Parlament qujatty maquldady: Qazaqstan Halyq keńesi - konstıtýtsııalyq konsýltatıvtik organ

«Qazaqstan Halyq Keńesi týraly» Konstıtýtsııalyq zań jobasy 2026 jylǵy 15 naýryzda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyn iske asyrý maqsatynda ázirlendi. Jańa Konstıtýtsııada Qazaqstan halqynyń memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy jáne Egemendik ıesi retinde erekshe róli bekitilgen. Jańartylǵan konstıtýtsııalyq modeldiń ózeginde – adam, onyń qadir-qasıeti, quqyqtary men bostandyqtary tur. Adamǵa baǵdarlanǵan tásil negizinde qoǵam men memlekettiń ózara is-qımylynyń sapaly jańa úlgisi qalyptastyrylyp jatyr.

- Ata zańymyzdyń mazmuny men logıkalyq qurylymyna súıene otryp, jańa Konstıtýtsııa – shyn máninde, halyqtyq sıpatqa ıe bolǵanyn eshbir kúmánsiz aıtýǵa bolady. Joǵarǵy konsýltatıvtik organ – Qazaqstan Halyq Keńesiniń qurylýy osynyń aıqyn dáleli. Konstıtýtsııalyq zań jobasy halyq múddelerin bildirýdi qamtamasyz etýge jáne qoǵamnyń memlekettik saıasatty qalyptastyrýǵa qatysý tetikterin damytýǵa baǵyttalǵan – jańa konstıtýtsııalyq ınstıtýtty zańnamalyq turǵyda bekitýdi kózdeıdi. Konstıtýtsııalyq zań jobasynda Qazaqstan Halyq Keńesiniń joǵary konstıtýtsııalyq konsýltatıvtik organ retinde quqyqtyq mártebesi aıqyndalady, - dedi Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev.

Halyq keńesi – usynymdardy ázirleýge arnalǵan pikir almasý alańy

Zań jobasynyń negizgi tujyrymdamasy qoǵam men memleket arasyndaǵy jalpyulttyq dıalogtyń turaqty tetigin júıeli túrde qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Qazaqstan Halyq Keńesi – «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdatyn iske asyrýdyń negizgi quraly retinde aıqyndalyp otyr. Bul rette usynylyp otyrǵan ınstıtýt memlekettik organdardyń qyzmetin almastyrmaıdy jáne olardyń fýnktsııasyn qaıtalamaıdy. Ol – kerisinshe ishki saıasattyń negizgi baǵyttary boıynsha kelisilgen usynystar men usynymdardy ázirleýge arnalǵan pikir almasý alańy bolady.

Keńes músheleriniń ókilettik merzimin – tórt jyl

- Konstıtýtsııalyq zań jobasynda Qazaqstan Halyq Keńesiniń naqty uıymdastyrýshylyq modeli qalyptastyrylǵan. Negizgi máseleler boıynsha sheshim qabyldaıtyn joǵary basshylyq organ – Sessııa. Onyń quzyretine zań jobalaryn engizý jáne referendým ótkizý týraly bastamalar da kiredi. Sessııalar aralyǵynda aǵymdaǵy qyzmetti júzege asyryp, sheshimderdi daıyndaýdy qamtamasyz etetin alqaly organ – Tóralqa jumys isteıdi.

Jekelegen naqty baǵyttardy pysyqtaý úshin turaqty jáne ýaqytsha komıtetter, salalyq komıssııalar men jumys toptaryn qurý kózdeledi. Keńestiń qyzmetin uıymdastyrýshylyq jáne taldamalyq turǵydan qamtamasyz etýdi Hatshylyq júzege asyrady. Ol memlekettik organ retinde qurylatyn bolady, - Erlan Sársembaev.

Qazaqstan Halyq Keńesiniń quramyn qalyptastyrý máselelerine erekshe nazar aýdarylǵan. Zań jobasynda qoǵamnyń negizgi toptary – etnomádenı birlestikterdiń, qoǵamdyq birlestikter men kommertsııalyq emes uıymdardyń, sondaı-aq máslıhattar men qoǵamdyq keńesterdiń teń dárejedegi ókildigi kózdeledi.

