Parlamenttiń qaýyrt, biraq kásibı qyzmeti kerek

Bul rette jekelegen lańkesshil uıymdarǵa ǵana emes, elimiz úshin jat tutas aǵymdar men ıdeologııalarǵa tyıym salý máselesi qaralady. Bul talqylaýdan qoǵam da, halyq qalaýlylary da syrt qalmaýy qajet.

Parlamenttiń qos palatasynyń bir­lesken otyrysy bastalysymen, Májilis tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın kún tár­tibine jalǵyz másele qoıylyp otyr­ǵanyn, ol - Parlamenttiń ekinshi sessııa­synyń ashylýy bolyp tabylatynyn málim etti. Tirkeýden ótý rásimi kórset­kenindeı, ashylý saltanatyna Májilistiń 107 depýtatynyń jáne 47 senatordyń barlyǵy kelipti. Memleket basshysy Qazaqstannyń joǵarǵy zań shyǵarýshy organynyń ekinshi sessııasyn ashyq dep jarııalady. Sessııanyń ashylý saltana­tynda sóz alǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev depýtattarǵa birqatar mindetter júktedi. 
Elbasynyń aıtýynsha, bul sessııa qasterli Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyn merekeleıtin kezge saı kelip otyr.
- Qazir álem asa kúrdeli kezeńderdiń birin bastan keshýde. Shekara talǵamaıtyn terrorızm men ekstremızm dúnıeniń bar­lyq qıyryn sharpýda. Álemdegi kóptegen ekonomıkasy damyǵan jáne damýshy memleketter qıyndyqqa kezigip, elder arasyndaǵy ınvestıtsııa aǵynynyń kó­lemi azaıdy. Munyń barlyǵy jahannyń ajyramas bóligi Qazaqstanǵa da yqpalyn tıgizbeı qoımaıdy. Osyndaı jaǵdaıda Úkimet pen Ulttyq banktiń daǵdarysqa qarsy is-qımyl josparynyń iske asy­rylýy jalǵasa beredi, ol jańa shara­larmen ýaqtyly tolyqtyrylyp otyrady - dedi Prezıdent. 
Nursultan Nazarbaev elimiz táýel­sizdik tarıhynyń ekinshi shıregin tyń qarqynmen bastaıdy degen senim bildirdi: «Biz «Qazaqstan - 2050» strategııasynda kózdegen maqsattarymyzǵa úzdiksiz umtylatyn bolamyz. Aldymyzda úlken mindetter men aýqymdy jumystar tur. Bul oraıda Parlamentke de zor jaýap­ker­shilik júkteledi» degen ol 5 ınstıtýttyq reforma jáne «100 naqty qadam» Ult jospary sharalaryn zańnamalyq qamta­masyz etý qarqynyn báseńdetpeı, údemeli jalǵastyrý kerektigine nazar aýdartty.
- Elimizdiń damýyna qajetti kóptegen zańdar qabyldaý qajet. Olardyń ishinde kezek kúttirmeıtin, qysqa merzimde qabyldaýdy qajet etetin zańdar bar. Men kásibı Parlamentimiz ózine júktelgen tarıhı mindetin abyroımen atqaratynyna kámil senemin! Áıtse de, «kezek kúttir­meı­tin zańdar» dep byltyrǵydaı asy­ǵystyqqa salynyp, zańnyń sapasyn joǵaltyp almaıyq, bul este bolsyn! - dep nyqtady N.Nazarbaev. 
Memleket basshysynyń málimetinshe, el Parlamentine keler jyldyń shamamen shildesine deıin sozylatyn osy jańa sessııasynda 50 shaqty jańa zań jobasyn qarap, pysyqtap, qabyldaý qajet bolady. 
- Olar qatarynda depýtattardyń ózderi bastamashy bolǵan jáne Úkimet qoldaǵan 7 jańa zań jobasy bar. Bular - mańyzdy bastama jáne depýtattyq kor­pýstyń bıik kásibıligin kýálandyrady! - dep joǵary baǵalady Elbasy. Taǵy 28 jańa joba boıynsha talqylaý protsesi ótken sessııada bastalyp ketken. 2016 jyl­ǵa arnalǵan jospary boıynsha Úkimet Májilis qaraýyna 4 zańnyń jo­basyn engizdi, taǵy 7 jobany jyl sońyna deıin engizbek. 
«Birqatar zań jobalaryn Úkimet jospardan tys tártippen usynatyn bo­lady. Tutastaı alǵanda, depýtattyq kor­pýsty qoǵamymyzdyń ómiriniń áralýan mańyzdy mindetterin zańnamalyq sheshý boıynsha úlken jumys kútip tur» dedi Memleket basshysy. 
Qazaqstan Kóshbasshysy ulttyq zań­nama qandaı baǵyttarda ózgeretinin de jarııa etti. Máselen, elektr energetıkasy máseleleri boıynsha zańnamaǵa birqatar túzetýler qarastyrylady: qýat berý shy­ǵyn­daryn azaıtýǵa jáne tıisinshe, elektr qunynyń qazaqstandyqtar úshin arzan­daýyna ákelýge tıis. Sondaı-aq, ha­lyqaralyq jáne Nazarbaev ýnıversı­tetiniń tájirıbesi eskerile otyryp, otan­dyq joǵary oqý oryndarynyń aka­demııalyq jáne basqarýshylyq derbestigi zańnamalyq deńgeıde keńeıtiledi. De­pýtattarǵa jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń derbes bıýdjetine qatysty ulttyq zańnamany ózgertý usynylady. 
Elbasynyń asyǵystyqqa salyný týraly syny besjyldyq moratorıımen toqtatylǵan Jer kodeksine túzetýlerge de qatysty bolsa kerek.
- Jer reformasy jónindegi komıs­sııa qoǵamdy tolǵandyrǵan túıindi má­sele­lerdi talqyǵa salyp, úlken jumys júrgizdi, birqatar usynystar túzdi, - dep jaqsy baǵa berdi N.Nazarbaev. - Ol usynystar jeke zań jobasynda kórinis berdi. Komıssııa ony Úkimet pen Par­lamentke engizedi. Komıssııa usynystary aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi usyný protsedýralaryn jetildirý, jerdiń utymdy paıdalanylýyn baqylaý máselelerin qamtıdy. Shynynda, biz kezinde bir qolǵa júzdegen myń gektarlardyń berilmeýi kerektigin eskermedik. Jerdi alǵan adam sol úshin jaýap berýge mindetti! - degen Prezıdent budan bylaı aýyl sharýashylyǵy jerleri tek sonymen jumys isteı alatyn bilikti, tájirıbeli adamdarǵa, fermerlerge ǵana usynylýǵa tıistigin qadap aıtty. 

