Parlamenttik reforma depýtattardyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin kúsheıtedi – Vıtalıı Han

ASTANA. KAZINFORM – Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý organdary akademııasynyń professory Vıtalıı Han bir palataly parlamentke kóshý keıingi jyldardaǵy konstıtýtsııalyq reformalardyń logıkalyq jalǵasy ekenin aıtty.

Sarapshy bir palataly parlamentke kóshý ıdeıasy der kezinde jarııalanǵanyn atap ótti.

— Qazirgi qos palataly parlamenttik júıe federaldy memleketterge tán. Degenmen, tipti osy jaǵdaılarda da joǵary palata ádette belgili bir áleýmettik toptardyń erkin bildiredi. Osy oraıda halyqtyń barlyq tobyndaǵy ókilderdi qamtıtyn tómengi palatanyń erkin shekteıdi. Osy turǵyda Parlamentti qos palatalydan bir palataly júıege aınaldyrý saılaýshylar men olardyń ókilderi arasynda tikeleı baılanys ornatady jáne depýtattardyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin kúsheıtedi. Parlamentarızm ınstıtýttary arqyly ilgerilep otyrǵan múddelerdiń saralanýy óńirlik sıpatta bolady. Sondyqtan qarama-qaıshylyqtar biryńǵaı konsensýsqa qol jetkizý arqyly dıalektıkalyq túrde sheshiledi, - dedi Vıtalıı Han.

Atap aıtqanda, saıası fraktsııalar saılaýshylar aldynda tikeleı esep beredi, al saılaýshylardyń erki belgili bir áleýmettik toptardyń ókilderi arqyly súzgiden ótpeıdi.

- Sondyqtan aldaǵy parlamenttik reforma shynaıy ókildikti, bılik tarmaqtary arasyndaǵy teńgerimdi jáne depýtattardyń esep berýin nyǵaıtýdaǵy mańyzdy qadam bolady, - deıdi sarapshy.

Onyń pikirinshe, Qazaqstan parlamentarızminiń damýyndaǵy tórt negizgi ári sheshýshi kezeńdi bólip kórsetýge bolady. Birinshisi - 1993–1995 jyldar, alǵashqy parlamenttik ınstıtýttardyń, qos palataly qurylymnyń qalyptasýymen baılanysty. Ekinshi kezeń - 2007 jyl, proportsıonaldy saılaý júıesi arqyly Parlamenttiń rólin kúsheıtýge baǵyttalǵan. Úshinshi kezeń 2017 jylǵa qatysty, ıaǵnı Prezıdent jáne Parlament ınstıtýttary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólý júzege asyryldy. Al tórtinshi kezeń - 2022 jyl. Bul turǵyda majorıtarlyq júıege oralý, aralas saılaýdy engizý, sondaı-aq partııalardy tirkeýdi jeńildetý belgiledi.

— Bul kezeńder Qazaqstandaǵy parlamentarızmniń evolıýtsııalyq damýyn kórsetip otyr, ıaǵnı formaldy tásilden ashyq modelge deıingi joldy óttik. Bir palataly parlamentke kóshý - Memleket basshysynyń bastamasymen iske asqan konstıtýtsııalyq reformalardyń logıkalyq jalǵasy. Osyǵan deıingi reformalar tolyǵymen adamdardyń konstıtýtsııalyq quqyǵy men bostandyǵyn júzege asyrýdy ınstıtýtsıonaldy turǵydan qoldaýǵa baǵyttaldy. Bul rette Adam quqyqtary jónindegi ýákil konstıtýtsııalyq mártebesin aldy. Prokýratýra alǵash ret keshendi konstıtýtsııalyq negizge ıe boldy. Osy oraıda bıznesti qorǵaý men damytýdyń jáne qoǵamdyq qyzmettiń barlyq salasynda zańdylyqty saqtaýdyń tıimdi tetigi iske qosyldy, - dep túsindirdi Vıtalıı Han.

Konstıtýtsııalyq Keńes Konstıtýtsııalyq Sot bolyp qaıta quryldy.

Sarapshynyń aıtýynsha, bul óz kezeginde konstıtýtsııalyq ádilettilik organdaryn qarapaıym halyqqa jaqyndatyp, bir palataly parlamenttiń alǵysharttaryn da jasady.

— Jalpy, Konstıtýtsııalyq Sot konstıtýtsııalyq qadaǵalaýdyń tıimdi ári senimdi mehanızmine aınaldy, - deıdi professor Vıtalıı Han.

Buǵan deıin Astanada Parlamenttik reforma máseleleri jónindegi Jumys tobynyń kezekti, besinshi otyrysy ótetinin jazǵan edik.