Ózgeris ustazdan bastalady: mektepke jańa lep ákelgen muǵalimder
ASTANA. KAZINFORM - Elordada elimizdiń ár óńirinde eńbek etetin ustazdar jaıly Mugalim derekti fılmder toptamasy tanystyryldy.
Úsh bólimnen turatyn týyndyǵa bilim berýde tyń bastamalardy qolǵa alǵan úsh muǵalimniń ustazdyq joly arqaý bolǵan. Keıipkerlerdiń biri aýyl mektebinde balalardy shahmat arqyly oılaýǵa baýlysa, endi biri pikirsaıysty til úıretýdiń tıimdi tásiline aınaldyrǵan. Al úshinshi ustaz aýyl turǵyndarynyń qalaǵa kóshýin azaıtyp, mektepti aýyl ómiriniń ózegine aınaldyrýǵa kúsh salyp júr.
Derekti toptama Bilim Group bastamasymen túsirilgen. Kompanııanyń bas dırektory Aleksandr Savchenko jobada óńirlerde eńbek etip júrgen muǵalimderdiń tájirıbesine nazar aýdarylǵanyn aıtady.
– Mugalim jobasy - muǵalimderge alǵysymyzdy jetkizýdiń jáne elimizdiń bilim salasy arqa súıeıtin tulǵalardy kópshilikke tanystyrýdyń jaqsy múmkindigi. Bul muǵalimder úlken qalalarda turmasa da, úlken marapat almasa da, mektepke, oqýshyǵa jáne mamandyǵyna degen shynaıy súıispenshilikke ıe jáne balalardyń ómirine kún saıyn ıgi ózgeris engizýge nıetti jandar. Joba arqyly biz óz isi arqyly mektebin, jalpy bilim berý júıesin damytýǵa kúsh salyp jatqan muǵalimderdi kórsetkimiz keldi. Bizdiń paıymymyzsha, eger adam óz isine shynaıy berilse, ol úlken ózgeristerdiń bastamashysy bola alady, - dedi ol.
«Shahmat arqyly bala oınaýdy da, oılaýdy da úırenedi...»
Atalmysh derekti fılmniń keıipkerleriniń biri - Túrkistan oblysy Shubaraǵash aýylynda bastaýysh synyp muǵalimi bolyp eńbek etetin Aqsáýle Jaqypbekova. Ol shahmatty balalardyń oılaý qabiletin damytýdyń bir tásili retinde qoldanyp júr.
Óziniń aıtýynsha, mektep baǵdarlamasyna «Shahmat negizderi» páni engizilgen, alaıda alǵashqy kezde sabaqqa qajetti qural-jabdyq jetispegen. Aqsáýle Jaqypbekova kabınetti óz qarajatyna jabdyqtap, keıin shahmatty matematıkamen jáne bastaýysh synyptaǵy basqa pándermen ushtastyratyn ózindik ádisteme ázirlegen. Ýaqyt óte bul iske balalarmen birge ata-analar da aralasa bastaǵan.
– Oqý baǵdarlamasyna «Shahmat negizderi» páni engizilip, 1-synypqa ony oqytyp-úıretý maǵan júkteldi. Bastapqyda qandaı ádispen úıretsem dep oılandym. Keıin bizge «Shahmat álippesi» degen kitap berildi. Іshin ashyp qarasam, «A», «Á» dep álipbıden bastalǵan, ár áriptiń janynda shahmat fıgýrasy tur. Áripterdi ótken kezde sol fıgýralarǵa tolyǵyraq toqtalyp, qalaı atalatynyn, qalaı júretinin túsindiremin. Sondaı-aq, bastaýysh synyptardaǵy basqa pánderdi de shahmatpen baılanystyryp úıretemin. Qazir oqýshylarym 3-synypqa kóshti, shahmatty keremet oınaıdy. Shahmat arqyly bala oınaýdy da, oılaýdy da úırenedi, - deıdi Aqsáýle jymıyp.
Osy izdenistiń nátıjesinde shahmat balalar úshin jaı oıyn emes, oılaý qabiletin damytatyn sabaqtyń bir bóligine aınalǵan.
Aýyl mektebine jańa lep syılaǵan ustaz
Qostanaı oblysynyń Grıshenka aýylynda tórt júzge jýyq adam turady, al jergilikti mektepte 40-qa jýyq bala bilim alady. Mugalim jobasynyń taǵy bir keıipkeri osy aýylda týyp-ósken fızıka jáne matematıka pánderiniń muǵalimi - Stepan Galkın. Ol turǵyndardyń qalaǵa kóshýin azaıtyp, aýyldaǵy tirshilikti jandandyrýda mekteptiń orny erekshe dep sanaıdy.
Onyń aıtýynsha, aýylda balalardyń qabiletin shyńdaıtyn úıirmeler kóp emes. Sondyqtan ol áriptesterimen birge mektepte basketbol sektsııasyn ashyp, jergilikti sharýalardyń qoldaýymen balalardy jarystarǵa qatystyrýdy qolǵa alǵan. Astronomııaǵa qyzyǵatyn ustaz oqýshylar, ata-analar men aýyl turǵyndary úshin aspan álemin baqylaý keshterin de ótkizip júr. Al sabaqqa qajetti qural-jabdyq jetispegende qolda bar zattarmen tájirıbe jasap, fızıka men matematıkany balalarǵa qyzyqty etip túsindirýge tyrysady.