Memleket basshysynyń málimetinshe, Úkimet jerdi qazaqstandyqtarǵa jeke­menshikke beretin ózgerister engizý týraly sheshim qabyldaǵanda, agroóner­kásiptik keshenge ınvestıtsııa tartý sekildi ıgi nıetter­di kózdegen. «Biraq, bizde jerdi kim kóringen astyna basyp aldy, qazir ony prokýratýra, sot arqyly memlekettiń menshigine keri qaı­tarý­ǵa májbúrmiz, óıtkeni, osy jyldar boıy biraz jer kútim kórmeı, aramshóp basyp ketti, tipti, kórshilerine zııan keltirip otyr» dedi ol. 

Qalaı bolǵanda, aýyldy kórkeıtý - eldi kórkeıtý, aýyl sharýashylyǵy ór­kendese, ekonomıkanyń kóptegen salalary kóteriledi. Memleket basshysy saladaǵy problemalardyń kópshiligi eńbek ónim­diliginiń tómendiginen, shıkizatty ary qaraı óńdeýdiń laıyqty jolǵa qoıylmaýy­nan, aýyl sharýashylyǵynda qosylǵan quny joǵary ónimder óndirisiniń óris­temeýinen týyndaıtynyn aıtty. Sol sebepti, ınvestıtsııa tartý maqsatynda bul salada reforma júrgizý kerek. «Bul jumys túsindirýden bastalǵanda, tek sodan keıin zań qabyldanǵanda, jaǵdaı bálkim, basqasha bolar ma edi?» degen Nursultan Nazarbaev budan bylaı barlyq qabyldanatyn zańdar qoǵamǵa túsindirilýge tıistigin nyqtady. 
Kezek kúttirmeıtin sharalar qatarynda el qaýipsizdigin qamtamasyz etý jaıy ataldy. «Elimizdiń qaýipsizdiginiń zańna­malyq negiz­derin nyǵaıtý birinshi orynǵa shyqty. Álem­degi barlyq elder sekildi Qazaqstan da terrorızm qaýpimen betpe-bet ushyrasty. Aqtóbe men Almatydaǵy terrorıstik shabýyl kesirinen ulttyq ulan jaýyngerleri, polı­tseıler, esh aıyby joq qarapaıym adamdar qaza tapty. Bul jaǵdaı­larda memleket óziniń qaýipsizdigin ny­ǵaıtýǵa, sondaı-aq, qoǵamnyń turaqtyly­ǵyn shaıqaltyp, osy oqıǵalardy ózderiniń qaraý maqsattaryna paıdalanǵysy keletin birqatar syrtqy jáne ishki kúshterdiń umtylysyna qarsy turýǵa tıis!» dedi Prezıdent. 
Nursultan Nazarbaev ekstremızm men terrorızm kórinisterine qarsy «batyl túrde zańnamalyq jáne quqyqtyq sharalar qabyl­daý qajettigin» basa aıtty. 
- Meniń tapsyrmam boıynsha ekstre­mızmge, terrorızmge, qarsy barlaý qyz­metine qarsy is-qımyl, daktıloskopııalyq jáne gendik tirkeý, probatsııa, eldiń aq­parattyq qaýipsizdigin nyǵaıtý máseleleri boıynsha 7 zań jobasy ázirlendi jáne Májiliske engizilýde. Biz elimizdiń qaýip­sizdigi úshin osy zańdardy jazyp, depýtat­tarǵa qabyldaýǵa usynamyz. Eń bastysy - qoǵamnyń turaq­tylyǵyn, qaýipsizdigin saqtaý, adamdardyń erkin ári tynysh jumys jasaýy. Depýtattar­dan osy usynystarǵa óte salmaqty qaraýdy jáne jyl sońyna deıin bul máselelerdi sheshýdi suraımyn, - dedi Elbasy. Іs júzinde bul atalǵan jeti zańnyń «shuǵyl» dep jarııa­laýyn bildirse kerek. Óıtkeni, álemdik derjavalardyń alaýyzdyqqa ushyrap, birin-biri sanktsııa­larmen jaıratýǵa qunyqqanyn paıdala­nyp, ekstremıster kúsh alýda. 
