Petropavl botanıkalyq baǵy: jańa mártebe alǵan nysannyń bolashaǵy ne bolmaq
PETROPAVL. KAZINFORM – Petropavldaǵy Botanıkalyq baq bıyl erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq mártebesin aldy. Bul - nysandy jyldar boıy saqtap qalýǵa kúsh salǵan ujym úshin úlken jetistik.
Alaıda uzaq jylǵa sozylǵan kúres munymen aıaqtalǵan joq. Baqtyń mártebesi bekitilgennen keıin onyń ákimshilik ǵımaratyna qatysty daý qaıta kóterildi.
Botanıkalyq baq dırektory Artýr Rıazapovtyń aıtýynsha, qarjylandyrý máselesi de ózekti. Búginde qyzmetkerlerdiń jalaqysy men qazan aıyndaǵy shyǵyndardy óteýde problema týyndaǵan.
Ómirin arnaǵan is
Petropavldaǵy Botanıkalyq baqtyń tarıhy 1912 jyldan bastalady. 114 jyl ishinde túrli kezeńdi bastan ótkerdi, soǵys jyldarynan da, toqsanynshy jylǵy toqyraýdan da aman ótti.
Baq onda saqtalǵan ósimdikter kollektsııasymen, qalyptasqan kásibı tájirıbesi bar ujymymen qundy.
Baqtyń qazirgi basshysy Artýr Rıazapovtyń aıtýynsha, onyń otbasy úshin bul nysan jaı ǵana jumys orny emes. Ákesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen agronomy, professor, Petropavldyń qurmetti azamaty Ravıl Rıazapov baqtyń saqtalýyna ómiriniń edáýir bóligin arnady. Artýr da ákesiniń isin jalǵastyryp keledi.
1990-jyldar: baqty saqtap qalý úshin kúres
Baq úshin eń kúrdeli kezeńderdiń biri — 1990-jyldardyń sońy boldy. Burynǵy ekonomıkalyq júıe ydyrap, kóptegen nysandardyń bolashaǵy belgisiz bolǵan kezde jylyjaı keshenin saqtap qalý máselesi týyndaǵan.
— Qaladaǵy nysandar qoldan qolǵa ótip, satylyp jatty. Keıbir tarıhı ǵımarattar esik-terezesiz qalyp, olardyń bolashaǵy bulyńǵyr edi. Osyndaı qıyn kezeńde oranjereıany, onyń ǵımarattaryn, ınjenerlik ınfraqurylymyn saqtap qalý úshin ákem Ravıl Hasanuly kólik júrgizýshisi arqyly elimizdiń Birinshi Prezıdentine hat berip jiberedi. Osylaısha qıyn kezeńde oranjereıalyq keshendi saqtap qaldy, — deıdi Artýr Rıazapov.
Keıin de baqtyń baqtyń bolashaǵyna birneshe ret qaýip tóndi. Múlikti jekeshelendirý, mekemeniń baǵynystylyǵy, zańdy tulǵanyń mártebesi sekildi máseleler boıynsha otbasy men jergilikti bılik arasynda kelispeýshilikter bolǵan. Rıazapovtyń aıtýynsha, keı jyldary baqty saqtap qalý úshin sotqa júginýge, túrli memlekettik organdarǵa hat jazýǵa jáne respýblıkalyq deńgeıde másele kóterýge týra kelgen.
— Basty maqsat bireý boldy — baqtyń ózin ǵana emes, onyń kásibı ujymyn jáne ósimdikterdi saqtaý edi. Eń qıyny, ujymǵa ózińniń álsiz ekenińdi kórsetpeý. Qansha aýyr bolsa da, qyzmetkerlerge erteń bári jaqsy bolady dep sendirý kerek boldy, — deıdi Artýr Rıazapov.
Kópjyldyq kúrestiń nátıjesi jáne jańa daý
Bıyl 23 shildede Petropavl botanıkalyq baǵyna jergilikti mańyzy bar erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq mártebesi berildi. Mamannyń aıtýynsha, bul sheshim baqtyń tabıǵı jáne tarıhı qundylyǵyn resmı túrde moıyndaýdyń belgisi.
Alaıda, nysandy damytýǵa, ǵylymı baǵytty kúsheıtýge jáne ósimdikter kollektsııasyn saqtaýǵa múmkindik artady degen ujymnyń qýanyshy uzaqqa barmady.
Qazir Botanıkalyq baqtyń negizgi aýmaǵy men jylyjaı kesheni memlekettik menshikte.
Al ákimshilik-turmystyq ǵımarat otbasy Rıazapovtardyń menshiginde.
— Qala ákimimen kezdesýde osy ǵımaratty qala menshigine berý máselesi kóterildi. Biraq, men qarsymyn. Balama retinde múlikti májbúrlep tartyp almaı-aq, memleketke baqty damytýǵa múmkindik beretin jalǵa alý, senimgerlik basqarý nemese birlesip qyzmet etýdiń ózge de nusqalaryn qarastyrý usynyldy. Alaıda, ortaq mámilege kele almadyq.
Bul jaǵdaıda ákimdiktiń ǵımaratty alý arqyly naqty ne nársege qol jetkizgisi keletini túsiniksiz. Óıtkeni bul nysan oranjereıa emes, onda ósimdikter ósirilmeıdi. Bul tek qosalqy fýnktsııalardy atqarýǵa qajetti ákimshilik-turmystyq úı-jaı.