– Balalardan óz balalyq shaǵymdy kóremin desem de bolady. Olardyń qalaı ómir súrip, qandaı jaǵdaıda ósip jatqanyn jaqsy bilemin. Bir sátte bul jerde jaı ǵana jumys istep qoımaı, ózgeris ákelip, jańa lep syılaǵym keldi, - deıdi Stepan.
Onyń aıtýynsha, aýyl mektebiniń bolashaǵy sol jerde turaqtap eńbek etetin muǵalimderge de baılanysty.
– Mekteptiń jumys isteýi úshin kadr qajet. Bir jyl istep, artynan ketip qalatyn muǵalimder emes, óz isine jany ashıtyn, shynymen de ózgeris jasaǵysy keletin mamandar kerek. Sonda ǵana biz óz kúshimizben mektebimizdi damyta alamyz, bedelin kótere alamyz, - deıdi ol.
Bul másele Grıshenka aýylymen ǵana shektelmeıdi. Ustazdyń sózinshe, kórshiles aýyldarda mektepter jabylyp, keı balalarǵa kún saıyn basqa eldi mekenge 20–30 shaqyrym jol júrýge týra keledi. Mektep jabylsa, jas otbasylar da aýyldan kóshe bastaıtynyn aıtady.
– Eger mektep jabylsa, aýylda da turmys toqtaıdy, jas otbasylar kóship ketedi. Óziń ósip-óngen, balalar shubyryp júrgen jerdiń qazir qańyrap jatqanyn kórý óte aýyr. Kósheler bos, bala az. Biraq men osy jerdegi balalarǵa úlgi bolǵym keledi. Osy jerde ósip, odan ári oqýǵa túsip, joǵary bilim alyp, keıin aýylǵa qaıta oralyp eńbek etýge jáne laıyqty ómir súrýge bolatynyn kórsetkim keledi, - deıdi Stepan.
«Til úırenýdiń tyń tásili – pikirsaıys»
Mugalim jobasynyń úshinshi keıipkeri - Ulytaý oblysy Sátbaev qalasyndaǵy aǵylshyn tili pániniń muǵalimi Dana Abeldınova. Ol oqýshylardyń til bilgenimen, oıyn erkin jetkizýge kelgende qınalatynyn baıqaǵan. Osydan 13 jyl buryn mektepte eńbek jolyn bastaǵan ustaz keıin «Kózqaras» atty debat klýbyn qurady.
Búginde klýbqa 50-ge jýyq oqýshy qatysady. Olar qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde pikirsaıysqa daıyndalyp, oblystyq jáne respýblıkalyq jarystarda júldeli oryndarǵa ıe bolyp júr. Biraq Dana Abeldınova úshin basty ólshem – júlde emes, balalardyń tulǵa retinde damyp qalyptasýy.
– Muǵalimdiktiń maǵan eń unaıtyn tusy – eńbegińniń jemisin kórý. Bir oqýshynyń ózgerisin birden baıqasań, endi biriniń nátıjesin birneshe jyldan keıin kórýiń múmkin. Balanyń qalaı damyp kele jatqanyn baqylap, onyń bolashaǵyna az da bolsa yqpal etý – úlken jaýapkershilik. Sondyqtan ár balanyń jaqsy azamat bolyp qalyptasýyna barynsha úles qosqymyz keledi, – deıdi Dana.
Onyń shákirtteri pikirsaıyspen ǵana shektelmeıdi. Olar podkast túsirip, shetelden kelgen qonaqtardy shaqyryp, aǵylshyn tilinde suhbattasady. Al Dana qazir Sátbaevtaǵy áriptesterine arnalǵan Speaking Club ashýǵa kirisken. Onda muǵalimder aǵylshyn tilin jetildirip, kitap talqylap, pikirsaıys ótkizip, bir-birimen tájirıbe bólise alady.
Dana Abeldınova muǵalimniń ózi izdenýdi toqtatpaýy kerek dep sanaıdy.
– Búginde balalardyń tereń ári jan-jaqty oılaý qabiletin damytý men úshin óte mańyzdy bolyp kórinedi. Oı-órisi keń, oılaý deńgeıi joǵary, tyǵyryqtan shyǵý jolyn taba biletin jáne óz pozıtsııasyn dáleldeı alatyn urpaq tárbıeleýimiz kerek. Óıtkeni erteń dál osy balalar elimizdiń bolashaǵynjasaıdy. Biz bilim berý protsesinde tek muǵalim oqýshyǵa bilim beredi degen túsinikpen shektelmeýimiz kerek. Muǵalimniń de óz oqýshylarynan jáne basqa adamdardan úıreneri bar. Sondyqtan biz ózimiz de únemi damyp otyrýymyz qajet», - dep túıindedi Dana Abeldınova.
Úsh ustazdyń tájirıbesi ártúrli bolǵanymen, olardy biriktiretin bir nárse bar – únemi izdenip, balalarǵa jańa múmkindik jasaýǵa umtylý. Olardyń tájirıbesi bir muǵalimniń bastamasy bir synyppen shektelmeı, mektepke, tipti tutas aýyldyń ómirine ózgeris ákele alatynyna dálel bola alady.