Jalpy, ekstremızm kedeıshilik beleń alǵan jerde qanat jaıyp, ónetini málim. Endeshe, eldiń ál-aýqatynyń quldyraýyna jol bermeý de - memlekettik mańyzdy is. Osyǵan oraı Memleket basshysy áleý­mettik qoldaý sharalary shyǵynyn qys­qartpaı, saqtap qalýdy júktedi: «Par­lamentti úsh jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasyn qarap, qabyldaý isi kútip tur. Onda jahandyq úrdister men táýekelder eskeriledi. Memlekettik kepildendirilgen áleýmettik paket boıynsha bıýdjet shy­ǵystary kóleminiń saqtalýyn zańnamalyq túrde qamtamasyz etý kerek. Bul jerde birinshi kezekte, zeınetaqy, járdemaqy, shákirtaqy jáne basqa da áleý­mettik tólemder týraly sóz bolýda» degen El­basy Úkimetke qazaqstandyqtardyń ómir deń­geıiniń tómendeýine jol bermeýdi tapsyrdy. 
Nursultan Nazarbaev Parlament palatalary qyzmetiniń barynsha jarııaly bolýy qajettigine toqtaldy.
- Zańdardy qabyldaýdyń qajettigi men búkil qısyny qazaqstandyqtarǵa aıqyn ári túsinikti bolǵany mańyzdy. Kúzgi sessııadan bastap Senat pen Májilis jumysynyń, sondaı-aq, Parlament palatalarynyń bir­lesken otyrystarynyń tikeleı onlaın-kór­setilimin engizý buǵan septigin tıgizetin bolady. Sonymen qatar zań shyǵarý úderi­siniń aıasyn keńeıtý qajet. Jobalardy ázirleý kezeńinde oǵan qoǵamdyq sarap­shylar, parlamenttik emes partııalar men úkimettik emes uıymdar jáne BAQ ókilderin tartý kerek. Halyqty aldyn ala aqparat­tandyrý jáne tıisti quqyqtyq jańalyq-ózgeristerdi qoǵamdyq talqylaý jónindegi EYDU elderi­niń tájirıbesin belsene qoldaný kerek, - dedi Elbasy. Aıtqandaı, Parlament tarıhynda alǵash ret qos palatanyń keshegi birlesken otyrysy ǵalamtor arqyly translıatsııa­landy. 
Sóziniń sońynda Nursultan Nazarbaev jınalǵandardy kezekti parlamenttik sessııanyń bastalýymen quttyqtap, zor densaýlyq jáne jemisti jumys tiledi.

Vladımır BOJKO, Májilis tóraǵasynyń orynbasary:

- Memleket bas­shy­sy búgin joǵarǵy zań shyǵarýshy organ óz jumysynda na­zarǵa alýy qajet ba­sym­dyqtardy atap kórsetti. Olardyń árqaısysy biz úshin óte ózekti. Atap aıtqanda, el ekonomıkasynyń ary qaraı órkendeýi, damýdy qoldaıtyn sarabdal bıýdjeti qabyldaý, qoǵamnyń jáne memlekettiń qaýipsizdigin ny­ǵaıtý jáne basqalar. Bulardyń bar­lyǵy zańdyq qamtamasyz etýdi qajet­sinedi. Endeshe, bizdiń bul sessııa­myz údemeli, qarqyndy sıpatta ótedi, biraq, zańdardy qaýyrt túrde, shıki qabyl­daýǵa bolmaıdy. Elbasy belgile­gen min­detterdi iske asyrý bizdiń qoly­myzdan keledi.

Qýanysh SULTANOV, Májilis depýtaty: 

- Elbasy halyq­tyń áleýmettik jaǵ­daıyn eshqandaı tómendetpeý kerek­tigin nyqtap, tıisti sharalaryna mán berdi. Qabyldanatyn árbir zań halyqqa, eldiń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qyzmet etýi kerek. Endi zań jobalary qabyldanbas buryn qoǵamda talqylanyp, qazaqstandyqtardyń pikiri eskerilýge tıis. Aldaǵy kúnderi úlken, keshendi zań - bıýdjet jobasy keledi. Onda taıaý úsh jyldaǵy respýb­lıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy kórinis beredi. Biz halyqtyń ál-aýqatyn tómendetpeý úshin dúnıe­júzinde bolyp jatqan qaıshylyqtarǵa, ekstremızm men terrorızmge óz eli­mizde jol bermeýge tıispiz.