Pedagog mártebesi qalaı qorǵalyp jatyr
ASTANA. KAZINFORM – 5 qazan – Ustazdar kúni. Kásibı merekege oraı Kazinform tilshisi pedagogterge kórsetiletin qoldaý men saladaǵy negizgi ózgeristerge sholý jasady.
Pedagog mártebesi qalaı ózgerdi?
Elimizde pedagogterdi qoldaý sharalary kezeń-kezeńimen kúsheıip keledi. Sonyń biri – «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń qabyldanýy. Bıyl zańǵa bilim berý salasy qyzmetkerleriniń quqyqtary men áleýmettik kepildikterin keńeıtetin qosymsha normalar engizildi.
Muǵalimniń qoǵamdaǵy bedelin arttyrýǵa basymdyq berilip otyr. Memlekettik nagradalar júıesine «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ustazy» qurmetti ataǵy engizilip, búginde oǵan 100-ge jýyq pedagog ıe boldy. Sonymen qatar sońǵy úsh jylda úsh muǵalim «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵymen marapattaldy.
Mamandyqtyń mártebesine qatysty oń ózgerister halyqaralyq zertteýlerden de kórinedi. TALIS-2024 deregine sáıkes, Qazaqstan muǵalimderdiń bedelin arttyrý kórsetkishi boıynsha álemde ekinshi orynǵa shyqqan. Al jalaqysyna qanaǵattaný deńgeıi boıynsha el alǵashqy bestikke endi. Zertteýge qatysqan pedagogterdiń 95 paıyzy mamandyǵyna kóńili tolatynyn, 80 paıyzyna qaıta tańdaý berilse, muǵalim bolýdy qaıta tańdaıtynyn aıtqan.
Demalys, ústemaqy jáne turǵyn úı
Pedagogterge áleýmettik qoldaýdyń naqty tetikteri qarastyrylǵan. Muǵalimderge jyl saıyn 56 kúntizbelik kún aqyly eńbek demalysy beriledi. Sonymen qatar eńbek demalysyna shyqqan kezde keminde bir laýazymdyq aılyqaqy mólsherinde saýyqtyrý járdemaqysy tólenedi.
Máselen, jalaqysy 280 myń teńge bolatyn muǵalim eńbek demalysynyń aqysynan bólek, keminde 280 myń teńge kóleminde saýyqtyrý járdemaqysyn alady. Al demalys aqysy ortasha kúndik jalaqy negizinde esepteledi.
Muǵalimniń aı saıynǵy tabysyna kásibı bilimi men qosymsha atqaratyn mindetteri de áser etedi. Máselen, ǵylymı-pedagogıkalyq baǵyt boıynsha magıstr dárejesi bar pedagogke aı saıyn 10 AEK, al eńbek jolyn endi bastaǵan áriptesine tálimgerlik etetin muǵalimge 1 AEK kóleminde ústemaqy beriledi.
– Zańnamada laýazymdyq aılyqaqyǵa túrli aı saıynǵy ústemaqylar men qosymsha tólemder qarastyrylǵan, – delingen Oqý-aǵartý mınıstrliginiń jaýabynda.
Jekelegen pánderdi oqytatyn pedagogterge de qosymsha tólem qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, joǵary synyptarda fızıka, hımııa, bıologııa jáne ınformatıka pánderin aǵylshyn tilinde júrgizetin muǵalimderge bazalyq laýazymdyq aılyqaqynyń 200 paıyzy mólsherinde qosymsha aqy belgilengen.
Taǵy bir mańyzdy tetik – turǵyn úı. Bıyldan bastap pedagogter «Otbasy banktiń» «Otaý» jáne «Naýryz» jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlamalaryna qatysatyn basym sanattardyń qataryna engizildi.
Baǵdarlamaǵa qatysý úshin pedagogtiń «Otbasy bankte» depozıti bolýy, ótinim berip, pedagog mártebesin rastaýy jáne tólem qabiletin baǵalaýdan ótýi qajet. Bul rette onyń resmı tabysy, sonyń ishinde biliktilik sanaty, ǵylymı dárejesi men tálimgerligi úshin alatyn qosymsha tólemderi de esepke alynady.
Kadr tapshylyǵy men attestattaýdaǵy ózgeris
Mınıstrliktiń málimetinshe, 2026-2027 oqý jylynda óńirler memlekettik bilim berý uıymdaryna 11 435 pedagog qabyldaýdy josparlaǵan. Onyń 5741-i nemese 50,2 paıyzy – jas maman.
Jas kadrlardy tartý úshin jumysqa ornalasý talaptary jeńildetilgen. Memlekettik bilim berý tapsyrysy boıynsha bilim alyp, joǵary oqý ornyn GPA kórsetkishi 3,33-ten tómen emes nátıjemen támamdaǵan jáne sertıfıkattaýdan ótken túlekter pedagog retinde konkýrssyz jumysqa ornalasa alady.
Al aýylǵa barǵan jas mamandarǵa «Dıplommen – aýylǵa» jobasy boıynsha qosymsha qoldaý kórsetiledi.
– Bıyl joba aıasynda jas mamandarǵa 432 500 teńge, ıaǵnı 100 AEK kóleminde kóterme járdemaqy, sondaı-aq turǵyn úı satyp alýǵa nemese salýǵa 1 paıyzdyq mólsherlememen 15 jylǵa deıin bıýdjettik nesıe beriledi. Aýdan ortalyqtarynda onyń kólemi 10,8 mln teńgege deıin, al basqa aýyldarda 8,6 mln teńgege deıin jetedi, – delingen vedomstvonyń jaýabynda.
