Pavlodarlyq mýzeıge maıdanger-jazýshy Qalmuqan Isabaıdyń áskerı kıimi tapsyryldy

Óńirlik memlekettik arhıvtiń sońǵy derekterine súıensek, Ertis-Baıan óńiri boıynsha soǵys jyldary 30 adam Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn alsa, 8 adam «Dańq» ordeniniń tolyq kavaleri atanǵan. Otan úshin otqa túsip, tolarsaqtan saz keshken batyrlardy ulyqtaý – búgingi urpaqtyń paryzy. Bıylǵy kórmede dańqty jerlesterimizdiń buǵan deıin kópshilikke tanystyrylmaǵan jeke zattary usynylady.

Maıdanger jazýshy, soǵystan keıingi ýaqytta Germanııadaǵy Ilmenaý qalasynyń komendanty bolǵan Qalmuqan Isabaıdyń áskerı kıimin urpaqtary pavlodarlyq mýzeıge arnaıy ákep tapsyrdy. Mýzeı qyzmetkeri Abzal Rymbek atap ótkendeı, qart maıdangerdiń burynǵy kıiminiń tozǵanyn baıqaǵan Almaty qalasynyń ákimdigi 1995 jyly Jeńistiń 50 jyldyǵynda burynǵysynan aınymaıtyndaı etip kóshirmesin tigip bergen. Qaz-qalpynda saqtalǵan jádiger qaısar rýhty atamyzdyń kózindeı.

Soǵys batyry, Pavlodar jeriniń týmasy Qudaıbergen Suraǵanovtyń áskerı kıimi de kópshilikke erekshe áser qaldyrdy. Ony dańqty perzentimiz soǵystan qaıtqanda kıip kelgen. Q.Suraǵanovtyń zaıyby Sháıza aqyn Shaımardan Toraıǵyrovtyń (Sultanmahmut aqynnyń nemere inisi) qyzy eken. Marqum dúnıeden erterekte ozǵan. Mýzeı qyzmetkerleri Shaımardan shaıyrdyń rýhanı murasyn túgendep júrgende batyrdyń kelini Gúljazıra Búrkitbaevanyń úıinen tabylypty.

Sondaı-aq mýzeı qyzmetkerleriniń sońǵy oljasy – jaý qolyna tutqynǵa túskende jaýyngerdiń ómirin saqtap qalǵan quran kitapsha. Sirińkeniń qorabyna syıyp ketetin shaǵyn kólemdegi quran kitapsha soǵys ardageri Qaıdar Jazkenovke tıesili. Jazýy muqabasyndaǵy lýpamen oqylǵan. 19-ǵasyrdyń sońynda shyǵarylǵan quran-tumar Pavlodar qalasy Jetekshi aýylynda turatyn zeınetker Sanat Syzdyqovtyń úıinde saqtalyp kelgen.

Aıtýynsha bul quran kitaptyń tarıhy erekshe. Qaıdar Jazkenov basqynshylardyń tutqıyldan jasaǵan shabýyldarynyń birinde tutqynǵa túsip qalady. Tutqynǵa bolǵan ýaqytynda janynda túrik jigiti bolypty. Álgi azamat aǵamyzdy musylman bolǵan soń jaqyn tutty ma eken, moınyna ilip júrgen quran kitapshasyn syılaıdy. Sodan bir kúni nemister tutqyndardy top-tobymen ata bastaıdy. Tereń qazylǵan ordyń janyna ishinde Qaıdar aǵamyz bar bir top tutqyndy alyp keledi. Kezelgen myltyqtar atyla bastaǵan sátte oqtyń biri aǵamyzdyń shynashaǵyna kelip tıedi. Ol tutqyndardyń sońyna qaraı turdy ma eken, oq tıip japyryla qulaǵan adamdardyń astynda qalyp qoıady. Keıin nemis ofıtseri teksermek bolyp, orǵa qulap jan tapsyrǵan adamdardy tapanshamen ata bastaıdy.

– Qudaı saqtap, aǵamyzǵa bir de bir oq darymapty. Nemister ketip qalǵan soń biraz tyńdap jatady da, jansyz denelerdiń astynan sýyrylyp shyǵady. Sóıtse qanshama tutqyndardyń arasynan bir ózi tiri qalǵan eken. Sodan kórshi derevnıaǵa baryp, jan saýǵalaıdy. Óziniń tiri qalǵanyn osy quran-tumardyń moınynda júrgenimen baılanystyratyn. 1980-shi jyldardyń basyna taman dúnıeden ozdy. Qaıtys bolar aldynda ákeme amanattap ketti. Al ákem qaıtqan soń bul jádiger maǵan qaldy, - dep áńgimeledi zeınetker.

Qaıdar Jazkenov keıin Japonııaǵa qarsy soǵysqa da qatysqan. Ókinishke qaraı, soǵysta tutqynda bolǵandar kóp ýaqytqa deıin «saıası senimsiz» sanalyp, olarǵa laıyqty qurmet kórsetilmeı kelgeni málim. Qaıdar Jazkenov te keńes ókimetiniń osyndaı salqyn saıasatyn bastan keshiripti. Alǵashqyda Jeńis kúnine arnalǵan saltanattarǵa shaqyrylmaǵan. Keıin ǵana áskerı marapattar alǵan. Tutqynnan bosap kelgen soń óziniń týǵan jeri, qazirgi Aqqýly aýdany Shoqtal aýylynda uzaq jyldar turypty. Marqumnyń nemeresi Aǵybaı Jazkenov bul kúni atasynan qalǵan áskerı marapattary men qujattaryn, ózge de zattaryn mýzeıge ótkizdi.

Al Sanat Syzdyqovtyń ákesi Qambar Syzdyquly 1909 jyly týǵan. Birinshi Ýkraın maıdanynda soǵysyp, efreıtor ataǵyn alady. Soǵysty Kıev qalasy mańynda bastap, Drezdende aıaqtaǵan. «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen jáne taǵy da basqa áskerı nagradalarmen marapattalǵan. Qart maıdanger 1990-shy jyldardyń ortasynda qaıtys bolǵan.

Buǵan deıin kerekýlik soǵys ardageri 100 jasqa tolǵanyn jazǵan edik.