Pavlodarda aýyl ustazy shákirtterin robot álemine jetelep júr
PAVLODAR. KAZINFORM — Baıanaýyldyń Máshhúr Júsip aýylyndaǵy oqýshylar robot qurastyrýdan oblysta únemi úzdik shyǵyp, respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystardan júldemen oralyp júr. Bul jetistikterdiń barlyǵyna fızıka men ınformatıka pánderiniń muǵalimi Asqar Aıýpov uıytqy bolyp keledi.
Aýyl balasynyń temir-tersekke áýestigi burynnan bar. Biri ákesiniń mashınasyna qyzyqsa, endi biri traktordyń qurylymyn zertteýge qumar. Biraq zaman ózgerdi. Búginde aýyl balasynyń qolyndaǵy temir bólshek qozǵaltqyshqa ǵana emes, sensorǵa, mıkroshemaǵa, algorıtmge aınalyp barady.
Máshhúr Júsip aýylyndaǵy mektep oqýshylarynyń robototehnıkaǵa degen qyzyǵýshylyǵy osy ózgeristiń bir kórinisindeı. Ustaz Asqar Aıýpov balalardyń boıyndaǵy bul áýestikti júıeli bilimge aınaldyra alǵan.
Robototehnıka — eki pánniń toǵysqan jeri
Asqar Hamzauly mektepte fızıka jáne ınformatıka pánderinen sabaq beredi. Robototehnıkaǵa kelýiniń ózi osy eki pánniń bir-birimen jalǵasyp jatýy sebep bolǵan.
— Qazir búkil álem tsıfrly órkenıetke qadam basyp bara jatyr. Uıaly telefon, mobıldi qosymshalar, jerseriktik teletaratylym, ǵalamtor, elektrondy kitaptar, jasandy zerde — osynyń bári ınnovatsııanyń jemisi. Adamzattyń endigi bolashaǵy robottarmen baılanysty. Biz oqýshylarǵa robot qurastyrýdyń, ony baǵdarlamalaý men basqarýdyń negizderin úıretemiz, — deıdi ustaz.
Onyń túsindirýinshe, robototehnıka — bir ǵana pán emes. Fızıka robottyń mehanıkalyq qozǵalysyn túsinýge kómektesse, ınformatıka oǵan «til bitiredi». ıAǵnı oqýshy bir mezette mehanızmniń qalaı jumys isteıtinin de, oǵan qandaı algorıtm qajet ekenin de oılaýǵa májbúr. Mundaı sabaqta daıyn jaýap joq. Robot júrmeı qalýy múmkin. Datchık qate kórsetýi múmkin. Baǵdarlamada aqaý shyǵýy da yqtımal. Sondaı sátte oqýshy máseleniń sebebin ózi izdeıdi.
Ustazdyń mindeti de dál osy jerde bastalady. Asqar Aıýpov shákirtterine robotty jaı ǵana qurastyrýdy emes, qateliktiń sebebin tabýdy úıretedi. Mysaly, robototehnıka jarystaryndaǵy «Sýmo» sanatynda kólemi nebári 25×25 nemese 10×10 santımetr bolatyn robottar bir-birin arnaıy sheńberden yǵystyryp shyǵarýy kerek. Syrt kózge qarapaıym oıyn sekildi kóringenimen, onyń ishinde fızıka men baǵdarlamalaýdyń tutas álemi jatyr. Robottyń salmaǵyn esepteý kerek. Serpilý kúshi degen bar. Sensorlar bir-birimen durys jumys isteýi tıis. Al munyń bárin basqaratyn baǵdarlamada qate bolmaýy kerek.
— Robototehnıka sabaqtary oqýshynyń logıkalyq, matematıkalyq jáne algorıtmdik qabiletin damytady. Elektrondy syzbalardy túsinýge, oıyn naqty jetkizýge, problemany ártúrli jolmen sheshýge ári toppen jumys isteýge úıretedi. Nátıjesinde oqýshylar óz jobalaryn júzege asyra alady, — deıdi Asqar Aıýpov.
ıAǵnı bul jerde robot — maqsat emes, qural. Negizgi maqsat — balanyń oılaý qabiletin ózgertý.
Aýyl balalary respýblıkany moıyndatyp júr
Máshhúr Júsip mektebiniń oqýshylary Asqar Aıýpovtyń jetekshiligimen robototehnıka týrnırlerine 2019 jyldan beri qatysyp keledi. Alǵashqy jyldardyń ózinde-aq aýyl balalarynyń qabileti baıqalyp, júldeli oryndarǵa ilige bastaǵan. Shákirtteri «WRO», «KazRoboSport», «Zerde», «Pavlodar Robotics Challenge», «Meniń robototehnıkam», «Robopolis», «Robotek Grand Tournament», «KazRobotics» sekildi jarystarǵa qatysyp, túrli deńgeıdegi júldelerge ıe bolǵan.
Bul — bir-eki balanyń kezdeısoq jetistigi emes. Mekteptiń jetistikter tizimine kóz júgirtsek, jyl saıyn jańa esimder qosylyp otyrǵanyn kórýge bolady.
