Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy: depýtattar konstıtýtsııalyq zań jobalaryn qaraıdy

Buǵan deıin Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov jaqyn arada birqatar mańyzdy zań jobasy Parlament qaraýyna engiziletinin málimdegen edi.

Eske salsaq, 8 mamyrdaǵy birlesken otyrysta Prezıdent, Quryltaı, sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýtsııalyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jańadan úsh konstıtýtsııalyq zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly» Konstıtýtsııalyq zań jobasy da referendýmda qabyldanǵan Konstıtýtsııaǵa sáıkes ázirlendi. Zań jobasy Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyna sáıkes Prezıdenttiń zańnamalyq bastamasy tártibimen, QR Memleket basshysynyń arnaıy joldaýymen Parlament qaraýyna engizildi. Konstıtýtsııalyq zań jobasy Prezıdenttiń jáne QR Vıtse-prezıdentiniń quqyqtyq jaǵdaıyn aıqyndaıdy.

- Konstıtýtsııalyq zańnyń qabyldanýy – prezıdent ınstıtýtyn memleketimizdiń jańartylǵan konstıtýtsııalyq modeline sáıkes odan ári jetildirýge múmkindik beretinin atap ótken jón. Bul modelge sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy – ádilettilik, zańdylyq jáne adamǵa baǵdarlanǵan qaǵıdattarǵa negizdelgen memleket. Al onyń eń joǵary qundylyqtary – adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary, - dedi Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev.

Atap aıtqanda, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Quryltaıy jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Konstıtýtsııalyq zań jobasyn bıylǵy 15 naýryzda Respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan elimizdiń jańa Ata zańy erejelerin iske asyrý maqsatynda Parlament depýtattary ázirledi. Qujat Quryltaıdy uıymdastyrý jáne onyń qyzmetin quqyqtyq retteýge, onyń depýtattarynyń quqyqtyq mártebesin aıqyndaýǵa baǵyttalǵan.

Zań jobasyna sáıkes, Quryltaıdyń quramy 145 depýtattan turady, proportsıonaldyq júıe boıynsha saılanady jáne olardyń ókildik merzimi – 5 jyl. Sheteldik tájirıbe kórsetkendeı, Eýropa elderinde osyndaı modelge betburys bar. Álem elderinde bir palataly parlamentke kóshý - zań shyǵarý protsesiniń ashyqtyǵy men saıası jaýapkershiligin arttyrýǵa degen umtylyspen baılanysty.

Sonymen qatar, zań jobasy Quryltaıdyń memlekettik bılik organdary júıesindegi ornyn, qyzmetiniń qaǵıdattaryn, qurylymyn, qalyptastyrý tártibin, sondaı-aq onyń ókilettikterin júzege asyrý nysandaryn aıqyndaıdy. Quryltaıdyń zańdardy qabyldaý, memlekettik organdardy qalyptastyrýǵa qatysý jáne parlamenttik baqylaýdyń tetikterin júzege asyrýdy qamtıtyn quzyreti belgilenedi.

Budan bólek birinshi oqylymda maquldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýtsııalyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýtsııalyq zań jobasy ótken saılaý naýqandary barysynda anyqtalǵan máselelerdi sheshý, sondaı-aq saılaý týraly zańnamany odan ári jetildirý úshin ázirlendi.

– Birinshiden, ákimdi saılaý kezinde qaıta daýys berý máseleleri reglamenttelýde. Ákim laýazymyna kandıdattardyń jınaǵan daýystary teń bolǵan jaǵdaıda aýmaqtyq saılaý komıssııasy bir aıdyń ishinde qaıta daýys berýdi ótkizý týraly sheshim qabyldaıdy. Ekinshiden, kandıdattardy usyný protsesi retke keltirildi. Máselen, bir tulǵa bir mezgilde máslıhat depýtattyǵyna jáne ákimge kandıdat bola almaıdy, sondaı-aq birneshe saılaý okrýgteri boıynsha da ákimdikke kandıdat bolýǵa tyıym salynady, - dedi QR Premer-mınıstriniń orynbasary – QR Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın.

Munymen qosa, 15 mamyrda ótken Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda depýtattar «Qazaqstan Halyq Keńesi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy astanasynyń mártebesi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» úsh konstıtýtsııalyq zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.

«Qazaqstan Halyq Keńesi týraly» Konstıtýtsııalyq zań jobasy 2026 jylǵy 15 naýryzda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyn iske asyrý maqsatynda ázirlendi.

- Ata zańymyzdyń mazmuny men logıkalyq qurylymyna súıene otryp, jańa Konstıtýtsııa – shyn máninde, halyqtyq sıpatqa ıe bolǵanyn eshbir kúmánsiz aıtýǵa bolady. Joǵarǵy konsýltatıvtik organ – Qazaqstan Halyq Keńesiniń qurylýy osynyń aıqyn dáleli. Konstıtýtsııalyq zań jobasy halyq múddelerin bildirýdi qamtamasyz etýge jáne qoǵamnyń memlekettik saıasatty qalyptastyrýǵa qatysý tetikterin damytýǵa baǵyttalǵan – jańa konstıtýtsııalyq ınstıtýtty zańnamalyq turǵyda bekitýdi kózdeıdi. Konstıtýtsııalyq zań jobasynda Qazaqstan Halyq Keńesiniń joǵary konstıtýtsııalyq konsýltatıvtik organ retinde quqyqtyq mártebesi aıqyndalady, - dedi Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev.

Birinshi oqylymda qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasy astanasynyń mártebesi týraly» zań jobasynyń negizgi maqsattary men mindetteri – astananyń erekshe mártebesin aıqyndaý, memlekettik basqarý tıimdiligin arttyrý jáne turǵyndar úshin qolaıly ári qaýipsiz qalalyq orta qalyptastyrý.

Bul turǵyda, Astana máslıhaty men ákimdigine sáýlet jáne qala qurylysy, jol qozǵalysy, halyqty áleýmettik qorǵaý, ekologııa, týrızm, kommýnaldyq menshikti basqarý jáne t.b. negizgi quzyretter beriledi.

Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda qaralǵan altynshy zań jobasy - «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» qujat.

Konstıtýtsııalyq zań jobasyna ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdi aıqyndaý, olardy qurý, qaıta qurý jáne taratý, sondaı-aq memlekettik organdardyń ókilettikterin belgileýge qatysty normalar engizildi. Sonymen birge tarıhı qalyptasqan óńirlik erekshelikter de eskerilip, ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń sanattary bekitilgen.