Pavlodarda Janbıke Shanınanyń portreti saqtalyp tur
PAVLODAR. KAZINFORM – Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıindegi erekshe jádigerdiń biri – Jumat Shanınnyń jubaıy, aktrısa Janbıke Shanınanyń portreti. Bul týyndy onyń «Qaragóz» pesasyndaǵy Qaragóz rólin somdaǵan kıiminde salynǵan.
Buqar jyraý mýzeıinde uzaq jyldar eleýsiz jatyp qalǵan asa qundy hám biregeı jádigerdiń biri – Janbıke Shanınanyń portreti. Qazaq ónerinde ózindik iz qaldyrǵan Janbıke Shanına qazaqtyń tuńǵysh kásibı rejısseri Jumat Shanınnyń jubaıy. Álgi sýret Muhtar Áýezovtiń «Qaragóz» pesasynda Qaragóz rólin somdaǵan kıiminde salynǵan. Avtory belgisiz sýretti mýzeıge J.Shanınanyń sińilisi Maǵzııa Tóleýbekova 1992 jyly tapsyrǵan eken. Sýret arada 19 jyl ótkende, 2021 jyly ǵana kópshilik nazaryna usynyldy.
Janbıke Shanına 1900 jyly qazirgi Qaraǵandy oblysy Qazybek bı aýdanyna qarasty Shóptikól aýylynda dúnıege kelgen. Jastaıynan ánge beıimdiligimen erekshelengen ol óner jolyna Qazaq ulttyq teatr óneriniń negizin qalaýshylardyń biri, Qazaq KSR-niń halyq ártisi Jumat Shanınniń yqpalymen kelgen. Jumat Shanın 1917 jyly Qarqaraly qalasyna kelip, ýezdik kooperatıvte býhgalter qyzmetin atqarady. Sol kezeńdegi saýyq keshteriniń birinde ol ónerpaz ári kórikti Janbıkemen tanysyp, ekeýi otbasyn qurady.
Jumat Shanın jubaıy Janbıkeni teatr qyzmetine tartyp, akterlik ónerdiń qyr-syryn meńgerýge járdemdesedi. Ónerge qushtar Janbıke teatr sahnasynda túrli rólderdi somdap, kásibı sheberligin shyńdaı bastaıdy.
1936 jyly Máskeýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigine Temirbek Júrgenov, Sáken Seıfýllın, Jambyl Jabaev, Kúlásh Baıseıitova bastaǵan kórnekti memleket jáne mádenıet qaıratkerlerimen birge Jumat Shanın men Janbıke Shanına da attanady. Osy saparda olardyń omyraýdaǵy balasy Aıan jol ústinde shetinep, úlkender erli-zaıyptyny elge qaıtýǵa úgitteıdi. Alaıda Jumat Shanın «Óler bala óldi, bala bizdiki, biraq qazaq óneri ólmesin» dep sapardy toqtatpaý týraly sheshim qabyldaıdy. Sábıdi Máskeýdegi musylmandar zıratyna jerleıdi. Onkúndik barysynda Jumat Shanınniń rejıssýrasymen «Jalbyr» jáne «Qyz Jibek» operalary qoıylyp, Qyz Jibek beınesin somdaǵan Kúlásh Baıseıitovanyń jáne Tólegenniń anasy Qamqa rólindegi Janbıke Shanınanyń sheberligi kórermen tarapynan joǵary baǵalanady.
1937 jyly Jumat Shanınge «halyq jaýy» degen jalǵan aıyp taǵylyp, tutqyndaldy. Al 1938 jyly 26 aqpanda tergeýsiz jáne sotsyz atý jazasyna kesilgen. Sol kezeńdegi NKVD-nyń 1937 jylǵy 15 tamyzdaǵy №00486 buıryǵyna sáıkes «otanyn satqandardyń» otbasy múshelerine qarsy qýǵyn-súrgin júrgizilip, 1938 jyly Janbıke Shanına da qamaýǵa alynyp, segiz jylǵa sottalady. Ol «ALJIR» lagerinde aýyr jaǵdaılardy bastan ótkeredi.
Janbıke Shanınanyń eń úlken úmiti uly Raýpbekte bolǵan edi. Alaıda Raýpbek Máskeý óner ınstıtýtyn skrıpka mamandyǵy boıynsha úzdik bitirgenimen, anasynyń qamaýǵa alynýynyń aýyr zardabynan 1939 jyly qaıtys bolady.
Al aktrısanyń ózi 1946 jyly bosatylyp, Qaraǵandydaǵy sińlisi Maǵzııanyń qolyna keledi. Osy jerde tigin fabrıkasyna jumysqa ornalasady. Alaıda uzaq jyldar boıy ótken aýyr azaptyń saldarynan ókpe aýrýyna shaldyǵyp, 1958 jyly dúnıeden ozady.
Mamandar kartına shamamen 1928-1930 jyldary salynýy múmkin ekenin aıtady.
Buǵan deıin Máshhúr Júsiptiń beınesi qalaı saqtalyp qalǵany týraly qyzyqty materıal jarııalaǵanbyz.