Mysaly, 2022 jyly Marat Jánibek respýblıkalyq «Zerde» konkýrsynda bas júlde ıelense, mekteptiń taǵy bir top oqýshysy halyqaralyq «Roboland» festıvalinde «Sýmo» jáne «Teńge alý» sanattarynda birinshi dárejeli dıplomdarǵa ıe boldy. Jyl saıyn elimizde uıymdastyrylatyn «Robotek Grand Tournament», «Roboland» jarystarynda júldeniń aldyn bermeıdi. Úzdik nátıje bıyl da úzilmeı, «Robotek Grand Tournament 2026» chempıonatynyń oblystyq kezeńinde mektep oqýshylary birneshe birinshi dárejeli dıplomǵa ıe bolyp, respýblıkalyq deńgeıdegi jarysta Hamza Tólebaı men Hamza Aıarý úshinshi dárejeli dıplommen marapattalǵan.
Mekteptegi jasandy zerde
Asqar Aıýpovtyń eńbegi bilim salasynyń mamandary tarapynan joǵary baǵalanyp keledi. 2022 jyly «Úzdik pedagog» respýblıkalyq baıqaýynyń jeńimpazy atanyp, arnaıy sertıfıkatpen, «Úzdik pedagog» tósbelgisimen marapattalǵan. Munyń syrtynda ózge de marapattary barshylyq.
Aıtýynsha, halyqaralyq jarystarda júlde alyp júrgen aýyl mektebindegi materıaldyq bazanyń múmkindigi shekteýli. Biraq soǵan qaramastan shákirtteri jıi jarysqa shyǵady. Qazirgi ýaqytta Asqar Hamzauly jasandy ıntellektini de úırenip júr. Oqýshylarǵa tsıfrlyq tehnologııany úıretip qana qoımaı, jańa tehnologııany óz jumysyna engize bastaǵan. Sabaqqa daıyndalýda, oqý qujattarymen jumys isteýde jáne robototehnıkada jasandy zerdeni jıi paıdalanatynyn jasyrmaıdy.
— Kúntizbelik-taqyryptyq josparlardy tekserý, sabaq mazmunyn ázirleý, úı tapsyrmalaryn daıyndaý, birneshe synypqa arnalǵan materıaldardy retteý sııaqty ýaqyt alatyn jumystardyń bir bóligin jasandy ıntellekt kómegimen sheshemin. Biraq jasandy zerde bergen jaýapty sol kúıinde qabyldamaımyn. Robototehnıkada da solaı. Mysaly, LEGO EV3 jáne LEGO 51515 robottarynyń syzyq boıymen júrý baǵdarlamasyn talqylaǵanda, jasandy ıntellekt kodtaǵy yqtımal qatelerdi tabýǵa kómektesedi. Biraq daıyn kod robotqa júktelip, mindetti túrde tájirıbede tekseriledi. Robot qalaı áreket etti — soǵan qarap baǵdarlama qaıta ózgeredi, — dep túsindirdi ol.
Ustazdyń sózinshe, ol úshin jasandy ıntellekt — kúndelikti jumysty jeńildetip, eń qymbat resýrs — ýaqytty únemdeıtin kómekshi. Al únemdelgen ýaqytyn oqýshynyń suraǵyn tyńdaýǵa, túsindirýge, qabiletin ashýǵa arnaıdy. Buryn ustazdar balaǵa bilim beretin. Al zamaýanı ustaz balany tolyp jatqan aqparattyń arasynan durys bilimdi tabýǵa úıretýi kerek.
Bolashaqqa jol aýyldan bastalady
Máshhúr Júsip mektebine bıyl kúrdeli jóndeý júrgizilip, oqý kabınetteri ınteraktıvti taqtalarmen, zerthanalyq jabdyqtarmen jáne jańa jıhazdarmen tolyqtyrylǵan. Mektep ishi oqýshylar men ustazdarǵa kóterińki kóńil kúı syılap, bilim ordasynyń kórkin asha tústi. Bul sabaqtardy kórneki ári qyzyqty ótkizýge, tájirıbelik jumystardy uıymdastyrýǵa jáne oqýshylardyń oqý materıalyn jaqsy meńgerýine múmkindik berip otyr. Búginde bilim uıasynda 106 oqýshy bilim alady.
Asqar Aıýpovtyń robototehnıka men jasandy zerdege degen entýzıazmy barlyq shákirtterin baýrap alǵan tárizdi. Pedagogıka salasyndaǵy 11 jyl ishinde jańa aqparattyq tehnologııalar salasynda bar bilgenin aldyna kelgen oqýshylardyń sanasyna erinbeı-jalyqpaı quıýda. Ustaz keleshektiń Ilon Masky men Bıll Geıtsterin oqytyp jatqanyna senimdi. Balalardyń kózindegi ot pen pánge degen qushtarlyq osyny ańǵartady.
Buǵan deıin qazaqstandyq maman AI men robototehnıka jobasyn qalaı damytyp júrgeni týraly jazǵanbyz.
