaqtan turady. Mysaly landshaft stıliniń ǵana on shaqty túri bar: tastar baǵy, bıonıka, haı-tek, kantrı, japon, t.b. Eń bastysy – Qazaqstannyń tabıǵı florasyn saqtap, kórsetý.
Jańadan ashylatyn botanıkalyq baq bizdiń fılıalymyzǵa aınalady. Ol jerde tabıǵı orta jasaýǵa basymdyq beremiz. Sondaı-aq belgili bir taqyrypqa arnalǵan ýchaskeler bolady. Qazir turǵyndardyń kópshiligi óz ýchaskelerinde landshafty dızaın jasap, butalar egedi, ony kesip, kóp jyldyq shóp ósiredi. Botanıkalyq baqta da solaı bolýy kerek dep oılaıdy. Biraq ol durys emes. Botanıkalyq baq – qoldan ósirilgen orman. Barlyq protses tabıǵattaǵydaı bolyp, adam barynsha aralaspaýy tıis. Mysaly aǵashtyń japyraǵy tústi, ol shiridi, mıkroaǵzalar paıda boldy, t.s.s. Kelýshilerge olardyń tabıǵı ortasyn, qustardy, janýarlardy kórsetýimiz kerek.
Jalpy qazir adamdardyń tabıǵı ortaǵa qaıta oralýy álemdik trendke aınalǵan. Qazir gazonnyń ornyna qalada bıik ósimdikterdi – quraq, quımashópterdi ósirý usynylady. Al shabylǵan kópjyldyq ósimdik, aǵash dińderin jalańashtaý bizge bir kezderi Nıderlandtan keldi.
Petropavldyń turǵan jeri keremet qoı, mańynda Esil ózeninen bólek kóptegen kól bar. Muny da paıdalanyp, qala ómirine kiristirse bolar edi. «Sennoe» degen kól bar, botanıkalyq baqtyń irgesinde ornalasqan osy kóldiń ornyna kópqabatty úılerdi salý josparlanǵan eken. Bul durys emes, qasynan ádemi saıabaq jasaýǵa bolady. Jylda kúzde usha almaı qalǵan, jaralanǵan aqqý-qazdardy bizge ákeledi. Kóldi baq qaramaǵyna berse, osy qustardy ósirýge de jaqsy bolar edi. Durys sheshim qabyldanar degen senimdemin.
Esterińizge salaıyq, Almatynyń Bas botanıkalyq baǵy jańa jumys kestesine kóshken edi.