Parlament reformasy jáne ınvestıtsııalyq senim: Qazaqstanǵa jańa Quryltaı ne beredi
ASTANA. KAZINFORM — Alda ótetin Quryltaı saılaýynyń ishki saıasat sheńberinen áldeqaıda keń aýqymdy máni bar. Bıznes pen sheteldik ınvestorlar úshin parlamenttik modeldiń ózgerýi, eń aldymen, onyń sheshim qabyldaý jyldamdyǵyna, zańnamanyń turaqtylyǵyna jáne Qazaqstanda jumys isteý erejeleriniń boljamdylyǵyna qanshalyqty yqpal etetini turǵysynan mańyzdy.
21 tamyzda halyqqa arnaǵan Úndeýinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jańa bir palataly Quryltaıǵa ótetin alǵashqy saılaýdy reformalardyń kelesi kezeńiniń bastalý núktesi dep atady. Ortalyq Azııa boıynsha nemis sarapshysy Krıstıan Grosse bolyp jatqan ózgeristerdi memlekettik basqarý júıesin kezeń-kezeńimen jańǵyrtý úderisi retinde baǵalaıdy. Óziniń taldamalyq maqalasynda ol parlamenttik reformany Toqaevtyń bastamasymen tikeleı baılanystyryp, eki palatadan bir zań shyǵarýshy organǵa kóshý kelisý rásimderiniń kúrdeli kezeńderin qysqartyp, sheshim qabyldaý úderisin jedeldetýi múmkin ekenin atap ótedi.
Grosse sarapshylyq jáne iskerlik kózqarasty qatar ustanady: ol Open International Dialogue uıymynyń prezıdenti ári negizin qalaýshy, bıznes qaýymdastyǵyn basqarady jáne Germanııada shyǵatyn NEWSMARK iskerlik jýrnalynyń baspageri. Sondyqtan ol Qazaqstandaǵy ózgeristerdi saıası ınstıtýttardyń qurylymy turǵysynan ǵana emes, olardyń halyqaralyq senimge, ınvestıtsııaǵa jáne eldiń básekege qabilettiligine yqpaly turǵysynan da baǵalaıdy.
— Siz Quryltaıǵa oıysýdy memlekettik basqarý júıesin strategııalyq jańǵyrtý dep baǵalaısyz. Sizdiń oıyńyzsha, bul reformanyń negizgi máni nede jáne onda Prezıdent Toqaevtyń ustanymy qandaı ról atqarady?
— Men bir palataly Quryltaıǵa kóshýdi, eń aldymen, Qazaqstannyń memlekettik basqarý júıesin strategııalyq jańǵyrtý dep qarastyramyn. Bul reforma edáýir dárejede Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen baılanysty jáne zań shyǵarý júıesin zamanaýı ári ıkemdi etýge degen umtylysty kórsetedi.
Áńgime parlamenttiń ataýyn ózgertý nemese palatalar sanyn azaıtýmen ǵana shektelmeıdi. Onyń praktıkalyq mańyzy sheshim qabyldaý tetigin jeńildetýde jatyr. Eki palataly júıede zań qosymsha kelisý kezeńderinen ótýi kerek. Jańa qurylym bul úderisti jedeldetip, bastamany talqylaýdan zań qabyldaýǵa deıingi joldy qysqartýǵa múmkindik beredi.
Memleket úshin bul jańa ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq syn-qaterlerge jedelirek jaýap berý múmkindigin bildiredi. Al bıznes úshin mundaı tásildiń ınvestıtsııa, kásipkerlik jáne ekonomıkalyq qyzmetti retteıtin zańdarǵa da qoldanylýy erekshe mańyzdy.
Saılaý kúniniń Prezıdent tarapynan aldyn ala jarııalanǵany da nazar aýdararlyq. Bul saıası partııalarǵa uıymdastyrýshylyq jáne mazmundyq turǵydan tolyqqandy daıyndalýǵa ýaqyt berdi. Mundaı tásildiń ózi boljamdylyqtyń bir elementi bolyp sanalady.
Sondyqtan men Prezıdent Toqaev bastamashylyq etken bul reformany oqshaýlanǵan saıası sheshim retinde emes, memlekettik apparattyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne ony zamanaýı damý talaptaryna beıimdeýge baǵyttalǵan qadam retinde qarastyramyn.
— Parlamenttiń qurylymy sheteldik ınvestordy ne úshin qyzyqtyrýy kerek? Qalaısha saıası reforma ekonomıkaǵa oń nátıje berýi múmkin?