Qazir 16 729 muǵalim zeınet jasyna jetken. Bul – pedagogterdiń jalpy sanynyń shamamen 4 paıyzy. Mektep muǵalimine aptasyna 16 saǵat oqý júktemesi belgilengen. Bos oryn bolǵan jaǵdaıda pedagog qosymsha júkteme ala alady, alaıda onyń kólemi aptasyna 24 saǵattan aspaýy tıis.
Kadr máselesimen qatar pedagogterdiń kásibı baǵalaý júıesi de ózgerip jatyr. Bıyl attestattaýdyń jańa tártibi pılottyq rejımde iske qosyldy. Endi attestattaý kezinde esse, avtorlyq baǵdarlama nemese oqý-ádistemelik materıal ázirleý mindetti emes. Biliktilik sanaty onyń merzimi aıaqtalǵanǵa deıin jaramdy bolady.
Onyń aıasynda pedagogtiń kásibı tsıfrlyq beıini baǵalanady. Onyń ishinde sabaqtardy josparlaý jáne ótkizý sapasy, oqýshylardyń bilim sapasy men ilgerileýi, pedagogıkalyq qyzmetti baqylaý nátıjeleri, oqýshylardyń olımpıada, konkýrs, jarys pen chempıonattardaǵy jetistikteri eskeriledi.
Sonymen birge pedagogtiń kásibı konkýrstarǵa qatysýy, tájirıbesin taratýy, shyǵarmashylyq jáne jumys toptaryna qatysýy, biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótýi de nazarǵa alynady. Mınıstrlik oqýshylardyń jetistigi pedagogti baǵalaýdyń jalǵyz ólshemi bolmaıtynyn alǵa tartady.
Muǵalimniń quqyǵy qalaı qorǵalady?
Pedagogterge berilgen áleýmettik kepildiktermen qatar, olardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaýǵa da basymdyq berilgen. Qoldanystaǵy talaptarǵa sáıkes, qujat elektrondy túrde rásimdelse, ony qaǵaz túrinde qaıta tapsyrý talap etilmeıdi. Sondaı-aq muǵalimdi kásibı mindetine qatysy joq jumystarǵa, onyń ishinde sabaqtan tys is-sharalarǵa tartýǵa bolmaıdy.
Pedagogtiń oqýshyǵa jaýapkershiligine qatysty talaptar da naqtylanǵan. Muǵalim oqý protsesi kezinde oqýshynyń qaýipsizdigine jaýap beredi, al sabaqtan tys ýaqytta jaýapkershilik ata-anasyna nemese zańdy ókiline júkteledi.
– Buǵan deıin qandaı jaǵdaı bolmasyn, qaı jerde jáne qashan bolǵanyna qaramastan, oqýshyǵa synyp jetekshisi men mektep ákimshiligi jaýapty degen norma bolǵan. Endi sabaq aıaqtalǵannan keıin onyń qaýipsizdigine ata-anasy nemese zańdy ókilderi jaýap beredi. Al oqý protsesi kezinde bul jaýapkershilik pedagogke júkteledi, – dedi QR Parlamenti Májilisiniń VI–VIII shaqyrylymdarynyń depýtaty Irına Smırnova.
Eseptilikke qoıylatyn talaptar da naqtylanǵan. Normatıvtik qujatta qarastyrylmaǵan qosymsha nysandardy talap etýge jol berilmeıdi. Al bir málimetti ártúrli formatta qaıta usyný mindettelse, pedagog odan bas tartýǵa quqyly.
– Eger qosymsha, normatıvtik qujatta qarastyrylmaǵan nemese naqtylanbaǵan nysan talap etilse, pedagog odan bas tartyp, málimetterdiń belgilengen erejege sáıkes usynylǵanyn aıtýǵa quqyly. Mysaly, esepti jazbasha túrde suratyp, keıin ony elektrondy formatta qaıta talap etse, pedagog ony qaıtalap usynýdan bas tarta alady.
Budan bólek, pedagogterge kásibı mindetterine qatysy joq jumystardy tapsyrýǵa, onyń ishinde sabaqtan tys is-sharalarǵa tartýǵa bolmaıdy. Eger mundaı jaǵdaılar oryn alsa, olar shaǵym túsire alady, – dedi «Órleý» ulttyq biliktilikti arttyrý ortalyǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Aıda Meıirqulova.
Ustazdyqty tańdaǵan áýlet
Ustazdyqty otbasylyq dástúrge aınaldyrǵan áýletter de bar. Solardyń biri – Imırovter otbasy. Áýlettegi ustazdyq dástúr Kúldashqan Toktasynbekovadan bastalady. Ol 1969-2009 jyldary Almaty oblysynyń Suńqar aýylyndaǵy orta mektepte 40 jyl eńbek etken.
Anasynyń jolyn jalǵastyrǵan Damır Imırov 1996 jyldan beri bilim berý salasynda qyzmet etip keledi. Qazir Almatydaǵy №220 jalpy bilim beretin mektepte dene shynyqtyrý páninen sabaq beredi. Jubaıy da osy salada, tarıh pániniń muǵalimi.
Áýlettiń úshinshi býyny – Jánel Damırqyzy. Ol Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetin «Arnaıy pedagogıka» mamandyǵy boıynsha támamdap, búginde ákesimen bir mektepte muǵalim-logoped bolyp eńbek etedi. Jánel erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardyń oqýyna qoldaý kórsetip júr.
Osylaısha bir áýlettiń úsh býyny bilim berý salasynda ár baǵytta eńbek etip jatyr. Olardy biriktiretin ortaq maqsat – balanyń qabiletin ashyp, sapaly bilim alýyna jaǵdaı jasaý. Bul mysal ustazdyqtyń urpaq sabaqtastyǵyn jalǵaıtyn mamandyq ekenin kórsetedi.