Endeshe, bul nysannyń otbasy ıeliginde qalýy baqtyń damýyna nelikten kedergi keltirmek? Ǵımaratty ony saqtap qalǵan adamdardyń menshiginde qaldyra otyryp, keshenniń memlekettik bóligin jańa mártebege saı damytýǵa múmkindik beretin quqyqtyq ári sharýashylyq úlgini nege taýyp almasqa? — deıdi Artýr Rıazapov.
Baq dırektorynyń aıtýynsha, ǵımarat tóńiregindegi áńgimede jóndeý máselesi de jıi kóteriledi.
— Nysandy ótkizýdi talap etýshilerdiń basty ýájderiniń biri — ǵımarattyń jańartýdy qajet etetindigi. Olar onyń qazirgi sáýlettik bezendirilýi ótken ǵasyrǵa jatatynyn aıtady.
Men onymen kelispeımin, tarıhı nysannyń túpnusqasyn saqtap, keshen boı kótergen kezeńniń atmosferasyn barynsha qaldyrý kerek dep esepteımin. Bul — bizdiń ereksheligimiz.
Biraq bul jóndeý jumystarynan bas tartý degendi bildirmeıdi. Bul jerdegi negizgi másele — jańartý arqyly tarıhı ortany joımaı, qalyptasqan beınesin eskerýi qajet, — deıdi Artýr Rıazapov.
Baq basshysy jergilikti máseleni endi respýblıkalyq deńgeıde qaraýdy surap otyr. Onyń aıtýynsha, negizgi maqsaty — jergilikti atqarýshy organdarmen aradaǵy daýǵa núkte qoıyp, baqtyń ári qaraıǵy damýyna turaqty jaǵdaı jasaý.
Artýr Rıazapov birneshe máseleni jedel sheshý kerek ekendigin aıtty. Onyń ishinde ákimshilik ǵımarattyń taǵdyry, baqtyń qarjylandyrylýy, ujymnyń jumys jaǵdaıy jáne nysannyń bolashaǵyna qatysty sheshimderdiń ashyqtyǵy bar.
Ol sondaı-aq jergilikti organdar tarapynan qolǵa alynǵan jumys baqtyń kásibı ujymymen aqyldasa otyryp qabyldanýy qajet dep esepteıdi.
— Bizge erekshe jaǵdaı nemese artyqshylyq kerek emes. Tek baqtyń bolashaǵyna senimdi bolǵymyz keledi. Erteń taǵy bir sheshim shyǵaryp, birneshe jyldyq eńbegimizdiń bári qaıtadan esh bolmasa eken, — deıdi Artýr Rıazapov.
Qarjy máselesi de kóterildi
Qazir botanıkalyq baq aldynda múlikke qatysty daýdan bólek, qarjylandyrý máselesi de tur. Artýr Rıazapovtyń aıtýynsha, mekemeniń oblystyq baǵynystan qalalyq deńgeıge ótýine baılanysty qyrkúıek aıynda qarjylandyrý máselesi týyndaǵan. Bul jaǵdaı qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyna jáne kommýnaldyq tólemderge áser etken.
— Qyzmetkerlerge jalaqy tóleý úshin kommýnaldyq shyǵyndarǵa qarastyrylǵan qarajatty paıdalanýǵa májbúr boldym. Alaıda mundaı tyǵyryqtan shyǵý joly jańa máseleni týdyrady. Jalaqyǵa baǵyttalǵan qarajatty endi bastapqy maqsatyna jumsaý múmkin emes. Demek, kommýnaldyq qyzmetter aqysyn tóleýde, kelisimsharttyq mindettemelerdi oryndaýda jáne ǵımarattardy qysqa daıyndaý jumystarynda másele týyndaıdy.
Eger jaǵdaı ózgermese, qazan aıynyń jalaqysyn qaı qarajattan tóleıtinimdi bilmeımin. Árbir jumysshynyń otbasy, kúndelikti shyǵyndary men mindettemeleri tur. Adam dúkenge nemese bankke baryp, memlekettik mekemeni ótkizý rásimderiniń aıaqtalmaýyna baılanysty jalaqysynyń keshigip jatqanyn túsindire almaıdy ǵoı, — deıdi baq dırektory.
Botanıkalyq baq úshin qysqa daıyndyq ta erekshe mańyzdy másele. Elimizdegi eń kóne oranjereıalyq keshende tropıkalyq jáne sýbtropıkalyq ósimdikter ósedi, olardyń kóbi Soltústik Qazaqstannyń qatal qysyna múldem beıimdelmegen. Ósimdikterdi kútip-baptaý belgili bir temperatýralyq rejımdi jáne ınjenerlik júıelerdiń minsiz jumysyn talap etedi. Sondyqtan jylytý maýsymynyń keshigýiniń saldary áldeqaıda aýyr bolýy múmkin.
— Kelisilgen qarjylandyrýdyń joqtyǵynan jylytý júıesin jýý, qysymmen tekserý jáne keshendi jylytý maýsymyna daıyndaý jumystary toqtap tur.
Qazir ósimdikterdi kútip-ustaýdyń bazalyq jaǵdaılary jasalmasa, baqty saqtap qalý úshin jasalǵan kópjyldyq eńbek, sot protsesteri, nysandy qorǵaý mártebesin alý jolyndaǵy kúrestiń bári esh ketýi múmkin.
Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq mártebesin alýǵa bolady, biraq qarjylandyrý bolmasa, ol mártebe oranjereıany jylytpaıdy, — deıdi baq dırektory.
Buǵan deıin Petropavldaǵy botanıkalyq baq aýmaǵyna esirtki jasyrýshylar kóbeıgenin jazǵan edik.