— Halyqaralyq bıznes úshin memlekettik ınstıtýttardyń sapasy tikeleı ekonomıkalyq mánge ıe. Investor úshin resýrstardyń nemese aýqymdy naryqtyń bolýy ǵana mańyzdy emes. Ol memlekettiń sheshimderdi qanshalyqty jyldam qabyldaıtynyn, zańdardyń qanshalyqty túsinikti ekenin jáne birneshe jyldan keıin de erejelerdiń turaqty bolatynyn bilýi qajet.
Sondyqtan Quryltaı reformasy bıznes qaýymdastyǵyna mańyzdy sıgnal beredi. Eger jańa model bıýrokratııalyq kedergilerdi azaıtyp, zań shyǵarý úderisterin tıimdirek etýge múmkindik berse, Qazaqstan jahandyq naryqtyń ózgermeli jaǵdaılaryna jyldamyraq beıimdele alady.
Búginde memleketter arasyndaǵy básekelestik, sonyń ishinde, jyldamdyq úshin júrip jatyr. Kapıtal sheshimder ýaqtyly qabyldanatyn, retteý tetikteri túsinikti jáne ákimshilik júıe artyq kedergiler jasamaıtyn elderge keledi.
Alaıda tek jyldamdyq jetkiliksiz. Ol barynsha ashyqtyqpen jáne quqyqtyq aıqyndyqpen ushtasýy tıis. Sonda ǵana ınstıtýtsıonaldyq ıkemdilik shynaıy básekelestik artyqshylyqqa aınalady.
Menińshe, Qazaqstannyń memlekettik saıasatyndaǵy dál osy baǵyt ekonomıkalyq turǵydan erekshe qyzyqty. Neǵurlym yqsham zań shyǵarý júıesi senimdirek retteýshi orta qalyptastyrýǵa yqpal etýi múmkin. Al bul óz kezeginde kompanııalardyń uzaq merzimdi ınvestıtsııalar jónindegi sheshimderine tikeleı áser etedi.
Eger reforma memlekettik sheshimderdiń jedeldigin erejelerdiń turaqtylyǵymen ushtastyra alsa, Qazaqstannyń bıznes júrgizý orny retindegi tartymdylyǵy aıtarlyqtaı artýy múmkin.
— Siz Quryltaıdy tek zańnamanyń tıimdiligimen ǵana emes, senimmen de baılanystyrasyz. Qoǵamdyq legıtımdilik pen saıası júıeniń ashyqtyǵy ekonomıka úshin nege mańyzdy?
— Bıznes úshin saıası turaqtylyq básekelestiktiń nemese qoǵamdyq pikirtalastyń bolmaýyn bildirmeıdi. Kerisinshe, sheshimderi qoǵamǵa túsinikti túrde legıtımdilikke ıe, al memleket pen azamattardyń ózara is-qımyly ashyq erejelerge negizdelgen júıe barynsha turaqty bolady.
Quryltaı osyndaı modeldi nyǵaıtýǵa yqpal ete alady. Saılaýshylardyń erkine súıenetin ókildi zań shyǵarýshy organ uzaq merzimdi sheshimder qabyldaýǵa neǵurlym turaqty negiz qalyptastyra alady.
Sondyqtan men azamattardyń saılaýǵa qatysýyn tek saıası másele dep qarastyrmaımyn. Ekonomıka úshin de bul mańyzdy kórsetkish. Qoǵamnyń joǵary deńgeıdegi belsendiligi memlekettik ınstıtýttardyń legıtımdiligin nyǵaıtady, al ınstıtýtsıonaldyq senim kúrt ári boljap bolmaıtyn saıası ózgerister qaýpin tómendetedi.
Saıası úderistiń sapasy da asa mańyzdy. Ashyqtyq, aqparatqa qoljetimdilik, básekelestiktiń túsinikti erejeleri jáne quqyqtyq aıqyndyq azamattardyń da, syrtqy seriktesterdiń de senimin qalyptastyrady.
Saıyp kelgende, saıası reforma men ekonomıka dál osy tusta toǵysady. Eger jańa Quryltaı bıliktiń ókildiligin nyǵaıtyp, zańnamany tıimdirek etip, turaqty erejelerdi qamtamasyz ete alsa, ol uzaq merzimdi ınvestıtsııalar men ekonomıkalyq turaqtylyqtyń qosymsha faktoryna aınalýy múmkin.
Men Qazaqstandaǵy qazirgi ózgeristerdiń keń aýqymdy mánin osydan kóremin. Áńgime tek parlamentti jańartýda emes. Memleket qoǵamdyq senimdi saqtaı otyryp, halyqaralyq ekonomıkanyń talaptaryna jaýap bere alatyn neǵurlym zamanaýı basqarý júıesin qalyptastyrýǵa umtylyp otyr.
