Parlamentte «Sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berýi: zańnamany jáne quqyq qoldaný praktıkasyn jetildirý» taqyrybyna arnalǵan halyqaralyq konferentsııa boldy
ASTANA. Qazannyń 20-sy. QazAqparat - Parlament Senatynda palata tóraǵasynyń orynbasarlary Muhambet Kópeev pen Aleksandr Sýdınniń qatysýymen «Sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berýi: zańnamany jáne quqyq qoldaný praktıkasyn jetildirý» taqyrybyna arnalǵan halyqaralyq konferentsııa boldy. Jıynǵa Senattyń Zańnama jáne quqyqtyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Berik Imashev tóraǵalyq etti, dep habarlaıdy Senattyń baspasóz qyzmeti.
Otyrysty ashqan komıtet tóraǵasy sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berýdiń ózekti máselelerine nazar aýdara kelip, sot-quqyqtyq reformalardyń baǵyttaryna toqtaldy. Sottyń qamaýǵa alýyna sanktsııa berýin sot qurylysy jáne sot óndirisi salasyndaǵy negizgi taqyryptyń biri retinde ataı kelip B.Imashev qamaýǵa alý jónindegi prokýratýra men sottyń ókilettigin ajyratýdaǵy kúrt ózgeris 2007 jylǵy aqpanda bolǵanyn aıtty.
Ol kezde Memleket basshysynyń Joldaýynda qamaýǵa alýǵa sanktsııa berý ókilettiginiń sotqa berilýi týraly túpkilikti sheshim qabyldaý týraly aıtylǵan bolatyn. Bul 2007 jylǵy mamyrda elimizdiń Ata zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi qarastyratyn konstıtýtsııalyq zań qabyldaý arqyly sheshildi. Elimizdiń Prezıdentiniń bastamasymen Konstıtýtsııaǵa engizilgen ózgerister qylmystyq úderisterdegi lıberaldyqtyń bastaýlarymen aıqyndalyp otyr.
Ózgertilgen konstıtýtsııalyq erejelerge sáıkes, qamaýǵa alý men oqshaýlaý ornynda ustaý tek zańda qarastyrylǵan jaǵdaıda jáne qamaýǵa alynýshyǵa shaǵym berý quqyǵyn bere otyryp, sottyń sanktsııasymen ǵana júzege asady.
Senat tóraǵasynyń orynbasary Aleksandr Sýdın óz sózinde BUU-nyń 1948 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Adam quqynyń jalpyǵa birdeı deklaratsııasynyń 3 babynda bekitilip, bizdiń memleketimizdiń Konstıtýtsııasynda kepildik berilgen bostandyq pen quqyq qorǵaý jáne jeke adamǵa tıispeýshilikti saqtaý turǵysynda talqylanyp otyrǵan taqyryptyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Tóraǵa orynbasary atap ótkendeı, Qazaqstan qylmystyq sot óndirisiniń negizine sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berý qaǵıdasy alynǵan elderdiń qatarynda. Bul Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 2007 jylǵy 21 mamyrda engizilgen tıisti ózgeristerdiń nátıjesinde múmkin boldy.
Bul konstıtýtsııalyq erejeniń engizilýimen 2005 jyly Qazaqstan ratıfıkatsııalaǵan Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń 9 babyna sáıkes ulttyq zańnama sáıkestendirildi. Sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berý quqyǵy EQYU quqyqtyq qujattarymen de aıqyndalady.
Qamaýǵa alý jáne úıqamaq túrinde aldyn alý sharasyn qoldaný máseleleri boıynsha qoldanystaǵy zańnamaǵa túzetýler engizildi. Zańnamadaǵy osy ózgeristerge sáıkes aldyn alý sharasy retindegi qamaýǵa alýǵa sanktsııa berý quqyǵy sotqa berildi.
A.Sýdınniń aıtýynsha, otandyq qylmystyq sot óndirisindegi sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berý sekildi jańalyq aldyn ala tergeý organdarynyń jumysy men sot júıesiniń barlyq qyzmetiniń sapasyna oń áser etti.
Tóraǵa orynbasary atap ótkendeı, jarııa etý men taraptardyń tartysy - túrli áýre-sarsań men qyzmet babyn asyra paıdalanýdy aldyn alýdyń quraly. «Osynyń bári úderisterge qatysýshylar quqyqtaryn tıimdi qorǵaýǵa yqpal etedi jáne tulǵanyń qorǵalýynyń qosymsha kepildigi, olardyń konstıtýtsııalyq quqyqtary men bostandyǵy saqtalýy bolyp tabylady»,-dep atap ótti A.Sýdın.
Konferentsııa barysynda azamattardy qorǵaýdyń kepildigin nyǵaıtý retindegi sottyń qamaýǵa alýǵa sanktsııa berýi jáne quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaý, aıyptalýshylar men kúdiktilerdiń konstıtýtsııalyq quqyqtaryn júzege asyrý, sottyń qamaýǵa alýyna baılanysty BUU usynystaryn oryndaý, kámeletke tolmaǵandardy qamaýǵa alýǵa ıývenaldy sýdıalardyń sanktsııa berýi jáne basqa da máseleler talqylandy.
Sharaǵa Parlament depýtattary, Konstıtýtsııalyq Keńes jáne Joǵary Sot Keńesiniń basshylary, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqy jónindegi ýákil, EQYU-nyń Astanadaǵy Ortalyǵynyń, Qazaqstandaǵy Adam quqy men zańdylyqtyń saqtalýy jónindegi halyqaralyq bıýronyń, quqyq qorǵaý jáne sot júıesiniń, advokattar qoǵamdastyǵynyń, halyqaralyq uıymdar men ǵylymı ortalardyń ókilderi qatysty.
Talqylaý qorytyndysy boıynsha tıisti usynymdar ázirlendi. Atap aıtqanda, halyqaralyq quqyqtarda qarastyrylǵandaı, isti quziretti, táýelsiz jáne shynaıy sot arqyly ádiletti jáne jarııa túrde júrgizýdi ulttyq zańnamada odan ári damytý qajettigi atalyp ótildi.
Qujatta sondaı-aq qylmystyq úderisterde aıyptalýshynyń quqyqtyq kepildikteriniń, sondaı-aq zańsyz qamaýǵa alýǵa jáne olardy isti sotta qaraýǵa deıin uzaq ýaqyt qamaýda ustaýǵa jol bermeý maqsatyndaǵy rásimderdiń bolýy, sonymen birge olardyń ustalý jáne qamaýda bolǵan kezinde túrli zábirleý jáne qınaýdyń aldyn-alý jazylady.