- Bul rette Qazaqstan Halyq Keńesiniń quramy atalǵan toptardyń usynymdaryn eskere otyryp, 42 músheden teń dárejede qalyptastyrylatyn bolady. Mundaı tásil ártúrli qoǵamdyq múddelerdi eskerýge jáne ortaq kelisilgen ustanymdy qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar quram múshelerine qoıylatyn talaptar da belgilenedi. Onyń ishinde qoǵamdyq qyzmettegi tájirıbeniń bolýy, sondaı-aq adaldyqty qamtamasyz etýge jáne múddeler qaqtyǵysynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan shekteýler kózdeledi. Qazaqstan Halyq Keńesi músheleriniń ókilettik merzimin tórt jyl dep belgileý usynylady. Al Keńestiń Tóraǵasyn Sessııada tórt jyldyq merzimge, Prezıdenttiń usynysy boıynsha jáne Keńestiń jalpy músheleriniń keminde úshten biriniń bastamasymen saılaý usynylady. Óz kezeginde, ınstıtýttyń turaqty jumys isteýin qamtamasyz etý maqsatynda bir tulǵanyń Keńestiń Tóraǵasy bolyp eki retten artyq saılanýyna jol berilmeıtini týraly norma kózdelgen, - dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, zań jobasynyń mańyzdy bóligi Qazaqstan Halyq Keńesiniń ókilettikterine arnalǵan. Olardyń qataryna ishki saıasat máseleleri boıynsha usynystar ázirleý, zańnamalyq bastama jasaý quqyǵy arqyly zań shyǵarý protsesine qatysý, referendým ótkizý jóninde bastamalar kóterý, qoǵamdyq talqylaýlar men dıalog alańdaryn uıymdastyrý, sondaı-aq qoǵamdyq baqylaýǵa qatysý kiredi. Bul rette barlyq ókilettikter konsýltatsııalyq jáne bastamashylyq sıpatta bolyp, memlekettik bılik júıesimen tepe-teńdikti saqtaýdy qamtamasyz etedi.

- Qazaqstan Halyq Keńesine álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezderin uıymdastyrý jáne ótkizý fýnktsııasy júkteletinin erekshe atap ótkim keledi. Astana qalasynda dástúrli túrde ótkizilip kele jatqan bul sezd – konfessııaaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan mańyzdy halyqaralyq dıalog alańy retinde ornyqqan. Atalǵan usynys Keńestiń maqsattaryna tolyq saı kelip, onyń qyzmetiniń jalpy logıkasymen úılesedi. Óz kezeginde zań jobasynda zańnamalyq bastama jasaý quqyǵyn jáne referendým ótkizý bastamasyn júzege asyrý tártibin aıqyndaý – mańyzdy element retinde qarastyrylǵan. Konstıtýtsııalyq zań jobasynda tıisti sheshimderdi qabyldaýǵa kúsheıtilgen talaptar qoıylǵan, - dedi E. Sársembaev.

Memlekettik organdarmen jáne azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen ózara is-qımyl máselelerine, sondaı-aq qoǵamdyq keńester arqyly óńirlik deńgeıde jumysty uıymdastyrýǵa erekshe nazar aýdarylǵan. Bul Qazaqstan Halyq Keńesiniń qyzmetin memlekettik basqarýdyń jalpy júıesine úılestirýge jáne halyqpen tıimdi keri baılanysty qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Sonymen qatar, zań jobasynda memlekettik organdar men laýazymdy tulǵalardyń Qazaqstan Halyq Keńesi ázirlegen usynymdar men usynystardy qaraý mindettiligi bekitiledi. Bul atalǵan ınstıtýttyń kelisilgen jáne tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etýge kepildik beredi.

- Konstıtýtsııalyq zań jobasy sondaı-aq ishki uıymdastyrýshylyq qyzmet máselelerin de retteıdi. Onyń ishinde Tóraǵa orynbasarlaryn taǵaıyndaý tártibi, olardyń rotatsııasy, sondaı-aq Keńes músheleriniń ókilettikterin toqtatý negizderi qarastyrylǵan. Bul atalǵan ınstıtýttyń turaqty ári ashyq jumys isteýin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, - dedi vedomstvo basshysy.

Konstıtýtsııalyq zań jobasy qabyldanǵan jaǵdaıda, qoldanystaǵy «Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly» Zańnyń kúshi joıyldy dep taný usynyldy. Osy arqyly elimiz qoǵamdyq-memlekettik ózara is-qımyldyń jańa modeline kóshedi.

Zań jobasy 3 taraýdan jáne 23 baptan turady

- Zańǵa sáıkes Qazaqstan Halyq Keńesi ulttyq mádenı ortalyqtar, qoǵamdyq uıymdar, aımaqtardaǵy máslıhattar men qoǵamdyq keńes ókilderinen teń dárejede qalyptasady. Qazaqstan Halyq Keńesi keminde jylyna bir ret shaqyrylatyn Qazaqstan Halyq Keńesiniń Sessııasy jáne Qazaqstan Halyq Keńesiniń Tóralqasynan turady. Sonymen qatar komıtetter, komıssııalar jáne jumys toptaryn qurý múmkindigi kózdeledi. Qazaqstan Halyq Keńesiniń quramyn qalyptastyrý tártibi, onyń múshelerine qoıylatyn talaptar, olardyń quqyqtary men mindetteri, sondaı-aq músheleriniń ókilettikterin toqtatý tetikteri jeke reglamenttelgen, - dedi Májilis depýtaty Erlan Saırov.

Onyń paıymynsha, Qazaqstan Halyq Keńesiniń qurylýy qazaq halqynyń ejelgi dala demokratııasy babtaryn búgingi saıası ınstıtýttarǵa ımplementatsııa jasaý. Bul qadam myńdaǵan jyldyq dástúri bar dala demokratııasy dástúrin qaıta túletý qadamy.

Budan buryn habarlanǵandaı, birlesken otyrysta depýtattar «Qazaqstan Halyq Keńesi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy astanasynyń mártebesi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» úsh konstıtýtsııalyq zań jobasyn birinshi oqylymda talqylap jatyr.